Συνεχές φλερτ με τον θάνατο

Το 1951 ο Φίλιπ Ροθ ήταν 18 χρόνων. Όσο περίπου και ο Μάρκους Μέσνερ, ο ήρωας του νέου του βιβλίου με τίτλο «Αγανάκτηση», που τραυματίστηκε σοβαρά στον πόλεμο της Κορέας. Ο Μέσνερ αφηγείται τις αναμνήσεις του σε κατάσταση παραληρήματος από τη μορφίνη και στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου θα πεθάνει. Ο σπουδαίος Αμερικανός συγγραφέας, αφού έγραψε μια σειρά βιβλίων για τα γηρατειά και τον θάνατο, αίφνης γυρνάει στη νιότη του για να την σημαδέψει όμως και αυτή με το άρωμα του θανάτου.

Γιατί η ζωή που περιγράφεται στο βιβλίο έχει πολλά κοινά με τη ζωή του ίδιου του Ροθ εκείνα τα χρόνια. Είναι αυτός ένας τρόπος να δηλώσει ότι τελειώνει και με τη ζωή και με τη γραφή ή ένας τρόπος να ξορκίσει αυτό το «παράξενο νούμερο», όπως λέει για τα 75 του χρόνια που συμπληρώνει φέτος; Η αλήθεια είναι ότι δήλωσε – σε πρόσφατη συνέντευξή του στον Ρόμπερτ ΜακΚραμ του «Οbserver»ότι ύστερα από αυτή τη «νου βέλα» (είναι 220 σελίδες) και άλλη μία που σχεδιάζει, δεν θα ξαναγράψει. Ή θα γράψει ένα τεράστιο μυθιστόρημα που θα το τελειώσει την προηγουμένη του θανάτου του. Αυτά, μάλιστα, δεν τα είπε με παιγνιώδη διάθεση ούτε ήταν λόγια της στιγμής. Η συνέντευξη ήταν ελεγχόμενη, οι ερωτήσεις είχαν τεθεί από πριν, η τελική γραφή ξαναδιαβάστηκε από τον ίδιο τον ενδιαφερόμενο αλλά και τον ατζέντη του.

Έχει γράψει, άλλωστε, 29 βιβλία- οκτώ μυθιστορήματα- τα τελευταία 13 χρόνια. Από τότε που χώρισε με την ηθοποιό Κλερ Μπλουμ, το 1993, ζει σχεδόν σε πλήρη απομόνωση, στο εξοχικό του στο Κονέκτικατ, αποφεύγοντας να μένει πολύ στην κύρια κατοικία του, στη Νέα Υόρκη.

«Έχω εγκαταλείψει την κοινωνική ζωή», λέει. «Και ο θάνατος σέρνεται από βιβλίο σε βιβλίο. Δεν βγήκε κανείς ζωντανός στα τελευταία πέντε βιβλία μου», συμπληρώνει. Ούτως ή άλλως, τα τελευταία χρόνια πηγαίνει από κηδεία σε κηδεία- κάθε έξι μήνες πηγαίνει στην κηδεία ενός φίλου: Άρθουρ Μίλερ, Κουρτ Βόνεγκατ, Νόρμαν Μέιλερ είναι μερικά ονόματα που γνωρίζουν όλοι. «Μιλάω και σε κάποιες κηδείες. Αλλά δεν έχω διαπρέψει στο είδος. Ο επικήδειος είναι πολύ δύσκολη υπόθεση».

ΙΝFΟ

Τα βιβλία του Φίλιπ Ροθ κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Πόλις

Μέσα σε αυτό το κλίμα ομολογεί ότι δεν διαβάζει πια τους συγχρόνους του συγγραφείς. «Προτιμώ να διαβάζω βιβλία που δεν είναι μυθιστορήματα. Και ξαναδιαβάζω παλιούς. Πρόσφατα ξαναδιάβασα Καμί, Τουργκιένιεφ και Κόνραντ».


«Οι σοβαροί αναγνώστες λιγοστεύουν»

Η απαισιοδοξία του Φίλιπ Ροθ επεκτείνεται και στα λογοτεχνικά. Για την εποχή που περιγράφει στο βιβλίο, τις αρχές της δεκαετίας του ΄50, λέει ότι ήταν περίοδος λογοτεχνικής αιχμής- «τώρα η αισθητική παιδεία έχει υποχωρήσει», λέει. «Υπήρχαν περί τα τριάντα τριμηνιαία λογοτεχνικά περιοδικά στις ΗΠΑ», προσθέτει. «Αν έγραφες ένα διήγημα, μπορούσες να το δημοσιεύσεις.

Υπήρχε μια αληθινά λογοτεχνική κουλτούρα. Ένας κόσμος που διάβαζε σοβαρά. Τώρα οι αναγνώστες είναι ίσως περισσότεροι, αλλά οι σοβαροί αναγνώστες λιγότεροι. Και, τελικά, ποια είναι η διαφορά του να έχεις 20.000 ή 50.000 αναγνώστες; Θυμάμαι», συνεχίζει, «τον φίλο μου τον Ρουμάνο πεζογράφο Νόρμαν Μανέα. Επί Τσαουσέσκου πήγε σε έναν γέρο συγγραφέα που ήταν του κόμματος για να του παραπονεθεί για το αναγνωστικό του κοινό.

Αυτός είπε “Νόρμαν, ο συγγραφέας χρειάζεται οκτώ αναγνώστες. Σκέψου το. Γιατί να χρειάζεσαι περισσότερους; Είναι αρκετοί. (Παύση). Εσύ, δυστυχώς, έχεις μόνο τρεις”».