Ο χρόνος βρυχάται, το σεξ ξεψυχά;

ΑΝ «ΤΟ ΣΩΜΑ ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ
ΖΩΗΣ ΟΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΜΥΑΛΟ», ΤΟΤΕ ΤΟ «ΖΩΟ
ΠΟΥ ΞΕΨΥΧΑ» ΤΟΥ ΦΙΛΙΠ ΡΟΘ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ
ΑΝΕΛΕΗΤΟ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΔΙΕΞΟΔΑ
ΚΑΘΕ ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΜΕΝΟΥ ΑΡΣΕΝΙΚΟΥ, ΠΟΥ
ΜΕΤΑΓΡΑΦΗΚΕ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ «ΕΛΕΓΕΙΑ ΕΝΟΣ
ΕΡΩΤΑ» ΜΕ ΣΚΗΝΟΘΕΤΙΚΗ ΕΜΠΝΕΥΣΗ ΚΑΙ
ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ!
Προγραμματικά και μόνον, η μεταγραφή του Ζώου που Ξεψυχά σε «Ελεγεία ενός Έρωτα» θα μπορούσε να εκληφθεί ως κάποιο είδος παραμορφωτικής αφηγηματικής βλασφημίας. Τι σχέση μπορεί να έχει το σκληρό και καυστικό βιβλίο του Φίλιπ Ροθ, αφήγημα ανάμεσα σε νουβέλα και μυθιστόρημα, (ελληνικά, Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση Γιώργου Τσακνιά) με τη δραματική αλλά αναντίρρητα λυρική ταινία της Ιζαμπέλ Κοϊξέ (Οdeon, δική της και η «Μυστική Ζωή των Λέξεων»), πέρα από το βασικό θέμα; Τον Ντέιβιντ Κέπες δηλαδή, πανεπιστημιακό καθηγητή στη Νέα Υόρκη, κριτικό της θεωρίας της τέχνης και της λογοτεχνίας, αναγνωρισμένο και αναγνωρίσιμο διανοούμενο της αμερικανικής μητρόπολης, με πολιτιστική εκπομπή – θεσμό στην τηλεόραση και δημόσιες απόψεις με βαρύτητα για το γίγνεσθαι.

Ο Ροθ τον παρουσιάζει ως χειραφετημένο γόνο της επαναστατικής δεκαετίας του ΄60, μιας επανάστασης που «συχνά έμοιαζε με παιδική φάρσα αλλά με συγκλονιστικές επιπτώσεις». Μιας επανάστασης που έφερε εκ γενετής τον διχασμό μεταξύ «πολιτικής και ηδονής, “Διεθνούς” και ανυπόκριτων γαμοτράγουδων», συλλογικού και ατομικού. Έδωσε όμως τότε στον (κάθε) καθηγητή Κέπες και στη χειμαρρώδη λίμπιντό του τη δυνατότητα να ζήσει τη δική του επανάσταση , να εγκαταλείψει δηλαδή την οικογένεια- παγίδα (θλιβερό κατάλοιποτης πουριτανικής δεκαετίας του ΄50!), να αποκτήσειέναν γιο που στα σαράντα δύο του χρόνια εξακολουθεί να τον μισεί- « ήμουν απών και είχα υπερβολικά μεγάλη σημασία» -, μια στρατιά από ερωμένες- «αντικρύζοντας τη γυναικεία ομορφιά τυφλώνομαι» – και μια ασφαλή αντιδιαστολή μεταξύ αισθητικής (και λάγνας) εμπειρίας και συναισθημάτων, που συνοψίζεται στον «νόμο της αισθητικής απόστασης». Τον νόμοασπίδα από τη «μοναδική ψύχωση που επιθυμούν οι πάντες: τον “έρωτα”».

Με μοχλό το σεξ- «όταν γαμάς εκδικείσαι για όλες σου τις ήττες… Το σεξ δεν είναι απλώς τριβή και ρηχή απόλαυση. Είναι επίσης η εκδίκηση για τον θάνατο» – ο καθηγητής Κέπες συναντά στα 62 του χρόνια τη μελαψή κουβανέζικη ομορφιά της ελαφρώς απόμακρης 24χρονης Κονσουέλο Καστίγιο. Τη φοιτήτρια με το διακριτικό σχεδόν παλιομοδίτικο ντύσιμο απ΄ όπου προβάλλει το θεϊκό, στήθος, με την καλή καρδιά και τον ανυπόκριτο θαυμασμό για τις τέχνες- εκτός από κάθε «υποψία μοντερνισμού που της προκαλεί σύγχυση και απογοήτευση για τον εαυτό της». Φοιτήτρια που θα υπενθυμίσει τη βαρύτητα του απεριόριστου μέλλοντος που έχει εκείνη μπροστά της σε αντίθεση με το περιορισμένο δικό του, θα πυροδοτήσει το «απρόκλητο δηλητήριο» της ζήλειας και θα απειλήσει την αισθητική ψύχωση (του καθηγητή Κέπες) με τον έρωτα «που σε ραγίζει ». Θα επιβεβαιώσει δηλαδή αρχικά το στερεότυπο, για να το ανατρέψει στη συνέχεια και να ανατραπεί, όταν στο παραμύθι της ζωής τα πράγματα παύουν να συμβαίνουν στην ώρα τουςκαι με την αναμενόμενη σειρά, και η Κονσουέλο αρχίζει να μετράει τον χρόνο προς τα εμπρός.

Η σκηνοθέτις τον εξανθρωπίζει
«Τώρα νιώθω μεγαλύτερη από εσένα », θα πει η Κονσουέλο/ Πενέλοπε Κρουζ στον καθηγητή Κέπες/ Μπεν Κίνγκσλεϊ, θέτοντας την ερωτική εξίσωση, στη νέα, δραματική και ωμή της βάση. Κι είναι, μία από τις αφηγηματικές επιτυχίες της Ιζαμπέλ Κοϊξέ, στην «Ελεγεία ενός Έρωτα» που βασίστηκε στο βιβλίο του Ροθ, το πώς δηλαδή η εξωτερική ιστορία βρυχάταικαι σαρώνει τις εσωτερικές βεβαιότητες και πολύχρονες κατασκευές.

Η Κοϊξέ προϋποθέτει, αλλά δεν σέβεται το πεζογραφικό πρωτότυπο. Προχωρά σε μια ανάγνωση πιο αυθαίρετη, ίσως πιο θηλυκή. Ο ωμός Ροθ εξανθρωπίζεται, ο μονολογικός χαρακτήρας του βιβλίου γίνεται- και όχι μόνο λόγω κινηματογραφικής ανάγκης- διαλογικός και διαλεκτικός. Η Πενέλοπε Κρουζ προσθέτει θερμοκρασία στην ελαφρώς ψυχρή Κονσουέλο, και στην ταινία γίνεται ισότιμος και πιο ολοκληρωμένος αφηγηματικός χαρακτήρας με πρωτοβουλίες στη δράση, με γοητεία και αισθησιασμό που υποσκάπτει τις αισθητικές βεβαιότητες μιας όμορφης γυναίκας, που παραμένει «αόρατη». Εξωτερική εμφάνιση και εσωτερική πραγματικότητα αποτελούν δύο θεματικούς και σταθερά παρόντες άξονες που ευνοούν την ανάπτυξη μιας σύνθετης κινηματογραφικής αφήγησης, που μετατοπίζει την οπτική της. Ο Μπεν Κίνγκσλεϊ (καθηγητής Κέπες), δεν βλέπει μόνον αλλά βλέπεται. Βυθίζει το βλέμμα του αρπαχτικού στο αντικείμενο του πόθου, μέχρι ο φόβος να παραλύσει τη λογική- όχι όμως και την επιθυμία- καθώς θα βρεθεί μπροστά στον πιο απροσδόκητο αντίζηλο. Τον χρόνο που κρατά μαχαίρι. «Ο χρόνος περνά όταν δεν βλέπεις» . Ποιο ζώο βρυχάται και ποιο ξεψυχά;

Ρhilip Roth

ΤΟ ΖΩΟ ΠΟΥ ΞΕΨΥΧΑ

ΜΤΦ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΑΚΝΙΑΣ ΕΚΔ. ΠΟΛΙΣ, 2002 ΣΕΛ: 169, ΤΙΜΗ: 14 ΕΥΡΩ