«Η γιαγιά μου η Μεγάλη Αικατερίνη»

Είναι Αγγλίδα, κατάγεται από τη Μεγάλη Αικατερίνη και ερωτεύτηκε την Ελλάδα. Η ανθρωπολόγος και συγγραφέας Σόφκα Ζινόβιεφ ξεδιπλώνει το νήμα ενός μυθικού παρελθόντος
«Κάποτε στη Ρωσία είδα έναν σύλλογο ξεπεσμένων αριστοκρατών. Κάποιος συστήθηκε: τάδε, υδραυλικός- πρίγκιπας. Μου φάνηκε αστείο και σνομπ. Τώρα, βέβαια, μεγαλώνοντας, καταλαβαίνω ότι το πράγμα είναι πιο περίπλοκο. Οι άνθρωποι αυτοί είχαν χάσει τα πάντα. Δεν είχαν δικαίωμα να έχουν παρελθόν», λέει στα «ΝΕΑ» η συγγραφέας Σόφκα Ζινόβιεφ (που ήταν καλεσμένη του 37ου Φεστιβάλ Βιβλίου).

Αλλά το δικό της παρελθόν ποιο είναι; Μια Αγγλίδα, που όμως είναι ορθόδοξη και έχει ρωσικό ονοματεπώνυμο, έμεινε επίσης κάποια χρόνια στην Ιταλία και αποφάσισε, από κοινού με τον Έλληνα σύζυγό της, να ριζώσει στη χώρα μας. Βέβαια, δεν έχει απλώς ρωσικό ονοματεπώνυμο. Η γιαγιά της, Σόφκα κι αυτή, καταγόταν από την Αικατερίνη της Ρωσίας αλλά και από την οικογένεια Ντολγκορούκι, τη δεύτερη μεγάλη ρωσική δυναστεία μετά τους Ρομανόφ.

«Όταν ήμουν μικρή, δεν μου έλεγε τίποτα το γεγονός της καταγωγής από τη Μεγάλη Αικατερίνη. Άλλωστε η ατμόσφαιρα τότε ήταν μποέμικη και επαναστατική. Να πεις τι; Για αυλές και τσάρους; Ούτως ή άλλως για μένα το ίδιο καλό θα ήταν αν η γιαγιά μου είχε γεννηθεί σε καλύβα στη Σιβηρία δίπλα στις αρκούδες. Τώρα πια με ενδιαφέρει περισσότερο αλλά με την έννοια της αναζήτησης μιας ταυτότητας, της εξερεύνησης του παρελθόντος. Όχι, βέβαια, με την έννοια της ευγενικής καταγωγής, αλλά με την έννοια ότι σε κάθε περίπτωση οι ρίζες μετράνε και σε βοηθούν να κατανοήσεις το παρόν».

Το πρώτο βιβλίο της Σόφκα Ζινόβιεφ, «Οδός

«Το μόνο που με ρίχνει είναι η γκρίνια του Νεοέλληνα για τη χώρα του. Αν είναι τόσο άσχημα τα πράγματα, τι κάνουμε όλοι εμείς εδώ;»

Ευρυδίκης», που είναι αφιερωμένο στις εντυπώσεις της από την Ελλάδα (στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Διόπτρα), είχε πουλήσει στην Αγγλία 30.000

αντίτυπα. Εκεί εκδόθηκε πρώτα αφού η συγγραφέας είναι γεννημένη στη Βρετανία από Αγγλίδα μητέρα. Το δεύτερο και πιο πρόσφατο (στα ελληνικά κυκλοφόρησε από τις Εκδ. Λιβάνη στις αρχές της χρονιάς), είναι μια βιογραφία, μυθιστορηματικά γραμμένη, της γιαγιάς της, και έχει τίτλο «Η κόκκινη πριγκίπισσα». Έχει ήδη μεταφραστεί σε εννιά γλώσσες (τώρα βγαίνει και στις ΗΠΑ) καθώς αφηγείται την εκπληκτική ζωή αυτής της όμορφης γυναίκας που, παιδί, έπαιζε με τον γιο του τσάρου Νικολάου στα Χειμερινά Ανάκτορα αλλά έγινε κομμουνίστρια, έζησε μια πολυτάραχη ερωτική ζωή και εγκατέλειψε τα παιδιά της στην Αγγλία.

«Η Ρωσία για μας ήταν μια φαντασίωση», λέει η Σόφκα Ζινόβιεφ μιλώντας για τα παιδικά της χρόνια. Την είχαμε ζήσει μόνο μέσα από τις αναμνήσεις του πατέρα μας, περιορισμένες και δευτερογενείς και αυτές, αναμνήσεις που είχαν να κάνουν περισσότερο με την εποχή των τσάρων και λιγότερο με τη σύγχρονη Ρωσία. Είχαμε βαφτιστεί ορθόδοξοι και το Πάσχα τρώγαμε ρωσικά γλυκά. Είχα διαβάσει και ρωσική λογοτεχνία, αλλά όταν στα 28 μου πήγα για πρώτη φορά στη Ρωσία, έπαθα σοκ. Είχα ήδη μάθει ελληνικά και πίστευα ότι τα πράγματα θα ήταν εύκολα.

Στην Ελλάδα στα μαγαζιά μού μιλούσαν αγγλικά.Στη Ρωσία μού μιλούσαν κατευθείαν ρωσικά, γιατί είχα όψη Ρωσίδας. Όμως ένιωθα ξένη γιατί μου είχαν περιγράψει μιαν άλλη Ρωσία. Το ενδιαφέρον είναι ότι στη σημερινή Ρωσία, διακρίνει κανείς μια αναλογία με την εποχή της Επανάστασης. Υπάρχει πάλι μια τάξη ζάπλουτων και μια τάξη πάμπτωχων ανθρώπων. Από τη μια πανάκριβα γαλλικά εστιατόρια για γκάνγκστερ, και από την άλλη δυσκολία να βρεθούν τα πολύ βασικά προς το ζην. Κατά τα άλλα, οι σύγχρονοι Ρώσοι είναι, όπως πάντα, αντιφατικοί. Και προοδευτικοί, και θρήσκοι. Και πάντα με εντυπωσιάζει η τάση αυτού του λαού να υποφέρει. Και η αντοχή του».


«Παντρεύτηκα την Ελλάδα»

«Η Ελλάδα, όταν ήμουν φοιτήτρια, ήταν ένας μεγάλος έρωτας», λέει η Σόφκα Ζινόβιεφ που σπούδασε ανθρωπολογία και έκανε έρευνες στο Ναύπλιο. «Τώρα πια είναι γάμος. Και όπως σε κάθε γάμο υπάρχουν δυσκολίες. Δεν περνάς πια τον μήνα του μέλιτος. Αλλά όταν έχει ξεκινήσει καλά μια σχέση, ακόμη και όταν πρόκειται για σχέση με μία χώρα, τότε το ισοζύγιο είναι θετικό».

Αυτό που αρέσει περισσότερο στη Σόφκα Ζινόβιεφ εδώ είναι ότι «υπάρχει μια στοργή και ένα ανοιχτό πνεύμα. Στην Αγγλία πρέπει να πάρεις ραντεβού τρεις εβδομάδες πριν για να δεις την καλύτερή σου φίλη. Βέβαια, είναι πραγματικές φιλίες, ενώ εδώ λειτουργεί πιο πολύ η φιλία της παρέας. Όχι ότι είναι κακό. Κάτι σου προσφέρει κι αυτό», λέει.