Επιφυλλίδα

Ο Θεός ως προσωπική ιδιοκτησία
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Σε επιστολή του που δημοσιεύτηκε πριν από περίπου δεκαπέντε μέρες στις εφημερίδες, ο ηγούμενος της Μονής Βατοπεδίου Εφραίμ γράφει ανάμεσα σε άλλα: «Δέχομαι ταπεινά να πορευτώ τον δρόμο μου προπηλακιζόμενος και διασυρόμενος, με την απόλυτη ικανοποίηση πως ως μοναχός έκανα απέναντι στον Θεό απόλυτα το καθήκον μου». (Οι λέξεις «μοναχός», «απόλυτα» και «καθήκον» θα πρέπει να διαβαστούν ως πολλαπλά υπογραμμισμένες). Όση ευφυΐα κι αν προτίθεται ν΄ αναγνωρίσει κανείς στους άλλους, είναι αδύνατον να μην αναρωτηθεί πώς είναι δυνατόν όποιες σπουδές κι αν έχει κάνει ένας μοναχός να μιλάει μ΄ έναν τρόπο που θα τον ζήλευαν ακόμη και σαΐνια που θα είχαν σπουδάσει «μάνατζμεντ» στην Αμερική.

Να πρόκειται για «θεία φώτιση» μάλλον αποκλείεται, γιατί τότε εμπλέκουμε κι εμείς, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, τον Θεό σε λογαριασμούς με τους οποίους είναι αδύνατον να έχει την ελαχιστότερη σχέση, τόσο θεολογικά όσο φιλοσοφικά και ηθικά. Όσο κι αν η ανερυθρίαστη επιστολή του ηγούμενου εμφανίζει τον Θεό ως απόλυτο διαχειριστή των λογαριασμών αυτών. Σε μια συγκλονιστικής ευθυβολίας φράση του ο ζωγράφος Δημήτρης Μυταράς είπε: «Δεν σταυρώθηκε ο Χριστός για να κάνουν μπίζνες οι μοναχοί». Μια φράση που αν γινόταν κοινή συνείδηση θα αρκούσε για να καθαιρεθούν αυτοστιγμεί μοναχοί και ιερείς (όσοι ενέχονται σε μπίζνες, γιατί υπάρχουν, μην το ξεχνάμε, και άγιοι ρασοφόροι). Αντί όμως να καθαιρούνται ή να εξαφανίζονται από προσώπου γης, συμπεριφέρονται σαν ό,τι λέγεται και γράφεται (εδώ έχει πάλι τη θέση της η λέξη «σαΐνια») να συνιστά μιαν εκστρατεία που έχει ως σκοπό την κατασυκοφάντησή τους. Ώστε με το κύρος τους, που τραυματίζεται με την «κατασυκοφάντησή» τους, να θεωρούν οι πιστοί και οι θρησκευόμενοι πως είναι ο Θεός που πλήττεται κι αντί να λογαριάζουν ως υπόλογους τους μοναχούς μπίζνεσμαν, να συνειδητοποιούν ως συκοφάντες εκείνους που τους καταγγέλλουν. Με λίγα λόγια, είναι σαν να λένε οι περί ου ο λόγος μοναχοί: Μη μας ακουμπάτε γιατί σε μια εποχή που η θρησκεία δοκιμάζεται, συμβάλλετε με το να μας προπηλακίζετε στον ακόμη μεγαλύτερο κλυδωνισμό της.

Γ εγονός που σημαίνει στην πράξη ότι ο Θεός μεταβάλλεται σε ιδιοκτησία τους, με αποτέλεσμα να διατηρούν πλήρη έλεγχο της σχέσης όπως χρειάζεται να διαμορφώνεται μαζί του, καθώς αποδίδουν στον Θεό επιθυμίες, ανάγκες και ιδιότητες που θα έπρεπε να είναι για τους θρησκευόμενους πολύ πιο προσβλητικές απ΄ ό,τι για τους άθεους, γιατί αμαυρώνουν τραγικά τόσο την εικόνα όσο και την έννοιά του. «Έκανα απέναντι στον Θεό απόλυτα το καθήκον μου». Η επίκληση και το ανακάτεμα της ύπαρξης του Θεού με οικονομικοδιαχειριστικές δοσοληψίες, που θα έπρεπε να ηχεί ως μια φτηνή και πρόστυχη δικαιολογία και να ακούγεται με αποτροπιασμό, φαίνεται να «εκτελωνίζεται» το ίδιο απροβλημάτιστα όσο ο πιο ευσεβής λόγος. Πραγματικό κατάντημα, καθώς ο μοναχομπίζνεσμαν έχει υπολογίσει ψύχραιμα, λόγω του σχήματός του, σ΄ αυτή την ατελώνιστη πλαστογράφηση της έννοιας του Θεού.

Ο Θεός, αν υπάρχει, δεν μπορεί να είναι και δεν νοείται να είναι ιδιοκτησία κανενός. Κανείς δεν μπορεί να προϋποθέτει τον Θεό με όρο απαράβατο τη δική του αποκλειστικά συνείδηση, ότι δηλαδή απευθύνθηκε στον Θεό κι ο Θεός του ψιθύρισε ή του φώναξε, καθησυχάζοντάς τον, πως έπραξε το καθήκον του. Ουδείς δικαιούται να συμπεριφέρεται σαν να διατηρεί προσωπική σχέση με τον Θεό και, πολύ περισσότερο, δεν δικαιούται ο «καθ΄ ύλην» αρμόδιος, γιατί μοιάζει τότε να τον εμπορεύεται. Όπως είναι γελοίο ένας ποιητής να μιλάει για τα ποιήματά του, ένας ζωγράφος για τους πίνακές του, ένας σκηνοθέτης για τις σκηνοθεσίες του, ακόμη γελοιωδέστερο είναι να μιλάει ένας μοναχός, ένας παπάς, ένας δεσπότης, ένας αρχιεπίσκοπος για την προσωπική του σχέση με τον Θεό. Αν τη σχέση αυτή δεν τη συμπεραίνουν οι άλλοι από τα έργα του, τότε τον Θεό τον χρειάζεται για τη διατήρηση της επωνυμίας και της θέσης του- για να μη γράψουμε τίποτε βαρύτερο. Ακόμη καλύτερα: τον πραγματικό μοναχό δεν τον γνωρίζουμε. Ακόμη κι ως ψίθυρος να κυκλοφορεί το όνομά του ανάμεσα στους επαΐοντες και τους υποψιασμένους, όσους γάμους κι αν κάνει ο Μπραντ Πιτ για να κρατιέται στην επικαιρότητα είναι απείρως πιο αθώος από έναν μοναχό που «διακρίθηκε» ως μοναχός.

Επειδή ο οποιοσδήποτε μοναχός είναι αδύνατον να γίνει πρωτοσέλιδος σε περίπτωση που παραμένει πιστός στα καθήκοντά του (η προσευχή του και η άσκηση δεν είναι εκμεταλλεύσιμες ως επικαιρότητα), όταν γίνεται πρωτοσέλιδος έχει συμβεί κάτι ανήκουστο: το «σκάνδαλο» που οφείλει να συνιστά για τη μυστική οικονομία της ζωής με την αναχώρηση και την άσκηση, έχει αντικατασταθεί μ΄ ένα σκάνδαλο οικονομικοκοινωνικής χροιάς που δεν χωράει μέσα του πουθενά ο Θεός. Όπερ έδει δείξαι.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»