«Τα πράγματα μπορούν να ισορροπήσουν αλλού και αλλιώς»

ΜΟΝΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ
ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΘΕΜΕΛΗ ( ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ) ΗΤΑΝ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ, ΚΑΙ ΩΣ ΕΝΑΝ ΒΑΘΜΟ ΤΟ ΠΕΡΥΣΙΝΟ ΤΟΥ, ΜΕ ΤΟΝ ΗΡΩΑ ΠΟΥ ΠΕΡΝΑ ΜΙΑ ΥΠΑΡΞΙΑΚΗ ΚΡΙΣΗ ( ΜΙΑ ΖΩΗ ΔΥΟ ΖΩΕΣ). ΚΑΙ ΤΑ ΕΞΙ ΤΟΥ, ΟΜΩΣ, ΕΠΙΔΕΧΟΝΤΑΙ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗ. ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΠΑΝΙΕΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΤΟΥ, Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΣΗΜΙΤΗ ΑΝΑΛΥΕΙ ΣΤΟ «ΒΙΒΛΙΟΔΡΟΜΙΟ» ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ ΠΤΥΧΗ… ΞΕΚΛΕΙΔΩΝΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ
Μοιάζει σαν να θέλετε να καταδικάσετε με αυτό το μυθιστόρηματις ιδεολογικές χρήσεις της Ιστορίας…. Σωστά. Όμως όχι μόνο της Ιστορίας, αλλά και των κάθε λογής ταυτοτήτων. Υπάρχει ιδεολογική χρήση της εθνικής ταυτότητας (ραγιάς- Τούρκος), της θρησκευτικής ταυτότητας (χριστιανός- μουσουλμάνος), της πολιτισμικής ταυτότητας (Ελλαδίτης- Μικρασιάτης), μέχρι και της ερωτικής ταυτότητας.

Έχετε ήρωες Μικρασιάτες, κι όμως δεν μιλούν για «χαμένες πατρίδες».Γιατί;

Διότι «πατρίδα» δεν είναι μόνο το χώμα, είναι και το λεγόμενο κοινωνικό και πολιτισμικό εποικοδόμημα. Δεν τη χάσαμε λοιπόν την πατρίδα μας. Η πατρίδα μας μετακόμισε, αλλά εκεί που μετακόμισε την κατακερμάτισαν οι υποδοχείς της. Έτσι και οι αλλοδαποί μετανάστες στη χώρα μας κουβαλάνε τις πατρίδες τους, αλλά εμείς δεν ανεχόμαστε να τις φιλοξενήσουμε. Τόσο ανασφαλείς είμαστε! Προκαλείτε συνειδητά τον αναγνώστη καταρρίπτοντας συλλογικούς μύθους σχετικά με φορτισμένες εποχές:μετά την Άλωση,μετά την Καταστροφή, μετά τον Εμφύλιο…

(…) Διότι δεν μπορούμε να διδάσκουμε τελειωμένες αλήθειες δίχως να αναγνωρίζουμε το ενδεχόμενο μιας άλλης αλήθειας. Δίχως να επιτρέπουμε την αμφιβολία, που σημαίνει την κριτική σκέψη. Ο ήρωάς μου ο Μανόλης, θεωρείται ότι «προδίδει» τη συλλογική συνείδηση απέναντι στο ιστορικό παρελθόν, επειδή υποστηρίζει μια αντι-ηρωική εκδοχή για το τέλος του Κ. Παλαιολόγου· ο γιος του ο Ιωακείμ, επειδή αμφισβητεί στη διατριβή του την αδιάλειπτη συνέχεια του Ελληνισμού. Όλα τα διακυβεύματα που επέλεξα στο βιβλίο μου ως αφορμές γι΄ αυτήν τη συζήτηση, παραμένουν και σήμερα ανοιχτά. Μη μου πείτε ότι είναι ειλικρινής η κατανόησή μας των εθνικών μειονοτήτων, των άλλων θρησκειών ή της ομοφυλοφιλίας. Το βλέπουμε καθημερινά ότι οι καλοί τρόποι της Αριστεράς, του αντιρατσισμού, κ.λπ., ξεχνιούνται στην πράξη.

Ωστόσο,οι φορείς της «άλλης αλήθειας» στο μυθιστόρημά σας συμβιβάζονται και παραιτούνται,σαν να παγιδεύονται σε γενικότερες αγκυλώσεις.

Παγιδευμένοι είμαστε όλοι. Το ερώτημα είναι κατά πόσον αυτό αποτελεί συγχωροχάρτι. Ή μήπως έχουμε και εμείς ευθύνη από ένα σημείο και πέρα, να δούμε τα πράγματα αλλιώς. Κι αν δεν μπορούμε πάντα να κάνουμε την επιλογή, μπορούμε τουλάχιστον να κάνουμε την αρχή και να την υπερασπιστούμε. Στα τέλη του ΄58 που κλείνει το μυθιστόρημά μου, η μισή Ελλάδα συμβιβάστηκε. Δεν θέλω να καταδικάσω αυτούς τους ανθρώπους. Δεν είμαι Ροβεσπιέρος ούτε εισαγγελέας της ελληνικής κοινωνίας. Τους κατανοώ. Αλλά η κατανόησή μου δεν θα φτάσει ποτέ σε μια σχετικοποίηση που ξεπερνά το αξιακό πλαίσιο των δημοκρατικών αρχών. Πιστεύετε κι εσείς ότι υπάρχουν άλλοι δρόμοι για να συναντηθούν οι αλήθειες,όπως λέει ο ήρωάς σας στον κομμουνιστή φίλο του;

Τα βήματα είναι δύο: πρώτα η κατανόηση και έπειτα η γέφυρα- το πώς θα στηθεί πρακτικά στην καθημερινή ζωή η γέφυρα ανάμεσα στις διαφορετικές αλήθειες.

Οι ήρωές σας,πάντως,καταδικάζουν τη λύση της ανταλλαγής των πληθυσμών…

Εγώ, όχι. Όσο πικρό κι αν ήταν το ποτήρι, η λύση του Βενιζέλου ήταν η πιο ρεαλιστική ανάμεσα στα κακά σενάρια. Κι ας την καταγγέλλουμε σήμερα με τα κριτήρια του Διεθνούς Δικαίου που έχουμε διαμορφώσει 70 χρόνια μετά. Τι θέλαμε δηλαδή; Να την πληρώνουν πάντοτε κάποιοι φουκαράδες προκειμένου να έχουμε ένα πόδι στη Μ. Ασία; Μα, με τα μυαλά που επικρατούν στην τουρκική πολιτική ηγεσία, οι εθνοκαθάρσεις θα συνεχίζονταν μέχρι σήμερα! Εν έτει 2008,ήρθε άραγε η ώρα να ακουστούν οι αλήθειες των άλλων,στην Ελλάδα;

Πάντοτε θα ακούγονται κάποιες αλήθειες με τεράστιο κόστος και πάντοτε με κάποιο πρόσχημα ή έστω με πραγματικά αίτια, κάποιοι θα υποστηρίζουν ότι δεν έχουν ωριμάσει ακόμα οι συνθήκες.

Με την αλήθεια της Αριστεράς που αναγνωρίζετε στο μυθιστόρημά σας,τι θα γίνει;

Το 1958 είχαν δημιουργηθεί πράγματι οι προϋποθέσεις και οι ελπίδες για να συμβεί αυτό, όμως ήρθαν άλλες δυνάμεις και τις ισοπέδωσαν. Σήμερα, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Πρώτα θα πρέπει να καταλήξουμε στο τι είναι σήμερα Αριστερά, και ποια είναι η αλήθεια της· κι αφού καταλήξουμε, να ακουστεί αναμφισβήτητα!

Το βιβλίο σας τελειώνει με μια πολλαπλή ήττα όλων σε όλα τα επίπεδα,ακόμα και σ΄ αυτό του έρωτα που μένει ανικανοποίητος.

Μάλλον για πολλαπλό συμβιβασμό πρόκειται. Ωστόσο, και μέσα σ΄ αυτόν, τα πράγματα ισορροπούν αλλού κι αλλιώς. Έτσι και στην ελληνική κοινωνία, που βρίσκει τον τρόπο και δεν κατακρημνίζεται. Το μόνο τραύμα είναι ότι από την τελική γιορτή λείπει ο προδομένος φίλος. Είναι η πληγή του Εμφυλίου που μένει ανοιχτή. Διότι οι νικητές πάτησαν σαν σκουλήκια τους ηττημένους.

Το παρελθόν εξακολουθεί λοιπόν να μας κυνηγάει…

Το θέμα δεν είναι να πετάξεις, να αποδιώξεις το παρελθόν. Είναι το πώς στέκεσαι απέναντί του: γονυπετής ή κριτικά. Όσο προσπαθούμε να κερδίσουμε την εθνική μας αυτοπεποίθηση προστρέχοντας στα περασμένα, θα υποκύπτουμε σε διαρκείς παλινωδίες και δεν θα μπορούμε να ανακάμψουμε ως κοινωνία αυτοπροσδιοριζόμε- νη, με σύγχρονους όρους.