Κριτική Εικαστικών

Συμβολισμοί από μάρμαρο και νέον
Του Χάρη Καμπουρίδη

Υπάρχει μια μεγάλη κρυφή γέφυρα που ενώνει δύο εκθέσεις των ημερών, όσο κι αν φαινομενικά καθεμιά έχει άλλη προέλευση και άλλον προορισμό.

Ο μεν Στήβεν Αντωνάκος εκθέτει λιτά αφαιρετικά έργα φτιαγμένα από σωλήνες νέον, ενώ ο Ίνγκμπερτ Μπρουνκ μας δείχνει γλυπτά από μάρμαρο Νάξου, λεπτότατης επεξεργασίας, που έχουν τη φόρμα μικρού χιτώνα ή απλώς μιας αφηρημένης πτυχής. Ο Αντωνάκος είναι Αμερικανός ελληνικής καταγωγής και εκθέτει σε όλον τον κόσμο ή κάνει φωτιστικές επεμβάσεις σε δημόσια κτίρια (και στο δικό μας Μετρό, μεταξύ άλλων), ο Μπρουνκ σχεδόν Έλληνας γερμανικής καταγωγής, αφού ζει και δουλεύει στη Νάξο εδώ και δεκαετίες μετά τις σπουδές του στη Γ ερμανία, εκθέτοντας- σπάνια- στην Αθήνα και την Ευρώπη.

Αυτό που τους δένει είναι η αφοσίωση στη διαφάνεια, στη λεπτότατη αδιόρατη αίσθηση τονικότητας του χρώματος, ωσάν η αποκάλυψη του φωτός να είναι ο κεντρικός στόχος τους πέρα από τις ενδιάμεσες εκφραστικές τεχνικές.

Ο Μπρουνκ σκαλίζει το μάρμαρο της Νάξου με αδιανόητη μαεστρία, το κάνει να μοιάζει με διάφανο σε πολλά σημεία, το «στρίβει» περί άξονα, αναδεικνύει τα «νερά» του έτσι ώστε να συμμετέχουν στην τελική σύνθεση, εν τέλει μέσα από μια επίπονη αφαίρεση όγκου αναδεικνύει μια φόρμα αέρινη, χωρίς βαρύτητα, έτοιμη θαρρείς να πετάξει. Η μαεστρία των χεριών ενσωματώνεται στην ύλη, το μάρμαρο καταλήγει σε φως και πνεύμα, ο θεατής κυριολεκτικά έχει μια αίσθηση που τον πάει από τη μια στη σύγχρονη γλυπτική και από την άλλη στο αρχαϊκό φως.

Ο Αντωνάκος έχει ένα λιτότατο λεξιλόγιο («λακωνικό» κυριολεκτικά, όπως η καταγωγή του από το Γύθειο) και εν προκειμένω δυο-τρεις ευθείες γραμμές από κατασκευή δέκα εκατοστών, λευκές με ανταύγειες πίσω τους πράσινες ή κόκκινες, οι οποίες τοποθετούνται στο κέντρο

ΙΝFΟ

● Στήβεν Αντωνάκος: Νέα επίτοιχα γλυπτά από νέον«Κalfayan», Χάρητος 11, Κολωνάκι, τηλ. 210-7217.679, μέχρι 6/12
● Ίνγκμπερτ Μπρουνκ: Το μάρμαρο είναι ο Λόγος της Δημιουργίας- «Red Gallery», Τάκη 4, Ψυρή, τηλ.
210-3240.808, μέχρι 17/11

της αίθουσας και επιτείνουν την ανοδική αίσθηση του χώρου, προκαλώντας την κίνηση του βλέμματος προς τα πάνω. Από την άλλη πλευρά της ίδιας αυτής κεντρικής κατασκευής, δύο ημικύκλια πάλι από νέον βρίσκονται σε διάλογοαντιπαράθεση, προκαλώντας μια λεπτή κίνηση εκκρεμούς. Συνολικά ο καλλιτέχνης δείχνει και πάλι αυτό για το οποίο καθιερώθηκε, δηλαδή το πώς ένας συγκεκριμένος χώρος μπορεί να αποκτήσει ιερότητα και «ησυχία» οπτική, και να γίνει αφετηρία διαλογισμού. Θυμίζω ότι ο Αντωνάκος έχει επέμβει έτσι σε πολλά δημόσια κτίρια στον κόσμο, σε βιβλιοθήκες, ακόμα και σε βενετικό κάστρο (Ρόδος, 1993) το οποίο μεταμόρφωσε σε ναό.

Πέρα λοιπόν από το πόσο μοντέρνο είναι το υλικό της τέχνης του- ο σωλήνας νέον- ο Αντωνάκος έχει ιδεολογικά αιτήματα μεταφυσικά. Το φως νέον λειτουργεί όπως η «αύρα» των φωτοστέφανων στη βυζαντινή ζωγραφική ή σαν το λευκό γύρω από την κεντρική φόρμα στους πίνακες του Σ. Σόρογκα- είναι ένα απώτατο ιδανικό στο οποίο κατευθύνεται το βλέμμα. Έτσι, οι «ηλεκτρικές installations» αναβιώνουν ιδεολογικά αρχέτυπα, μετατρέπουν το προφανές σε διαχρονικό.

Με το όραμα της ευρωπαϊκής νεοκλασικιστικής παιδείας που φαίνεται στο κυνήγι της διαφάνειας του μαρμάρου ο Μπρουνκ, με εμμονή στην πτύχωση ως βασικού λεξιλογίου της γλυπτικής, στην αποκάλυψη του κρυμμένου φωτός, στην αναγωγή προς το απόλυτο λευκό. Και εδώ, η αποπνευμάτωση του υλικού και η μετατροπή του σε ιδεαλιστικό σύμβολο. Στο προσωπικό πεδίο των ελεύθερων συνειρμών, θα μπορούσε κανείς να θυμηθεί και τα σχέδια του Κ. Παρθένη. Οι δύο εκθέτες έχουν την ίδια διαδικασία, με την οποία βγάζουν τη φόρμα μέσα από το φως. Με δυο λόγια, τέχνη λεπτότατων εκφραστικών χειρισμών, λιτή και απέριττη, με ευρωπαϊκό προβληματισμό και διάθεση εντοπιότητας μαζί.