ΔΡΟΜΟΙ

Ο Γκορμπατσόφ…
… δεν είναι πια εκείνος ο χαμογελαστός άνθρωπος που νόμιζε πως μπορούσε να οδηγήσει ομαλά τον σοβιετικό λαό στον δυτικό παράδεισο. Είναι ένας βαρύθυμος άνθρωπος. Σηκώνει στους ώμους του το βάρος από το μίσος του ρωσικού λαού, που στράφηκε εναντίον του όταν ανακάλυψε πως εκείνος ο παράδεισος ήταν απατηλός. Παρ΄ όλα αυτά, ο ξεπεσμένος αρχηγός δεν παύει να λέει όπου και να βρεθεί: «Δεν ήμουν ένας τυχαίος ηγέτης».

Στο συνέδριο…
… που συγκάλεσε την περασμένη εβδομάδα ο πολιτικός οργανισμός τον οποίο έχει ιδρύσει, το Παγκόσμιο Πολιτικό Φόρουμ, ο Γκορμπατσόφ είχε καλεσμένους δημοσιογράφους, διανοούμενους και πολιτικούς. Και τους είπε: «Σήμερα βρισκόμαστε σε μια κρίση που δεν γνωρίζουμε πού θα καταλήξει. Είναι μια κρίση όλων των συστημάτων, ακόμη κι αυτού του μοντέλου της δημοκρατίας. Πρέπει να δούμε πώς θα βγούμε από αυτό το αδιέξοδο. Το ζήτημα της μετάβασης σε ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης είναι το κυριότερο πρόβλημα». Αυτό που υπονοούσε ήταν πως η Δύση (με τις υπερβολές της) θα μπορούσε να αποδειχθεί το ίδιο εύθραυστη όσο και η Σοβιετική Ένωση της εποχής του (με τις δικές της υπερβολές). Άλλωστε, αυτό που ζούμε σήμερα είναι η κρίση ενός ολόκληρου συστήματος.

Το ζήτημα…
… που τέθηκε ξεκάθαρα στο συνέδριο ήταν αν ο δυτικός κόσμος θα μπορούσε να καταρρεύσει το ίδιο ξαφνικά και απροσδόκητα όπως κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ στα τέλη της δεκαετίας του 1980 (πρώτα με ένα κύμα φυγής των Ανατολικοευρωπαίων προς τη Δύση και ύστερα με την επίσημη αναγνώριση της κατάρρευσης τον Δεκέμβριο του 1991). Τα συμπεράσματα των συνέδρων δεν ήταν αισιόδοξα. Ένας από αυτούς είπε: «Ο κόσμος που ξέραμε δεν υπάρχει πια. Πλησιάζουμε το σημείο της μεγάλης ανατροπής. Έχουμε μπροστά μας λιγότερο χρόνο από όσο νομίζαμε». Ένας άλλος σύνεδρος, όπως γράφει η δημοσιογράφος της εφημερίδας «Σικάγο Τρίμπιουν» Τζόρτζι Αν Γκέγιερ, η οποία βρέθηκε στο συνέδριο, μίλησε για «συλλογική παράνοια». Είχε βέβαια κατά νου τη χαώδη διεθνή οικονομική κατάσταση- και ίσως κι εκείνο που είχε πει ο Γκαίτε δύο αιώνες νωρίτερα: «Αν τον δούμε από τα ύψη της λογικής, ο κόσμος μοιάζει με φρενοκομείο».

Το νησί…
… του Σαν Σέρβολο, όπου έγινε το συνέδριο, καλύπτεται από ένα τεράστιο συνεδριακό κέντρο με υπέροχα αγάλματα, που αντικρύζει τη Βενετία πάνω από μια μικρή λιμνοθάλασσα. Κάποτε ήταν φρενοκομείο, μας πληροφορεί η Γκέγιερ- ο καταλληλότερος ίσως χώρος για να κάνει κάποιος προβλέψεις για το μέλλον του κόσμου κάτω από τις παρούσες συνθήκες. Αν πράγματι ο Γκορμπατσόφ δεν υπήρξε τυχαίος ηγέτης, αλλά ένας που η Ιστορία τον έταξε σε κάποιο σκοπό, τότε ίσως ούτε ο τόπος όπου βρέθηκαν αυτός και η παρέα του να είναι τυχαίος. Η φωνή τους ακούγεται σαν να φθάνει στ΄ αυτιά μας από τα κάγκελα του φρενοκομείου. Και δεν έχει καμιά απολύτως σημασία ποιος βρίσκεται μέσα ή έξω από αυτά.