Επιφυλλίδα

Το μυστικό που ξέρουν όλοι
Του Θανάση Θ. Νιάρχου

Στην κυρία Νότα που δεν μιλάει, αν και ξέρει Δεν διάβασα κι ούτε πρόκειται να διαβάσω το «Έχω ένα μυστικό» του Γιάννη Παπαμιχαήλ. Δεν έχω δει κι ούτε πρόκειται να δω το ομώνυμο σίριαλ. Διάβασα, όμως, και συνεχίζω να διαβάζω τα περισσότερα απ΄ όσα γράφονται τόσο για το σίριαλ όσο και για το βιβλίο του Γιάννη Παπαμιχαήλ. Τη μητέρα του τη γνώριζα, τον πατέρα του ελάχιστα, τον ίδιο δεν τον έχω συναντήσει ποτέ στη ζωή μου. Άρα διεκδικώ το δικαίωμα να είμαι ακόμη πιο αμερόληπτος. Όσο επιφυλακτικός όμως κι αν είναι κανείς ή ακόμα και κατηγορηματικά κατακριτικός για το βιβλίο και το σίριαλ, είναι ανεπίτρεπτο να γράφει πως ο γιος εκδικείται τους γονείς του γιατί τον υποχρέωσαν να φωτογραφίζεται μαζί τους, ως παιδί, μπροστά στο χριστουγεννιάτικο δέντρο! «Ντροπής πράγματα», που θα ΄λεγε κι η γιαγιά μου. Εκτός κι αν σκεφτείς πως δεν είναι ο γιος Παπαμιχαήλ που εκδικείται τους γονείς του, αλλά ο δημοσιογράφος που, καταγγέλλοντας τη Βουγιουκλάκη με τον Παπαμιχαήλ, εκδικείται τους δικούς του γονείς γιατί δεν έκαναν τη φωτογραφία του, ως παιδιού, πασίγνωστη. «Μα καπηλεύεται τους γονείς του», θα αντιτείνει ο καθένας για τον Γιάννη Παπαμιχαήλ. Ασφαλέστατα. Μήπως όμως η πλειοψηφία των ανθρώπων δεν καπηλεύεται, συχνά, γονείς, συγγενείς, φίλους, προκειμένου να γίνει ευχάριστη σε μια συντροφιά πέντεέξι ανθρώπων; Χωρίς, μάλιστα, να πρόκειται να κερδίσει οτιδήποτε. Το μεμπτό, το απαράδεκτο, δηλαδή, έγκειται στη διαφορά: αν την καπηλεία την πληροφορούνται χιλιάδες, πρόκειται για κάτι ποταπό, όταν συντελείται μ΄ ελάχιστους μάρτυρες, είναι ανώδυνη και αθώα. Τι υπέροχη ηθική!

Το ζεύγος Βουγιουκλάκη- Παπαμιχαήλ έζησε σε μια τρομερή υπερβολή αυτό που θα ήθελε να ζήσει κάθε ελληνικό ζευγάρι. Το γεγονός αυτό δεν θα έπρεπε να θίγει ούτε τη σοβαρότητά τους ως ανθρώπων ούτε τις αμιγείς καλλιτεχνικές τους δάφνες, που για τον δεύτερο, ιδιαίτερα, υπήρξαν πάρα πολλές. Αλλά και για τη Βουγιουκλάκη τα πράγματα δεν έχουν όπως, ενόσω ζούσε κι αφού πέθανε, βιάζονταν, συνέχεια, να της προσάψουν. Η Αμαλία Μεγαπάνου που ξέρει ν΄ αγαπά και να εκτιμά σωστά και θεωρεί τη Βουγιουκλάκη ένα πολύ σοβαρό πρόσωπο, έχει πει μια πολύ κρίσιμη φράση: «Η Βουγιουκλάκη κράτησε για δεκαετίες όλη την Ελλάδα στην αγκαλιά της». Και η Ιωάννα Καρυστιάνη (ένα επίσης αδιάβλητο πρόσωπο) είπε, μισοαστεία-μισοσοβαρά, όταν ήταν άρρωστη η Βουγιουκλάκη: «Καλύτερα να μας πάρουν οι Τούρκοι δυο νησιά, παρά να πεθάνει η Βουγιουκλάκη». Με τη Βουγιουκλάκη έγινε αυτό που συμβαίνει με τους πολύ γνωστούς πολιτικούς: άνθρωποι που δεν τους έχουν συναντήσει ποτέ, μιλάνε γι΄ αυτούς σαν να πρόκειται για άτομα του σπιτιού τους. Οι γειτονιές και το Κολωνάκι συνεργάστηκαν ώστε το «προζύμι Βουγιουκλάκη» να φουσκώσει σε ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Το επεδίωξε η ίδια; Ξέρετε κανέναν που θα γνώριζε ότι θα τα καταφέρει και θα άφηνε τα πράγματα στην τύχη τους; Έχω δει συζύγους βιομηχάνων, πολιτικών, προσώπων σημαντικότατων της δημόσιας ζωής, να «λειώνουν» μπροστά της, να τη ρωτάνε απίθανα πράγματα. Η ίδια δούλευε σαν να μη συνέβαινε τίποτα απ΄ όλα αυτά. Δεν ήταν κουτοί ο Βολανάκης, ο Ευαγγελάτος, ο Φασουλής, τόσοι άλλοι που τη σκηνοθέτησαν. Υπάρχει η γραπτή μαρτυρία του Σταμάτη Κραουνάκη που σε τρομάζει με την ένταση του θαυμασμού του. Ο ποιητής Νίκος Καρούζος τη λογάριαζε υψηλότατης ευφυΐας άτομο (δεν θαύμαζε εύκολα ο Καρούζος) γιατί σε μια συμπτωματική συνάντησή τους, όταν ανέφερε κάποιος το όνομα «Καρέζη» άκουσε τη Βουγιουκλάκη να λέει: «Τι να κάνουμε, κι ο Χατζιδάκις έχει τον Θεοδωράκη του». Το μέγεθος της Βουγιουκλάκη καθορίζεται ακριβώς από τη διάσταση ανάμεσα σε όσα σημειώθηκαν και σε κάτι που έλεγε παλιά μια καθ΄ όλα πανάξια συνάδελφός της: ότι φιλοδοξούσε να έρθει κάποτε η στιγμή που θα περάσει τη Βουγιουκλάκη από λαϊκό δικαστήριο!

Μόνον όταν έχεις «διαχειριστεί» την Ελλάδα για δεκαετίες, θα υπάρξουν κάποιοι που θα θελήσουν να σε περάσουν από λαϊκό δικαστήριο. Έτσι ή αλλιώς, όμως η κρεατομηχανή έχει στηθεί. Αν κατόρθωσε να της ξεφύγει η Βουγιουκλάκη σε όποιον βαθμό, αποτελούσε μέρος της, δεν φαίνεται να μπορεί να της ξεφύγει ο γιος της. Γι΄ αυτό μόνο θλίψη μπορεί να αισθάνεται κανείς καθώς η κρεατομηχανή δεν προϋποθέτει μόνο εκείνον που «αλέθεται», αλλά και τον άλλον που με το πρόσχημα της ειρωνείας, του σαρκασμού και της καταγγελίας, «αλέθει».

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»