Η θεατρική πόλη των θαυμάτων

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com

ΧΑΡΗ ΣΤΗΝ ΠΑΝΤΑΧΟΥ παρούσα θεατρικότητα της Νάπολι, οι πιο τραγικές καταστάσεις εδώ έχουν κάτι το εντελώς εφήμερο, ενώ τα πιο ασήμαντα συμβάντα αποκτούν ασυνήθιστη βαρύτητα. Για τον Ντε Φιλίπο τα ναπολιτάνικα είναι η κατεξοχήν γλώσσα του θεάτρου και εκείνος δεν μπορούσε να γράψει σε άλλη γλώσσα. Στα ιταλικά θα ήταν σαν να έγραφε σε ξένη γλώσσα, έλεγε, τονίζοντας έτσι το έντονο στοιχείο του τοπικισμού, χωρίς το οποίο δεν μπορείς να καταλάβεις τη Νάπολι. Η Νάπολι είναι ένα παράξενο μείγμα, σε όλα της. Ένα μείγμα δόξας και παρακμής, πλούτου και εξαθλίωσης, ομορφιάς και ασχήμιας, τέχνης και βίας, τρελής ταχύτητας και τριτοκοσμικής βραδύτητας, κοσμοπολιτισμού και επαρχιωτισμού. Είναι η πόλη όπου καθρεφτίζονται με τον πιο θεατρικό τρόπο οι αντιφάσεις της Ιταλίας…

Πάνω από όλα η Νάπολι είναι η πόλη των θαυμάτων. Ο προστάτης άγιος της πόλης είναι ο Σαν Τζενάρο. Η ιστορία του αγίου έχει ως εξής: το 305 μ.Χ. συλλαμβάνεται στη Νάπολι και αποκεφαλίζεται λόγω της πίστης του. Μια θεοσεβούμενη γυναίκα, που παρακολουθούσε κρυφά τη μακάβρια σκηνή, μάζεψε το αίμα του και το φύλαξε σε ένα γυάλινο σκεύος κρύβοντάς το στο σπίτι της. Όταν ο Κωνσταντίνος επισημοποίησε τον χριστιανισμό, η θεοσεβούμενη προσέφερε το σκεύος στον επίσκοπο της πόλης. Εκείνη τη στιγμή συνέβη το «θαύμα»: το πηγμένο αίμα του αγίου έλειωσε από μόνο του. Το «θαύμα» επαναλαμβάνεται σε διάφορες περιστάσεις αλλά στη συλλογική μνήμη της πόλης έχει καταγραφεί το έτος 1631: τότε, ύστερα από μια άλλη τρομακτική έκρηξη του Βεζούβιου, ο άγιος παρενέβη και σταμάτησε τη φονική λάβα του ηφαιστείου στις πόρτες της πόλης, πάνω στη γέφυρα της Μαγδαληνής. Από αυτό το επεισόδιο μπορεί να καταλάβει κανείς τη δίψα της Νάπολι για θαύματα και σωτήρες. Η πόλη αυτή ζούσε ανέκαθεν υπό την απειλή της εξαφάνισης: από τους πολέμους, από τις εκρήξεις του ηφαιστείου, από τις επιδημίες της χολέρας, τους πιο καταστρεπτικούς σεισμούς σε όλη την Ευρώπη. Και τώρα ζει υπό την απειλή των σκουπιδιών…

Ταξιδεύω με το τρένο προς το Σαν Τζοβάνι, ένα από τα υποβαθμισμένα προάστια της Νάπολι, όπου κάνει θραύση η Καμόρα. Οι νονοί της θεωρούν τον Σαν Τζενάρο προστάτη τους. Θυμάμαι όσα μου είχε πει ο Ρομπέρτο Σαβιάνο για τη σχέση των μελών της Καμόρα με τη θρησκεία. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι θρησκόληπτοι και σίγουροι ότι θα πάνε στον Παράδεισο, επειδή, ως εκ θαύματος, θα πάρουν άφεση αμαρτιών. (Ίσως ο Θεός είναι το μοναδικό Όν το οποίο δεν σκέφτονται και δεν μπορούν κιόλας να εκβιάσουν). Τα βαποράκια ραντίζουν με αγιασμένο νερό τις δόσεις της κοκαΐνης. Κουβαλούν πάντα 33 δόσεις, όσα είναι και τα χρόνια του Χριστού. Το πρώτο «μεροκάματο» πάει πάντα για τάματα και αγιογραφίες…

Το Ημερολόγιο Συνόρων συνεχίζει το οδοιπορικό του σε μία από τις πιο ιστορικές πόλεις της Ευρώπης, στη Νάπολι, όπου η ομορφιά και η Καμόρα, η ελπίδα και τα σκουπίδια συνυπάρχουν το ένα δίπλα στο άλλο…

Στο Σαν Τζιοβάνι θα συναντήσω τον πατέρα Γαϊτάνο, έναν καθολικό ιερέα που έχει διοργανώσει ένα δίκτυο αρωγής για τους νέους της γειτονιάς. Μόλις κατεβαίνω από το τρένο, το υποβαθμισμένο τοπίο με «χτυπά» σαν δυνατός αέρας. Εδώ δεν υπάρχουν τα αρχιτεκτονικά αριστουργήματα του ιστορικού κέντρου. Υπάρχουν σκουπίδια, καχύποπτα βλέμματα, ξεφτισμένα κτίρια, ερειπωμένες βιομηχανικές εγκαταστάσεις, άνεργοι νεαροί που κυκλοφορούν άσκοπα με τα μηχανάκια τους, απλωμένα ρούχα παντού και συνθήματα στους τοίχους ενάντια στους μπάτσους. Αυτή η γειτονιά είναι μέρος του λεγόμενου «τριγώνου του θανάτου». Στις αρχές του ΄80 αντίπαλες συμμορίες της Καμόρα τη μετέτρεψαν σε πεδίο μάχης με δεκάδες νεκρούς κάθε χρόνο. Ο πατήρ Γαϊτάνο με υποδέχεται σε ένα μικρό γραφείο, μέσα στην εκκλησία του. Όταν μιλά σε κοιτά στα μάτια και το βλέμμα του εκπέμπει ηρεμία και πραότητα. Μου αφηγείται πως όταν ήρθε εδώ, στα μέσα της δεκαετίας του ΄80, η γειτονιά ήταν βαριά μολυσμένη από τη βία.

«Το πρώτο πράγμα που είπα στους πιστούς ήταν ότι δεν μπορούμε να είμαστε καλοί χριστιανοί εάν δεν είμαστε πρώτα καλοί πολίτες», λέει. «Είναι εύκολο να πεις αφ΄ υψηλού τι είναι σωστό και τι λάθος. Άρχισα λοιπόν να πράττω χωρίς να κρίνω. Επισκέπτομαι τις οικογένειες της γειτονιάς, χτυπάω κάθε πόρτα. Πέντε λεπτά για κάθε οικογένεια. Για να αφήσω ένα μήνυμα, για να ανταλλάξουμε έναν χαιρετισμό. Για να τους πω ότι είμαι εδώ». Σταματά λίγο και βγάζει από την τσέπη του σακακιού έναν φάκελο αλληλογραφίας. «Σήμερα με σταμάτησε στον δρόμο ο πατέρας ενός παιδιού που βρίσκεται στη φυλακή.

Μου είπε ότι μου φέρνει ένα γράμμα από τον γιο του… Είναι ένας νεαρός που δεν βλέπω εδώ και δέκα χρόνια, 31 χρόνων. Έχει καταδικαστεί σε ισόβια και είναι πολύ άρρωστος. Το όνειρό του ήταν να γίνει αρχινονός. Ανάμεσα στα άλλα μού γράφει: «Πάτερ, θα πεθάνω εδώ… Θυμάμαι πόσες φορές μου έλεγες να προσέχω για τον δρόμο που έχω πάρει…».

Γιατί οι νέοι εμπλέκονται με την Καμόρα;

Γιατί δεν υπάρχει δουλειά. «Δεν έχεις δουλειά;», λέει ο νονός, «Σου δίνω εγώ». Ναρκωτικά. Ο νονός γίνεται στην αρχή «εργοδότης» και μετά πρότυπο νεοπλουτισμού, σε μια γειτονιά όπου βασιλεύει η ανεργία και η αμορφωσιά…».

Ο πατήρ Γαϊτάνο λέει πως αυτή η γειτονιά κάποτε ήταν μια πλούσια γειτονιά μεσοαστών. Σήμερα η ανεργία εδώ ξεπερνά το 35%. «Εδώ υπήρχαν μεγάλες βιομηχανίες. Σε αυτή τη γειτονιά γεννήθηκε η Cirio. Οι κάτοικοι δεν γνώριζαν τις λέξεις φτώχεια και ανεργία. Μετά, στις αρχές του ΄80, τα πάντα κατέρρευσαν. Κάποιες βιομηχανίες έκλεισαν, άλλες μετανάστευσαν στον Βορρά, άλλες χρεοκόπησαν. Πλάκωσε πείνα. Σε αυτή τη γειτονιά δεν υπήρχε Καμόρα. Εμφανίστηκε μαζί με την ανεργία. Στην αρχή ήταν το λαθρεμπόριο τσιγάρων. Μετά, το λαθρεμπόριο όπλων και ναρκωτικών. Τα λεφτά της Καμόρα σήμερα είναι τόσα πολλά, που αγοράζει επιχειρήσεις, πολιτικούς, εισαγγελείς. Γι΄ αυτό οι νονοί αποκαλούν πλέον την οργάνωσή τους «Σύστημα».

Σας έχει τύχει να έρθουν σε σαςγια εξομολόγησημέλη της Καμόρα;

«Ως ιερέαςη θέση μου είναι λεπτή. Δεν μπορώ να μιλήσω με άνεση… Ναι, έχει τύχει. Ως χριστιανός λέω σε αυτούς τους ανθρώπους ότι εγώ δεν μπορώ να δικάζω, γιατί κάθε ανθρώπινο πρόσωπο για μένα είναι ιερό. Καταδικάζω όμως την πράξη τους. Την αμαρτία, όχι τον αμαρτωλό. Δεν έχω καταγγείλει ποτέ κάποιον προσωπικά αλλά θα συνεχίσω να καταγγέλλω δημόσια την Καμόρα».

Για αυτές τις δημόσιες καταγγελίες της Καμόρα στα κηρύγματά του, ο πατήρ Γαϊτάνο έχει δεχτεί πολλές απειλές κατά της ζωής του. Όταν τον ρωτώ εάν φοβάται, αντί απάντησης μου δείχνει χαμογελώντας έξω από την εκκλησία το γυμναστήριο που έχουν φτιάξει για τους νέους της γειτονιάς. Εκείνοι μόλις τον βλέπουν τον πλησιάζουν και τον περικυκλώνουν… Αφήνω τον πατέρα Γαϊτάνο με τους νέους του και κατευθύνομαι ξανά προς τον σταθμό. Στον κεντρικό δρόμο, σε μια απόσταση τριακοσίων μέτρων, μετρώ έξι γνωστές τράπεζες, από αυτές που δεν έχουν καταρρεύσει ακόμα. Πώς είναι δυνατόν σε μια τέτοια φτωχή γειτονιά να υπάρχουν τόσες πολλές τράπεζες, η μία δίπλα στην άλλη; Να πρόκειται άραγε για κάποιο οικονομικό θαύμα σε καιρούς παγκόσμιας οικονομικής κρίσης; Όσοι έχουν διαβάσει όμως τα στοιχειώδη για τη λειτουργία της Μαφίας ξέρουν την απάντηση: κάπου εδώ κοντά πρέπει να βρίσκεται η έδρα του αρχινονού της περιοχής…