ΠΡΟΣΩΠΑ «Αυτός ο κόσμος με ανησυχεί»

«Αυτός ο κόσμος με ανησυχεί», λέει ο Μάικλ Ονταάτζε, ο συγγραφέας του «Άγγλου ασθενή», επικαλούμενος τη φράση του λογοτεχνικού χαρακτήρα του. Και δεν εννοεί την περιβόητη «σύγκρουση των πολιτισμών». Οι πρόγονοί του ήταν Ινδιάνοι, οι γονείς του Ολλανδοί, εκείνος γεννήθηκε στη Σρι Λάνκα, σπούδασε στην Αγγλία, είναι Καναδός πολίτης (κάτοικος του Τορόντο) και διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. «Οι αναμείξεις μόνο καλό μπορούν να κάνουν στον κόσμο σήμερα», τονίζει. «Δυστυχώς όμως, ούτε η τέχνη ούτε η πολιτική μπορούν να τον σώσουν».

Εν όψει της κυκλοφορίας στην Ιταλία του τελευταίου βιβλίου του με τίτλο «Divisadero» (ο τίτλος δηλώνει απόσταση, διαίρεση, αλλά και το όνομα ενός δρόμου στο Σαν Φρανσίσκο), ο Ονταάτζε διάβασε αποσπάσματά του στη Σιένα και μίλησε στην «Κορριέρε ντέλλα Σέρα». «Στη ζωή μου πέρασα από πολλές χώρες», είπε στην ιταλική εφημερίδα. «Και τώρα που έχω περάσει τα 60, ακούγομαι περισσότερο παρά ποτέ ως ένας μιγάδας: είμαι αναμφίβολα Καναδός, αλλά η Σρι Λάνκα βρίσκεται μέσα μου».

Ο Ονταάτζε λέει πως γράφει με «προοδευτική συσσώρευση»: «Κάθε φράση γεννάει την επόμενη», εξηγεί. «Όταν δύο χαρακτήρες μου ξεκινούν ένα διάλογο, εγώ δεν ξέρω από την αρχή πώς θα τελειώσει. Μπορώ μόνο να τους ακούω και να περιμένω να δω τι θα συμβεί». Μ΄ αυτό τον τρόπο, προσθέτει, η τέχνη όχι μόνον είναι «παρόμοια» με την πραγματικότητα, αλλά και «αναπαράγει όλη την αβεβαιότητά της». Ο συγγραφέας επαναλαμβάνει στην αρχή και στο τέλος του μυθιστορήματός του την περίφημη φράση του Νίτσε, «έχουμε την τέχνη για να μην πεθάνουμε εξαιτίας της αλήθειας»- για να «προστατευτούμε» από την αλήθεια, όπως την ερμηνεύει ο ίδιος. Δηλαδή δεν υπάρχει άλλη λύση από τη φυγή; «Δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία ότι είμαι εξαιρετικά απαισιόδοξος», απαντά ο Ονταάτζε. «Πιστεύω πως ο κόσμος είναι επικίνδυνος. Και δεν αναφέρομαι μόνο στην 11η Σεπτεμβρίου, που φυσικά μας άγγιξε όλους. Αναφέρομαι στην έλλειψη ασφάλειας, αλλά και στα αντίμετρα που ελήφθησαν για την αποκατάστασή της και που θέτουν σε κίνδυνο, στην πράξη, την ελευθερία μας και την ιδιωτική ζωή μας».

Ωστόσο υπάρχει ελπίδα: «Η τέχνη είναι αυτό που, μέσω της αναπαράστασης, μας επιτρέπει να μάθουμε βαθύτερα τον εαυτό μας. Επειδή εκείνη τη στιγμή είναι σαν να κοιτάζουμε μέσα μας με τα μάτια κάποιου άλλου. Και η γνώση του εαυτού μας, έστω κι αν δεν λύσει τα προβλήματα του κόσμου, μπορεί σίγουρα να μας βοηθήσει να ζήσουμε καλύτερα». Για τον Ονταάτζε, «τα βιβλία δεν είναι μαθήματα ζωής ούτε οδηγίες για την ευτυχία. Και δεν χρησιμεύουν για να σωθεί ο κόσμος. Όμως μπορεί να είναι χρήσιμα, επαναλαμβάνω, για να γνωρίσουμε τι υπάρχει μέσα μας».