«Να μην ανοίξουν το βιβλίο όσοι δεν δυστύχησαν ποτέ»

«ΚΑΤΑΒΑΛΛΩ ΚΑΘΕ ΔΥΝΑΤΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΓΙΑ
ΝΑ ΕΙΜΑΙ ΣΤΕΓΝΟΣ. (…). ΤΡΕΜΩ ΔΙΑΡΚΩΣ ΜΗΝ
ΤΥΧΟΝ ΕΧΩ ΓΡΑΨΕΙ ΕΝΑΝ ΑΝΑΣΤΕΝΑΓΜΟ ΕΚΕΙ
ΠΟΥ ΠΙΣΤΕΥΩ ΟΤΙ ΕΧΩ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙ ΜΙΑΝ ΑΛΗΘΕΙΑ».
Ο ΣΤΑΝΤΑΛ ΓΡΑΦΕΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ. ΤΟ
ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΑΛΛΑ
ΕΝΑ «ΒΙΒΛΙΟ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ». ΜΠΟΡΟΥΝ ΤΑ
ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΠΑΘΗ ΜΑΣ ΝΑ ΑΝΑΧΘΟΥΝ ΣΕ ΠΑΝΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ
ΑΛΗΘΕΙΕΣ;
Ο έρωτας αποτελεί μέγα λογοτεχνικό θέμα. Από το διάσημο ποίημα της Σαπφούς, στο οποίο περιγράφεται καταλεπτώς η ερωτική παθολογία, μέχρι την Άννα Καρένινα η χρονική απόσταση είναι μεγάλη, αλλά η φυσιολογία του έρωτα δεν διαφέρει πολύ. Η λογοτεχνία προσπαθεί να συλλάβει και να κατανοήσει το ερωτικό πάθος, με τους δικούς της όρους. Υφαίνει αφηγήσεις. Μυθοποιεί συμβάντα. Βαφτίζει αισθήματα, δίνει όνομα στις πράξεις.

Ο Σταντάλ (το πραγματικό του όνομα: Ηenri Βeyle), διακεκριμένος Γάλλος μυθιστοριογράφος του 19ου αιώνα, αφήνει στην άκρη τα εργαλεία της τέχνης του και ανατέμνει το ερωτικό πάθος με την τεχνική του δοκιμίου. Το έργο δημοσιεύεται το 1820 και γράφεται με προσωπική αφορμή. Έχει προηγηθεί ο έρωτας του Σταντάλ για τη Ματίλντε Ντεμπόβσκι, μία ώριμη για τα δεδομένα της εποχής κυρία είκοσι οκτώ ετών. Το φλογερό πάθος του Σταντάλ βρίσκει αρχικά ανταπόκριση, η οποία αποσύρεται γρήγορα και διά παντός. Ο Σταντάλ αποφασίζει να χρησιμοποιήσει την αποκαρδιωτική εμπειρία του ως συγγραφικό καύσιμο. Όμως δεν γράφει μυθιστόρημα. Η συγγραφική του ορμή διοχετεύεται σε ένα εύογκο δοκίμιο με θέμα τον έρωτα. Ο ίδιος το χαρακτηρίζει «βιβλίο ιδεολογίας», όμως ο τόνος της εξομολόγησης περισσεύει. Μπορεί να ανιχνευθεί στις περισσότερες γενικευμένες αλήθειες του κειμένου. Εύστοχα λοιπόν η μεταφράστρια του τόμου, η οποία μεταφράζει το βιβλίο σε ολοζώντανα ελληνικά, μιλά στην εισαγωγή του βιβλίου για «αυτοβιογραφικό έργο».

Το Περί έρωτος χωρίζεται σε πέντε βασικά μέρη ( Πρόλογος, Βιβλίο πρώτο, Βιβλίο δεύτερο, Παράρτημα, Ντοκουμέντα ), τα οποία αναπτύσσονται με τη σειρά τους σε επιμέρους κεφάλαια. Οι τίτλοι των κεφαλαίων είναι ενδεικτικοί: Η γέννηση του έρωτα, Η προσδοκία, Οι διαφορές ανάμεσα στη γέννηση του έρωτα στα δύο φύλα,Το πρώτο βήμα,η αριστοκρατία,οι φουρτούνες,Η

Stendhal

ΠΕΡΙ ΕΡΩΤΟΣ

ΜΤΦ- ΕΙΣΑΓΩΓΗΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ.
ΕΦΗ ΚΟΡΟΜΗΛΑ, ΕΚΔ. ΠΑΤΑΚΗ, 2008 ΣΕΛ. 699

εκθρόνιση της ομορφιάς, (…) Η πρώτη ματιά,Ο ενθουσιασμός, Οι κεραυνοβόλοι έρωτες, (…) Η πίκα του εγωισμού,Ο εριστικός έρωτας, Γιατρικά για τον έρωτα, (…) Τα έθνη,ο έρωτας,οι ιδιοσυγκρασίες και οι διακυβερνήσεις, (…) Αντιρρήσεις για τη μόρφωση των γυναικών, (…) Αυτό που ονομάζουν αρετή κ.ο.κ. Παράξενες τρέλες
Ο Σταντάλ δεν προσπαθεί να καλοπιάσει τους αναγνώστες του. Άλλωστε ρητά απευθύνεται στους «Ηappy few» («Δεν γράφω για περισσότερους από εκατό αναγνώστες»). Δεν διστάζει να ζητήσει από τον βιαστικό αναγνώστη να πηδήξει κάποιο κεφάλαιο, προκαταλαμβάνει αντιδράσεις («θα διαβάσουν τα ανέκδοτα και θα πηδήξουν τα συμπεράσματα, ενώ θα ειρωνευτούν όλα αυτά που θα έχουν πηδήξει»). Δεν διστάζει να παραθέσει τη διατύπωση του εκδότη του, που περιγράφει κομψά την εκδοτική αποτυχία της πρώτης έκδοσης («Μπορούμε να πούμε ότι είναι ιερό επειδή δεν το αγγίζει κανείς»).

Στο πλαίσιο της δοκιμιακής περιγραφής του θέματος ο συγγραφέας κατασκευάζει τον όρο «κρυστάλλωση» για να εκφράσει «το σύνολο από παράξενες τρέλες τις οποίες φανταζόμαστε σαν αληθινές (…) σε σχέση με το αγαπημένο πρόσωπο» και διακρίνει τέσσερις κατηγορίες έρωτα: το ερωτικό πάθος, τον παιγνιώδη έρωτα, τον σαρκικό έρωτα και τον ματαιόδοξο έρωτα.

Τα πιπεράτα χωρία, τα οποία αφορούσαν στον ποταπό για την αιδώ της εποχής σαρκικό έρωτα αφαιρούνται από το κείμενο, μόλις αυτό φτάνει στο τυπογραφείο. Το έργο του Σταντάλ αποτυπώνει σχεδόν φωτογραφικά τις αναστολές της εποχής, όμως την ίδια στιγμή αποδίδει και την ελευθεριότητά της. Η λέξη «αιδώς» επανέρχεται συχνά, όπως και οι σκανδαλιστικές ιστορίες για εραστέςπαντρεμένων κυρίως- γυναικών. Τα αυστηρά ήθη κάνουν τους ερωτευμένους εφευρετικούς. Ερωτικές συνευρέσεις σημειώνονται σε κρεβάτια αρρώστων, ερωτικά ραντεβού πραγματοποιούνται στον εκκλησιασμό της Κυριακής. Ο ερωτευμένος ακολουθεί συγκεκριμένο πρωτόκολλο. Η αποπομπή του εραστή συχνά δηλώνει ερωτικό πάθος και όχι ερωτική δυσανεξία. Η ερωτική συμπεριφορά μεταφράζεται όχι στο επιφανειακό επίπεδο των φαινομένων, αλλά με βάση τις συμβάσεις που υπαγορεύουν το φύλο και η κοινωνική τάξη.