Φαινόμενα

Μνημείο παραλογισμού
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Δοκιμές πυρηνικών όπλων, που υπόσχονταν παγκόσμια κυριαρχία, άφησαν πίσω τους μια γη-χωμάτινη έρημο και ανθρώπους-κουρέλια που πεθαίνουν από καρκίνο
Στο Β Α Καζαχστάν, σε μια έρημη, χωμάτινη γη, με ανθρώπους που σέρνουν κουρέλια ζωής και μνήμης, βρίσκεται ακόμη ένα φρικιαστικό μνημείο από αυτά που σκόρπισε η ψυχροπολεμική υστερία και η μανία για κυριαρχία. Ένα μνημείο σύγχρονων ανθρωποθυσιών, που η πολιτική προπαγάνδα των Σοβιετικών, τότε, χαρακτήρισε «ανάπτυξη πυρηνικών όπλων». Για να αντιμετωπιστεί ο «Αμερικανός». Αλίμονο, ήδη πολλά τα παρόμοια μνημεία, κάθε φορά διαφορετικοί οι αντίπαλοι, αλλά το αποτέλεσμα ίδιο.

Ήταν το ντοκιμαντέρ της «Εμπόλεμης Ζώνης» που αποκάλυψε τον εφιάλτη του Καζαχστάν το βράδυ της περασμένης Τρίτης, κόβοντας την ανάσα καθώς ξεδίπλωνε το μακάβριο μωσαϊκό μιας ανείπωτης οικολογικής καταστροφής και μαζικών θανάτων.

Το τοπίο που καταγράφει η κάμερα, φαλακρό. Ένα χωμάτινο, απέραντο τίποτε. Καμιά βλάστηση. Λίγες παράγκες εξαθλιωμένες κρύβουν ζωές διαλυμένες. Άνθρωποι-τρομαγμένα κουρέλια μιλάνε για τον καρκίνο που σκότωσε γείτονες, φίλους, αγαπημένους και τώρα τελειώνει και τους ίδιους.

Η ιδέα που κάποτε χώρισε τη Γη σε δύο κόσμους, που διαμόρφωσε συνειδήσεις, που έγινε ο πυρήνας γύρω από τον οποίο αναπτύχθηκε ο σύγχρονος κόσμος, η ιδέα την οποία γέννησε η ανθρώπινη διαστροφή, ο «Ψυχρός Πόλεμος», αναδύθηκε στην πιο εφιαλτική πτυχή της από τα πλάνα της «Εμπόλεμης Ζώνης».

Περίπου μία δεκαετία μετά τη Χιροσίμα, αναζητήθηκε μια περιοχή ακατοίκητη για να δοκιμαστούν τα σοβιετικά πυρηνικά. Αυτή που επιλέχθηκε είχε τουλάχιστον ένα εκατομμύριο κατοίκους. Αφέθηκαν στην εφιαλτική μοίρα που επιφυλάσσει για τους κοινούς θνητούς η μάχη της εξουσίας για απόλυτη κυριαρχία. Ουδόλως ενημερώθηκαν για τους κινδύνους. «Δεν ξέραμε τίποτε τότε, χαιρόμασταν που είχαμε πυρηνικά και θα φοβερίζαμε τους Αμερικανούς», λέει στον φακό του Σωτήρη Δανέζη μια τσακισμένη γυναίκα, που έμεινε έγκυος λίγο μετά την έκρηξη, για να αποκτήσει δύο γιους, των οποίων το μυαλό σταμάτησε να αναπτύσσεται από τα τρία τους χρόνια. Αφηγείται πως είδαν το μεγάλο μανιτάρι, που σιγά σιγά άρχισε να παίρνει τα χρώματα του ουράνιου τόξου.

Όχι απλώς δεν τους προφύλαξαν, αλλά θεώρησαν ότι είναι μια καλή ευκαιρία να μελετήσουν τις αντιδράσεις του ανθρώπινου οργανισμού στη ραδιενέργεια. Όλα αυτά σχεδιάστηκαν και εκτελέστηκαν από μια στρατιωτική βάση, το «Πολύγωνο». Από εκεί οργανώνονταν οι εκρήξεις, εναέριες και υπόγειες.

Από τα πιο συγκλονιστικά και ταυτοχρόνως δημοσιογραφικώς ενδιαφέροντα στοιχεία του ντοκιμαντέρ ήταν τα ασπρόμαυρα προπαγανδιστικά φιλμ της εποχής, που προβλήθηκαν σε αντιπαράθεση με τα πλάνα από τη σημερινή πραγματικότητα. Φιλμάκια που έδειχναν ότι οι τιμές της ραδιενέργειας στα σημεία των εκρήξεων εκμηδενίζονται και είναι ακίνδυνα για να αναπτυχθούν ανθρώπινες δραστηριότητες.

Δοκίμασαν μεταξύ άλλων και
την εφαρμογή της πυρηνικής ενέργειας για…ειρηνικούς σκοπούς. Στη συμβολή δύο ποταμών σχημάτισαν μια τεχνητή λίμνη, με την οποία υποτίθεται θα αρδεύονταν γειτονικές περιοχές. Η κάμερα κάνει ζουμ στην ακίνητη γυαλιστερή επιφάνεια στη μέση μιας απέραντης φαλακρής γης, ενώ μια επιστήμονας, φυσικός, κάνει μετρήσεις ραδιενέργειας με ειδικό μηχάνημα. Υπάρχει παντού αρκετή για να σκοτώσει οποιονδήποτε μείνει περισσότερο από μία ώρα εκεί. Και έχουν περάσει σχεδόν πενήντα χρόνια από τότε. Το προπαγανδιστικό φιλμάκι, που προβαλλόταν τότε, έδειχνε έναν αμέριμνο κολυμβητή να βουτά στη λίμνη με μάσκα και βατραχοπέδιλα. Μέχρι και ψάρια έριξαν στο νερό για να παρατηρήσουν τις εξελίξεις. Μεταλλάχθηκαν όλα. Οι άνθρωποι γύρω τα ψάρευαν, όμως, και τα έτρωγαν. Μόνο το κεφάλι τούς έλεγαν να πετάνε.

Το αποτέλεσμα; Ο εφιάλτης δεν τελειώνει. Στην πόλη Σεμιπαλατίνς, κοντά στην περιοχή των εκρήξεων, είναι ακόμη ορατά τα αποτελέσματα εκείνων των πειραμάτων: παιδιά που γεννιούνται μέχρι σήμερα- και γύρευε μέχρι πότε- με δυσπλασίες, με νοητική υστέρηση και άνθρωποι που πεθαίνουν από καρκίνο. Παιδιά που τα παρατούν οι μανάδες σε ιδρύματα μόλις διαπιστώνεται η πάθησή τους και ένα μουσείο, που μπροστά του θα ωχριούσε η πιο διεστραμμένη φαντασία. Μέσα σε γυάλες, μνημεία της ανθρώπινης κανιβαλικής τρέλας, έμβρυα που δεν γεννήθηκαν ποτέ, όλα με τρομακτικές δυσπλασίες, απόρροια της ραδιενέργειας.


Ισχυρότερο όπλο η προπαγάνδα

Δύο τραγουδάκια ακούγονται στην αρχή και στο τέλος, σαν μότο αυτής της αφήγησης, δίνοντας ανάγλυφη την εικόνα της ισχυρότερης ανθρώπινης μηχανής, καταστροφικότερης από οποιοδήποτε πυρηνικό όπλο, από οποιοδήποτε μελλοντικό εφευρεθεί: της προπαγάνδας. Το ένα το τραγουδούν στρατιωτικοί που υπηρέτησαν στο «Πολύγωνο» και λέει το ρεφρέν: «Τι ωραία που ήταν τότε, που ανατινάζαμε πεδιάδες όταν ο φίλος μου πάταγε ένα κουμπί». Το άλλο είναι ένα από τα πιο γνωστά τραγουδάκια με το οποίο μεγάλωναν τα παιδιά και μιλάει για ένα τριζονάκι που το καταπίνει ο μεγάλος βάτραχος και τι ωραία που είναι η μεγάλη κοιλιά του βάτραχου που τρώει το τριζονάκι. Πόσα παιδιά μεγάλωσαν με τον τρόμο μην τυχόν και βρεθούν στη θέση του τριζονιού!