Ένα λαϊκό μελόδραμα

Η παράσταση «Βlood Βrothers» που έστησε ο Σπυρόπουλος είχε την τύχη να έχει ταλαντούχους στο είδος ηθοποιούς
O Γουίλι Ράσελ είναι ένα από τα πολύ γνωστά, κυρίως στον αγγλοαμερικανικό χώρο, άτομα που έφθασαν στη δημιουργία και στην καθιέρωση αφού πέρασαν πρώτα του λιναριού τα πάθη. Είναι γνωστό εξάλλου σύνδρομο αυτό στις χώρες, όπως η Βρετανία που έχουν σαφή και ωμή ταξική διαστρωμάτωση. Εκεί υπάρχουν ακόμη ταξικά ταμπού και διαχωριστικές γραμμές. Ένας γιος ανθρακωρύχου όπως ο Ράσελ, όσα ταλέντα κι αν έχει ως προίκα για να ανέβει το κοινωνικό του ασανσέρ στο ρετιρέ, πρέπει να πληρώνει φόρο αίματος, ταπεινώσεις και επώδυνες δοκιμασίες, ώστε να του επιτραπεί να εισέλθει στις αίθουσες που οδηγούν στην κοινωνική καταξίωση και τους χώρους όπου τιμάται η δημιουργική εργασία.

Ο Ράσελ εγκατέλειψε το σχολείο στα 15 χρόνια του και έγινε κομμωτής, ύστερα δούλεψε σε αποθήκη ως φορτωτής και ως υπάλληλος καθαριότητας (ξεσκόνιζε δοκάρια) σε εργοστάσιο της Φορντ. Είχε ωραία φωνή και σύντομα από την ερασιτεχνία πέρασε στο λαϊκό τραγούδι. Συνέθετε τραγούδια, έγραφε σκετσάκια και τα παρουσίαζε σε μικρούς τοπικούς επαρχιακούς σταθμούς. Κάποτε θέλησε να βελτιώσει την εκπαίδευσή του, φοίτησε σε κολέγιο και αργότερα, νεώτατος, έγινε και Δάσκαλος! Η αρρώστια του θεάτρου τού κόλλησε αργότερα χάρη στη γυναίκα του. Έγινε πιστός θεατής και γρήγορα εξελίχτηκε σε συγγραφέα. Πορεία για Έλληνα π.χ. θεατρικό συγγραφέα αδιανόητη, πλην εξαιρέσεων.

Αν επιμένω στο βιογραφικό του είναι γιατί μόνο μέσα από τις συμπληγάδες του βίου του μπορείς να αντιληφθείς και τον πυρήνα των έργων του και τη γλώσσα του, αλλά και το κοινωνικό στίγμα τους.

Δύο έργα του είχαν έως τώρα μεγάλη και ερμηνευτικά ποικίλη ιστορία. Ο μονόλογος Σίρλεϊ Βαλεντάιν (που την πρωτόπαιξε η Βουγιουκλάκη και αργότερα η Μίρκα Παπακωνσταντίνου) και το ντουέτο «Εκπαιδεύοντας τη Ρίτα» (που το πρωτόπαιξαν Βουγιουκλάκη- Παπαμιχαήλ και πρόσφατα δύο χρονιές συνεχώς ο Κιμούλης με τρεις διαφορετικές πρωταγωνίστριες).

Ο Ράσελ έζησε σε λαϊκή γειτονιά και σε οικογένεια όπου πλειοψηφούσαν οι γυναίκες. Αλλά και η θητεία του στο κομμωτήριο με γυναίκες και την συμπεριφορά τους είχε να κάνει.

Από τον Ο΄ Νιλ και τον Άρθουρ Μίλερ και από τον Όσμπορν ώς τον γιο του Εβραίου ράφτη Πίντερ, οι Αγγλοσάξονες και Αμερικάνοι συγγραφείς πέρασαν από τον πάγκο, τη στοά, το συνεργείο και την ανεργία, πράγματα που τους εφοδίασαν με αυθεντικά και ανθεκτικά υλικά βίου ως οικοδομικά υλικά θεατρικών στέρεων σπιτιών.

Ο Ράσελ όμως μας έδωσε και ένα λαϊκό μιούζικαλ, άκρως ταξικό στις συγκρουσιακές του δομές, άκρως συναισθητικό αλλά όχι μελοδραματικό και εμπνευσμένο από το αγγλικό μιούζικ χολ και τη μουσική κωμωδία. Ένδοξα είδη στη λαϊκή αγγλική θεατρική παράδοση.

Θυμίζω πως όταν ο Πίτερ Χολ, απαλλαγμένος από τη βικτωριανή αιωνόβια λογοκρισία στο θέατρο, μπόρεσε να μεταφέρει στη σκηνή τη «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη, κατέφυγε στο γνωστό, δημοφιλές και πολιτικό μιούζικ χολ της παράδοσής του και έφτιαξε μια εύφορη ζουμερή παράσταση. Άλλο τώρα αν οι δικοί μας εδώ σπουδαιοφανείς εξεθείασαν το ύφος του, ενώ κατηγορούν τους Έλληνες λαϊκούς ηθοποιούς που μεταφέρουν στον Αριστοφάνη τον κώδικα της Επιθεώρησης, είδος ανάλογο με το μιούζικ χολ.

Ο Ράσελ έγραψε και μελοποίησε τα τραγούδια του λαϊκού του έργου «Δεσμοί αίματος», τοποθετώντας την υπόθεση σε

Ο Ράσελ μας έδωσε και ένα λαϊκό μιούζικαλ, άκρως ταξικό στις συγκρουσιακές του δομές, άκρως συναισθητικό αλλά όχι μελοδραματικό

μια επαρχιακή γειτονιά της Αγγλίας, όπου δίπλα στην παραγκούπολη, τους λασπερούς δρόμους, τα σκουπίδια, την ανεργία, τις εγκαταλελειμμένες μανάδες με τα πολλά παιδιά, ζουν στα ψηλά οι μεγαλοαστοί και οι βιομήχανοι. Ο Αισχύλος στην «Ορέστεια» λέει διά του Χορού ότι η δυστυχία ζει στα παλάτια, αλλά η Ευτυχία κατοικεί στις καπνισμένες καλύβες των φτωχών. Έτσι και στο έργο του Ράσελ: η φτωχιά άνευ συζύγου (ή μάλλον διά πολλών συζύγων) μάνα υποχρεώνεται να δώσει ένα από τα δίδυμα παιδιά της (έχει άλλα έξι!) στην πλούσια, άτεκνη αλλά και ψηλομύτα Κυρία της Πάνω Γειτονιάς. Ο Ράσελ γνωρίζει καλά τη συγγραφική παράδοση του είδους. Ήδη από την εποχή του Μενάνδρου, του Πλαύτου, του Σαίξπηρ, του Σίλερ, του Δουμά, οι δίδυμοι αδελφοί που χωρίζονται (εξαιτίας απαγωγής, κλοπής, αγοράς ή υιοθεσίας) κάποτε η τύχη το φέρνει και συναντώνται είτε ως εχθροί είτε ως ταξικά αντίθετοι είτε ως εξ ενστίκτου ελκόμενοι φίλοι. Και αρχίζει το πανηγύρι της πλοκής με δραματικό, τραγικό ή κωμικό και φαρσικό αποτέλεσμα.

Ο Ράσελ διαχειρίζεται με απλότητα, λιτά, καθαρά και άνετα αφηγηματικά με σειρά σκηνών και με παρέμβλητα τραγούδια το θέμα του. Η ύπαρξη αφηγητή-τραγουδιστή-ραψωδού παραπέμπει και στους κομπέρ των μιούζικ χολ, αλλά και στον Μπρεχτ (που από το γερμανικό καμπαρέ τούς δανείστηκε άλλωστε).

Δεν είχα κατορθώσει να δω την παλαιότερη παράσταση σε κλειστό χώρο του έργου, που είχε σκηνοθετήσει ο Βασίλης Νικολαΐδης με αφηγητή τον Βλάση Μπονάτσο. Σ΄ αυτόν τον άτυχο καλλιτέχνη ήταν αφιερωμένη η φετινή παράσταση που σκηνοθέτησε πρωταγωνιστώντας ο Κώστας Σπυρόπουλος, και στην παλιά παράσταση πρωταγωνιστής. Φαίνεται να έχει αγαπήσει πολύ αυτό το άκρως τρυφερό, προβληματισμένο, πολιτικό ουσιαστικά κείμενο. Είδα την παράσταση την τελευταία στη Ρεματιά του Χαλανδρίου. Ήταν φυσικό να έχει χαλαρώσει, αλλά δεν της έλειπε ο καταιγιστικός ρυθμός, το κέφι των ηθοποιών και το καλό τραγούδι.

Η απόδοση από τους Αποστόλου- Σπυρόπουλο είχε γόνιμες και εύστοχες ελληνικές αναλογίες. Οι στίχοι των τραγουδιών (δύσκολος μόχθος προσαρμογής σε έτοιμη μουσική φόρμα) έγιναν από τη Λίνα Δημοπούλου. Τα σκηνικά και τα κοστούμια του Γιώργου Ασημακόπουλου βολικά και θεατρικά για περιοδεύουσα παράσταση στην προβληματική ελληνική υπαίθρια θεατρική πιάτσα.


Γέλασε, δαγκώθηκε, έκλαψε, χάρηκε

Η παράσταση που έστησε ο Σπυρόπουλος είχε την τύχη να έχει ταλαντούχους στο είδος ηθοποιούς. Η Ελισάβετ Κωνσταντινίδου είναι καρατερίστα ολκής. Σχεδίασε και εκτέλεσε τον σύνθετο ρόλο της λαϊκής, διεκδικητικής, θυμόσοφης και αθυρόστομης μάνας, με γνήσια κωδικά, δραματικά και στο φινάλε τραγικά υλικά.

Ο Σπυρόπουλος είναι ηθοποιός λιτός και ουσίας, έπαιξε τον λαϊκό αδελφό-γιο με κύρος και αφέλεια. Ο Αργύρης Αγγέλου, έκπληξη λιτότητας και σπάνιας σκηνικής ακρίβειας στον πλούσιο, ευαίσθητο και δειλό αδελφό.

Η Ελένη Κρίτα (αριστοκράτισσα μάνα) είχε μια υφολογική συνέπεια έξοχη και σπουδαία ελεγχόμενη γκάμα αρνητικών κατά τον ρόλο συναισθημάτων.

Ο Δημήτρης Γεωργαλάς, ο Λευτέρης Λαμπράκης και ο Ψυχράμης, η Ψυχράμη, ο Κρανιώτης, η Μπατσή, η Καλαντζή, ο Τσέλιος στους ποικίλους ρόλους τους ακριβείς και συνεπείς στο είδος.

Η Φιόνα Τζαβάρα (λαϊκή Μέριλιν Μονρόε) έξοχη φωνή και ωραία παρουσία.

Η Μαρίνα Ασλάνογλου αποδεικνύει κάθε φορά πως είναι ηθοποιός με ψαχνό, ευρύ ερμηνευτικό φάσμα, χαρίεσσα παρουσία, με εσωτερική τεχνική και εξαίσια κίνηση.

Το λαϊκό μέγα κοινό που παρακολούθησε την παράσταση γέλασε, δαγκώθηκε, έκλαψε και χάρηκε μια συναισθηματικά ταξική εν τέλει παράσταση με ανθρωπιστικό στίγμα.

Εγώ δεν θα δίσταζα να τη χαρακτηρίσω λαϊκό πολιτικό μελόδραμα, όπως, ως είδος, ανεξάρτητα ιδεολογίας, το «Τραγούδι του νεκρού αδελφού» του Θεοδωράκη και βέβαια το «Γουέστ Σάιντ Στόρι».


Ρυθμική πανδαισία

Η έμπειρη χορογράφος Εβελίνα Παπούλια, με γνώση ως εκ των πολλών ταλάντων της της μουσικής, του χορού, της υποκριτικής ως συνθετικού ζητούμενου στο μιούζικαλ, έστησε μια ρυθμική πανδαισία. Ο Διονύσης Τσακνής, που φαίνεται πως «τσίμπησε» λίγο και ως συνθέτης, έπαιξε τον αφηγητή-τραγουδιστή με μια αξιοπρόσεκτη τεχνική:

είχε σχεδιάσει ένα προσωπείο παρατηρητή αλλά με συμπάθεια, έναν μέτοχο των δρωμένων και συνάμα έναν λαϊκό θυμόσοφο, κάτι σαν τις παραβάσεις του Αριστοφάνη, μέσα κι έξω από τη δράση. Όχι τραγουδιστής, όσο μελωδός υποκριτής.