Φαινόμενα

Συνηθισμένη συγκατοίκηση
, Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr

Το μοντέλο της «Πολυκατοικίας» σαν κοινωνικός πυρήνας των μεγαλουπόλεων ενέπνευσε πλειστάκις τη συγγραφική φαντασία
Πέρυσι στην τηλεοπτική μεταφορά του καραγάτσειου «Δέκα» (Αlpha) είδαμε μια νοσταλγική, ατμοσφαιρική εκδοχή των πρώτων πολυκατοικιών. Μεταφερθήκαμε στην εποχή που οι λαϊκές τάξεις με τις νοοτροπίες και τα ήθη τους μετασχηματίζονταν μαζί με την πόλη και τις συνθήκες διαβίωσης στη μεγάλη μικροαστική μάζα ξεκινώντας τη συγκατοίκηση στις πολυκατοικίες. Ένα ιδιαίτερο φαινόμενο που έλαβε χώρα στις αναπτυσσόμενες κοινωνίες μετά τον πόλεμο.

Εξ ου και το φαινόμενο «πολυκατοικία» αποτέλεσε τον καμβά για πολλά από τα σενάρια του ασπρόμαυρου εγχώριου σινεμά (από το «Λαός και Κολωνάκι» μέχρι τη «Θεία από το Σικάγο» η μεταμόρφωση των λαϊκών τάξεων αποτέλεσε αγαπημένο λαϊκό θέαμα). Στις περισσότερες ελληνικές ταινίες εμφανίζεται ο «κόσμος» της πολυκατοικίας με την κοινωνική διαστρωμάτωση ανά όροφο, από το θυρωρείο της φτώχειας, στους πρώτους ορόφους των νοικοκυραίων με ανοδικές τάσεις, τις «κουκλίστικες» γκαρσονιέρες των ερωμένων και τέλος τα ρετιρέ των «χαλασμένων» κατά παράδοση πλουσίων.

Φέτος προβάλλεται μια υποτιθέμενη σύγχρονη εκδοχή «Πολυκατοικίας», πλην όμως εισαγόμενη. Περίεργο που η εγχώρια σεναριακή παραγωγή ύστερα από τόσες κινηματογραφικές και τηλεοπτικές «πολυκατοικίες» (το «Ρετιρέ» μια από αυτές) δεν είχε τη δυνατότητα να παρουσιάσει μία ακόμη.

Η «Πολυκατοικία» του Μega έχει όλα τα χαρακτηριστικά ενός θεάματος ευρείας κατανάλωσης, που σημαίνει σενάριο με στοιχεία ρομαντικής νοσταλγίας, χαρακτήρες-καρικατούρες, με υπερτονισμένα τα ιδιαίτερα (μικροαστικά) χαρακτηριστικά, εύπεπτα αυτοτελή επεισόδια που αποπνέουν τα ήθη της μικροαστικής καθημερινότητας και διακριτικά, κοινωνικά μηνύματα (π.χ. η ένταξη του ομοφυλόφιλου ζευγαριού μεταξύ των καθημερινών ηρώων).

Η συνταγή της επιτυχίας των σειρών του είδους είναι να μοιάζουν χωρίς να είναι στην πραγματικότητα αυτό που υποδύονται, να θυμίζουν σύγχρονες καταστάσεις ή παλιότερες, που υπάρχει η αίσθηση ότι χάνονται ενώ στην πραγματικότητα ποτέ δεν υπήρξαν, ούτε υπάρχουν στην ιδανική μορφή που παρουσιάζονται. Χαρακτηριστικό επίσης των σειρών του είδους είναι ότι οι πάσχουν από τη γνωστή μικροαστική «τύφλωση». Νομίζουν ότι είναι κάτι άλλο από αυτό που είναι.

Έτσι ο διαχειριστής της «Πολυκατοικίας», συντηρητικός μικροαστούλης, περιορισμένων δυνατοτήτων (χαρακτηριστική φιγούρα ο Χαϊκάλης, πάντα σε παρόμοιους ρόλους) νομίζει ότι ασκεί τη μεγάλη εξουσία και η συμβία του, κουτσομπόλα, μικροματαιόδοξη ως σύζυγος «υψηλού προσώπου» στον πολυκατοικιακό μικρόκοσμο (πολύ καλή η Νικολέττα Βλαβιανού, ιδίως όταν την πιάνουν οι εξάψεις της ηλικίας που δεν αποδέχεται και νομίζει ότι είναι έγκυος). Φυσικά υπάρχουν αποκλίσεις από το πραγματικό μοντέλο μιας αθηναϊκής πολυκατοικίας, με σημαντικότερη την ύπαρξη θυρωρού, είδος σε πλήρη εξαφάνιση πλέον. Πλην όμως, η παρουσία του αποτελούσε πάντα τον καταλύτη των ενδοπολυκατοικιακών σχέσεων και ως αυθεντικός εκπρόσωπος της λαϊκής τάξης δεν θα μπορούσε παρά να συμπληρώνει τον καμβά της κοινωνικής εκπροσώπησης ανά όροφο. Ο θυρωρός της τηλεοπτικής «Πολυκατοικίας» πόρρω απέχει από τον δουλικό ή ταπεινωμένο μίζερο επαρχιώτη των ελληνικών ταινιών. Είναι νεαρός, πονηρούλης και ερωτύλος (ένα ακόμη νεωτερίστικο στοιχείο), που συνάπτει ερωτική σχέση με νεαρά ένοικο (Ανδρίτσου) σερβιτόρα σε φαστφουντάδικο και συγκάτοικο με ξανθιά, χαζή. Βρίθει στερεοτύπων το σενάριο, όπως όλες οι ανάλογες σειρές.
Κυρίες με… ενοχλητική αδιακρισία

Υπάρχουν και οι ηλικιωμένες κυρίες, μόνες, με την ενοχλητική αδιακρισία που αναπτύσσουν συνήθως οι μεγαλύτεροι σε ηλικία θεωρώντας ότι αυτομάτως αποκτούν και το δικαίωμα να παρεμβαίνουν παντού [ιδιαίτερη περσόνα η Μάρθα Βούρτση με τις περούκες της που «βγάζουν μάτι» και η αδελφή της (Γλυκοφρύδη), που έμεινε «κόρη» γιατί δεν θέλει να χάσει την παρθενιά της από κάποιον τυχάρπαστο]. Στο ρετιρέ το νεαρό ζευγάρι που συζεί μεσκοπό-τον-γάμο, όπου εκείνη είναι δυναμική μάνατζερ στις επιχειρήσεις του μπαμπά της και εκείνος, λίγο καλλιτέχνης και λίγο άχρηστος, πλην ομορφούλης, εξ ου και τον φλερτάρει η κόρη διαχειριστή. Καινοτομία της «Πολυκατοικίας» το ζευγάρι των γκέι, ένα ακόμη μεταξύ των υπολοίπων, με τις εντάσεις της συμβίωσης, τα πείσματα και τις ζήλειες χωρίς καμιά από τις συνήθεις ακραίες συμπεριφορές ή ιδιομορφίες στον λόγο και την κίνηση που μέχρι τώρα επιφύλασσε ο μικροαστικός τηλεοπτικός συντηρητισμός για όσους εκπροσωπούσαν την κοινωνική αυτή κατηγορία. Είναι το πιο ενδιαφέρον τηλεοπτικά σημείο της «Πολυκατοικίας» που αποδεικνύει τη δύναμη του απλοϊκού τηλεοπτικού συντακτικού να εντάξει στη θέα του συντηρητικού κοινού το «ασυνήθιστο» ως καθημερινό με στόχο την ειρηνική συνύπαρξη των κοινωνικών ομάδων.