Φαινόμενα

Θέαμα ή πολιτική ουσία;
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Μία πράξη «ανταρσίας» και διαγραφής, που ενισχύει τα πολιτικά δρώμενα των ημερών με νέα (αυτοτελή;)
επεισόδια
Ερώτημα που προέκυψε από όλες τις συζητήσεις σε δελτία ειδήσεων και ενημερωτικές εκπομπές που ακολούθησαν το γεγονός της διαγραφής του «αντάρτη» βουλευτή και πρώην υφυπουργού της Ν.Δ., κ. Πέτρου Τατούλη. Και αυτό γιατί έχει αναδειχθεί σε κορυφαία έννοια και συστατικό της σύγχρονης πολιτικής επικοινωνίας το timing, η στιγμή κατά την οποία συμβαίνει ένα γεγονός ή, για την ακρίβεια, δημιουργείται το γεγονός. Πολύ περισσότερο όταν για τη δημιουργία του γεγονότος μικρό ρόλο έχει η ιδεολογία και τον καθοριστικό οι συμπεριφορές των προσώπων, το φόντο στο οποίο συμβαίνουν και τα συναισθήματα στα οποία προσβλέπουν.

Τη στιγμή που μαίνεται η οικονομική κρίση, όπως επισήμαναν οι περισσότεροι σχολιαστές στα δελτία ειδήσεων, τη στιγμή που οι αντιδράσεις των τραπεζών στα κυβερνητικά σχέδια και η τάση ανυπακοής τους δίνουν την αίσθηση μιας αδύναμης κυβέρνησης και εν τέλει ενός αδύναμου Πρωθυπουργού (το επισημαίνει επί σειρά ημερών στους σχολιασμούς του ο Γιάννης Πρετεντέρης, Μega), αυτή τη στιγμή επιλέγει ένα πρώην στέλεχος της κυβέρνησης και σημερινός βουλευτής να επαναλάβει σε συνέντευξή του («Έθνος») τη σκληρή κριτική του στην κυβέρνηση και πρωτίστως στον ίδιο τον Πρωθυπουργό. Αυτή ακριβώς τη στιγμή επιλέγει και ο Πρωθυπουργός να τον διαγράψει ενώ, όπως επισημάνθηκε από τα ρεπορτάζ των δελτίων ειδήσεων (Μega, Αnt1, Αlter), όσα ισχυρίστηκε ο κ. Τατούλης στη συνέντευξή του (περί υποχώρησης από το «σεμνά και ταπεινά», περί «πλουτισμού και απομόνωσης στελεχών από τα προβλήματα του λαού» κ.λπ.) τα επαναλαμβάνει εδώ και καιρό. Το timing ως στοιχείο του θεάματος, επομένως, έπαιξε τον σημαντικό ρόλο στο πολιτικό γεγονός της διαγραφής. Όσο για την πολιτική της ουσίας, αυτή είναι πολυπλοκότερη και απαιτεί πολύ περισσότερες πληροφορίες από αυτές που ο πολίτης μπορεί να έχει από τα μέσα. Μπορεί να ερμηνεύσει ή να υιοθετήσει ερμηνείες, αλλά όχι να γνωρίζει.

Ο όρος timing, άλλωστε, έχει πρωτοχρησιμοποιηθεί για την ανάλυση πολιτικής επικοινωνίας από τον επί σειρά ετών Αμερικανό κριτικό θεάτρου Φρανκ Ρις, ο οποίος εξέδωσε το 2006 δοκίμιο με θέμα τον θρίαμβο της μυθοπλασίας στη διαχείριση των δημόσιων πραγμάτων. Σύμφωνα με τον Ρις, μια στιγμή στην πολιτική γίνεται επικοινωνιακό γεγονός όταν έχει απήχηση στον «θεατή», όταν δηλαδή αυτό που συμβολίζει η πολιτική πράξη τη στιγμή της πρόσληψής της από τους πολίτες παράγει «συγκίνηση». Άλλωστε, τόσο στη διαδικασία του «αντάρτικου» όσο και στην πράξη της διαγραφής του «αντάρτη», τον κύριο ρόλο τον παίζουν τα μίντια (που βασίζονται σε όρους θεάματος παράγοντας συγκινήσεις). Αυτά χρησιμοποίησε κατά κόρον ο κ. Τατούλης για να διαμορφώσει την πολιτική προσωπικότητα του διαφωνούντος με συμπεριφορές κυρίως- γιατί τα νομοσχέδια τα ψήφισε- στελεχών, αλλά και τη συμπεριφορά του Πρωθυπουργού («φυλακισμένη βασιλοπούλα», εμφανίζεται «συνένοχος» κ.λπ.). Από τη χρήση τού Ίντερνετ με το προσωπικό του blog μέχρι την εμφάνισή του στην εκπομπή του Λαζόπουλου, τα ανέδειξε σε καθοριστικό παράγοντα της πολιτικής του επικοινωνίας. Πώς θα μπορούσε, άλλωστε, να γίνει διαφορετικά στην εποχή της μιντιακής πολιτικής;

Στην παραγωγή συναισθημάτων απευθύνεται και η πράξη της διαγραφής (ανακούφιση, αίσθημα εμπιστοσύνης που προκύπτει από την επίδειξη δυναμισμού κ.λπ.).


Κι όμως, οι «επικοινωνισμοί» κυριαρχούν

Άριστη δραματουργικά, από την άλλη, υπήρξε η εμφάνιση του διαγραφέντος κ. Τατούλη την ώρα της εξέλιξης των δελτίων ειδήσεων- και μάλιστα δέκα λεπτά περίπου μετά την έναρξή τους, αφού δηλαδή είχαν προβληθεί τα ρεπορτάζ που έδιναν τα στοιχεία του story. Η εμφάνιση του πρωταγωνιστή on camera ήταν απαραίτητη για να συμπληρωθεί και να ανανεωθεί το ενδιαφέρον. «Έπεται συνέχεια» ήταν το συμπέρασμα, για την οποία επιστρατεύθηκε το μέσον που επιτρέπει αναλυτική παρέμβαση, το Ίντερνετ, όπου σε μακροσκελές κείμενο ο κ. Τατούλης ανακεφαλαίωνε τις απόψεις που στάθηκαν αφορμή για τη διαγραφή του και τις συμπλήρωνε με επίθεσή του στο ΠΑΣΟΚ και τον πρόεδρό του (προς διάλυση παρεξηγήσεων ότι θα μετακινηθεί προς εκείνο τον πολιτικό χώρο;). Οι ερμηνείες που ακολουθούν έχουν σχέση περισσότερο με σημειολογική ανάλυση ενός θεάματος κόντρας, που πόρρω απέχει από την ιδεολογική, όπως μέχρι τώρα υποτίθεται ότι συμβαίνει στον πολιτικό χώρο. Έχει σχέση με κριτική και ερμηνεία (από τους πολίτες)

συμπεριφορών και προσωπικού ήθους, στοιχεία τα οποία μέχρι χθες διαπραγματευόταν το θέατρο και η λογοτεχνία.