Φρένο στην ανάπτυξη

Ο άνεμος της κρίσης, που σαρώνει την παγκόσμια οικονομία, παρασύρει προς το χειρότερο τις προβλέψεις της κυβέρνησης για την ελληνική οικονομία, αλλά το προσχέδιο του προϋπολογισμού του 2009, το οποίο καταθέτει τη Δευτέρα στη Βουλή, παραμένει πολύ αισιόδοξο και άρα ελάχιστα ρεαλιστικό.

Ουσιαστικά πρόκειται για ένα εντελώς θεωρητικό προσχέδιο, που κινδυνεύει να τιναχτεί στον αέρα, τόσο λόγω των οικονομικών όσο και λόγω των πολιτικών εξελίξεων, που ίσως υπαγορεύσουν αύριο άλλες προτεραιότητες. Είναι προφανές ότι αν γίνει ανασχηματισμός ή αν- πολύ περισσότερο- δρομολογηθούν εκλογές, το μεθαυριανό προσχέδιο θα είναι εκτός πραγματικότητας.

Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι το προσχέδιο προϋπολογισμού αναγνωρίζει τον κίνδυνο υποχώρησης του ρυθμού ανάπτυξης κάτω από το 3,5% το 2009 και εκτιμά ότι αυτός θα είναι 3,2-3,3%. Όμως, οικονομικοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι αυτός θα πέσει κατά πάσα πιθανότητα κάτω από 3%, κοντά στο 2,8%. «Και αυτό είναι το καλό σενάριο», τονίζουν χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι αν η κρίση συνεχισθεί εντονότερα τα πράγματα θα είναι πολύ χειρότερα.

Κοντά στο 3%
Η καθοδική πορεία της ανάπτυξης θα γίνει, άλλωστε, φανερή και από τα στοιχεία για το τρίτο και τέταρτο τρίμηνο του 2008, που θα δημοσιοποιηθούν το προσεχές διάστημα. Ο γενικός γραμματέας της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, κ. Μ. Κοντοπυράκης, σημειώνει ότι φέτος, κατά την προσωπική του εκτίμηση, ο ρυθμός ανάπτυξης θα κυμανθεί στο 3-3,6%, προσθέτει όμως ότι «αν είναι κοντά στο 3% θα με εκπλήξει». Σε κάθε περίπτωση αυτό σημαίνει ότι τα δυο τελευταία τρίμηνα θα είναι κοντά στο 3%, έναντι 3,5% το πρώτο εξάμηνο και έναντι 4% τον προηγούμενο χρόνο.

Τ ο αισιόδοξο
Με δεδομένο το αισιόδοξο σενάριο ανάπτυξης, το προσχέδιο προϋπολογισμού θα προβλέπει, σύμφωνα με πληροφορίες, ότι το έλλειμμα θα διαμορφωθεί το 2009 στο 1,8% του ΑΕΠ από 2,3% του ΑΕΠ φέτος. Η πρόβλεψη αυτή βασίζεται βεβαίως στην ισχυρή ενίσχυση των εσόδων από το φορολογικό πακέτο του κ. Γ. Αλογοσκούφη, αλλά ακόμη κι έτσι ο στόχος δύσκολα θα επιτευχθεί. Πάντως, το οικονομικό επιτελείο φιλοδοξεί να αντλήσει τουλάχιστον 4 δισ. ευρώ πρόσθετα έσοδα από τους φορολογούμενους το 2009, σε σύγκριση με το 2008.

Από την άλλη πλευρά, ο προϋπολογισμός θα είναι για άλλη μια φορά «σφιχτός» σε ό,τι αφορά την εισοδηματική πολιτική. Οι αυξήσεις δεν θα ξεπεράσουν τον πληθωρισμό που φέτος προβλέπεται να διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στο 4,5%, έχοντας εξανεμίσει την εισοδηματική πολιτική του 2008. Οι κίνδυνοι
Η υποχώρηση της ανάπτυξης είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο για την ελληνική οικονομία. Συνεπάγεται μείωση του εισοδήματος και λιγότερες νέες θέσεις εργασίας, άρα αύξηση της ανεργίας, εφ΄ όσον παραταθεί. Συνεπάγεται επίσης ανατροπή του προϋπολογισμού, αφού ο ρυθμός αύξησης των εσόδων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν.

Η κυβέρνηση θα αποδώσει την υποχώρηση αυτή στη διεθνή κρίση. Η αλήθεια είναι όμως ότι σε μεγάλο βαθμό είναι αποτέλεσμα των χρόνιων αδυναμιών της ελληνικής οικονομίας, της χαμηλής της ανταγωνιστικότητας, της αδυναμίας προσέλκυσης ξένων επενδύσεων, της εξάρτησής της από την οικοδομή, οι οποίες μεγεθύνονται από τη διεθνή κρίση. Όπως παρατηρούν οικονομικοί αναλυτές, το αναπτυξιακό απόθεμα που είχε συσσωρεύσει η ελληνική οικονομία από τα προηγούμενα χρόνια φαίνεται πως εξαντλείται.

Πρώτη η σταθερότητα
«Η ύφεση είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος», σημειώνει ο επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών, καθηγητής κ. Γ. Στουρνάρας. Προσθέτει μάλιστα ότι όχι μόνο η ελληνική, αλλά όλες οι κυβερνήσεις πρέπει να προσανατολιστούν στην αποτροπή αυτού του κινδύνου. Και για να γίνει αυτό πρέπει πρώτα απ΄ολα να εξασφαλισθεί η σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος. «Οι κυβερνήσεις πρέπει να παίξουν το ρόλο τους», λέει. «Σε μια τέτοια συγκυρία ξεχνάμε όλους τους άλλους στόχους. Η σταθερότητα του συστήματος έχει προτεραιότητα». Διατυπώνει μάλιστα ο κ. Στουρνάρας την εκτίμηση ότι η δαπάνη για την κρατικοποίηση επιχειρήσεων, όπως οι τράπεζές, δεν αυξάνει το έλλειμμα (αλλά μόνο το χρέος), όπως δεν μειώνουν αντίστοιχα το έλλειμμα τα έσοδα από αποκρατικοποιήσεις (μειώνεται μόνο το χρέος).

Κόστος χρήματος
Η πορεία των επιτοκίων είναι το άλλο μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η οικονομία και ο προϋπολογισμός, αφού αυξάνεται το κόστος εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους. Οι δανειολήπτες πληρώνουν ήδη ακριβή δόση και απειλούνται με περαιτέρω αύξηση, παρά την πιθανή μείωση των επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, καθώς το διατραπεζικό επιτόκιο δανεισμού αυξάνεται και οι τράπεζες μεταφέρουν το κόστος στους πελάτες τους. «Το κόστος του χρήματος πονάει, οι τράπεζες θα κουμπωθούν λίγο», παραδέχεται ο καθηγητής κ. Γκίκας Χαρδούβελης, οικονομικός σύμβουλος της Εurobank, αναφερόμενος στον περιορισμό της πιστωτικής επέκτασης, η οποία κι αυτή με τη σειρά της επηρεάζει την ανάπτυξη. «Αλλά ως τράπεζες, δεν αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στις περισσότερες άλλες ευρωπαϊκές χώρες “καθησυχάζει” γιατί έχουμε δυνατή κεφαλαιακή βάση». Το ίδιο ισχύει για την Αυστρία και την Ιταλία, προσθέτει ο ίδιος.