Συμφιλιωθείτε με τον φόβο του θανάτου

ΕΝΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΕΙΣ
ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΕΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΩΣ, Ο
77ΧΡΟΝΟΣ ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΣ ΙΡΒΙΝ ΓΙΑΛΟΜ,
ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ ΝΑ ΑΝΑΜΕΤΡΗΘΕΙ
ΜΕ ΤΟΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ
ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΦΟΒΟ. ΜΑΣ ΠΡΟΣΚΑΛΕΙ
ΝΑ ΜΗΝ ΑΓΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ,
ΟΥΤΕ ΝΑ ΤΟΝ ΞΟΡΚΙΣΟΥΜΕ, ΑΛΛΑ
ΝΑ ΠΕΤΥΧΟΥΜΕ ΤΟ ΔΥΣΚΟΛΟΤΕΡΟ:
ΝΑ ΣΥΜΦΙΛΙΩΘΟΥΜΕ ΜΑΖΙ ΤΟΥ
«Ως ψυχοθεραπευτής έχω δουλέψει με πολλούς ανθρώπους που αγωνίζονται να αντιμετωπίσουν το άγχος του θανάτου και έχω διαπιστώσει ότι η αρχαία σοφία, ιδίως η σοφία των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, αφορά απολύτως την εποχή μας». Με αυτή τη διαπίστωση- απόσταγμα μιας μακρόχρονης και ιδιαίτερα πετυχημένης σταδιοδρομίας στην υπαρξιακή ψυχοθεραπεία- ξεκινά ο Ίρβιν Γιάλομ το πιο πρόσφατο βιβλίο του (εκδόθηκε μόλις πριν από οκτώ μήνες στις Ηνωμένες Πολιτείες) και σπεύδει, από όλους τους φιλοσόφους, να ξεχωρίσει τον Επίκουρο (342-270 π.Χ.) διευκρινίζοντας ταυτόχρονα για ποιον «Επίκουρο» μιλάει: «Σήμερα οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν το όνομά του μέσα από τη λέξη επικούρειος, που σημαίνει έναν άνθρωπο αφοσιωμένο στις λεπτές απολαύσεις των αισθήσεων (ιδίως στο καλό φαγητό και ποτό). Στην ιστορική πραγματικότητα όμως ο Επίκουρος δεν υποστήριζε την αισθησιακή απόλαυση. Πολύ περισσότερο τον απασχολούσε η κατάκτηση της γαλήνης (αταραξία)». «Ο Επίκουρος πίστευε», σημειώνει παρακάτω ο Γιάλομ, «ότι η αποστολή της φιλοσοφίας είναι να ανακουφίσει την ανθρώπινη δυστυχία. Ποια αιτία όμως βρίσκεται στη ρίζα της ανθρώπινης δυστυχίας; Ο Επίκουρος δεν είχε καμιά αμφιβολία ως προς την απάντηση στο ερώτημα αυτό: ο πανταχού παρών φόβος μας για τον θάνατο». Ο φόβος του θανάτου, κατά τον Επίκουρο, είναι μάταιος, για τρεις «καθησυχαστικούς» λόγους. Πρώτον, επειδή η ψυχή του ανθρώπου είναι θνητή- σε αντίθεση με όσα πρέσβευε ο Σωκράτης- και, ως εκ τούτου, ακολουθεί το σώμα στην ανυπαρξία: «Δεν θα έχουμε συνείδηση, δεν θα νιώθουμε θλίψη για τη ζωή που χάσαμε, ούτε θα υπάρχει τίποτα να φοβηθούμε απ΄ τους θεούς». Από τον πρώτο λόγο απορρέει ο δεύτερος: το υπέρτατο τίποτα του θανάτου. «Όπου είμαι εγώ, δεν είναι ο θάνατος. Όπου είναι ο θάνατος, δεν είμαι εγώ. Γιατί να φοβόμαστε τον θάνατο, αφού δεν υπάρχει ποτέ περίπτωση να τον αντιληφθούμε;». Με τον θάνατό μας άλλωστε- ιδού και ο τρίτος λόγος- αποκαθίσταται η συμμετρία που διαταράχτηκε με τον ερχομό μας στον κόσμο: «Η κατάσταση της μη ύπαρξης μετά τον θάνατο είναι η ίδια κατάσταση στην οποία βρισκόμασταν πριν απ΄ τη γέννησή μας». Όπως το θέτει ποιητικότερα και ο Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ στην αυτοβιογραφία του Μίλα,μνήμη: «Η ύπαρξή μας δεν είναι παρά μια σύντομη αναλαμπή φωτός ανάμεσα σε δύο αιωνιότητες σκότους».

Ιrvin D. Υalom

ΣΤΟΝ ΚΗΠΟ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ

ΑΦΗΝΟΝΤΑΣ ΠΙΣΩ ΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΜΤΦ. ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΑΝΔΡΙΤΣΑΝΟΥ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΕΡΒΑΣ, ΕΚΔ. ΑΓΡΑ, 2008, ΣΕΛ. 304,
ΤΙΜΗ: 19 ΕΥΡΩ