Φαινόμενα

Είναι βαριά η καλογερική
Της Πόπης Διαμαντάκου diaman@dolnet.gr ,

Μια αναμενόμενη και πολύ θεαματική παραίτηση υπό το κράτος των όρων μιας πολύ τηλεοπτικής δημοκρατίας
Για μια τηλεοπτική στιγμή, όσο κράτησε η ανακοίνωση της παραίτησης της Μάρας Ζαχαρέα και οι πανηγυρικοί σχολιασμοί της, φάνηκε να ζει ο τόπος τη νίκη της δημοκρατικής ορθότητας και της δεοντολογίας. Κι έτσι θα ήταν με βάση τις πολιτικές διαστάσεις αυτής της παραίτησης. Όχι αυτές που προβλήθηκαν, ότι δηλαδή εντάσσεται στην προσπάθεια να αλλάξει η εικόνα της κυβέρνησης, οπότε ως σύζυγος του υπουργού οφείλει να μη δίνει την παραμικρή υπόνοια διαπλοκής, αλλά σαν μια πράξη που μένει παρακαταθήκη για το μέλλον του πολιτικομιντιακού τοπίου. Σαν πράξη που δημιουργεί, ας πούμε, μια παράδοση δεοντολογίας σε έναν τόπο που ουδέποτε τη διαμόρφωσε και που οι μεγαλύτεροι πολέμιοί της, επίσημοι και υπόγειοι, την επικαλέστηκαν για να στηρίξουν την επιχειρηματολογία τους.

Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι στο εγχώριο σύστημα, η οικογένεια ως στενή, αλλά και ως διευρυμένη έννοιαπαρέες κολλητών, κουμπαριές, ερωτικοί δεσμοί, επιχειρηματικές κολεγιές – παραμένει θεσμός κυρίαρχος επί της πολιτικής και μιντιακής πραγματικότητας, πέρα και πάνω από οποιοδήποτε επαγγελματικό προσόν και ταλέντο, γνώση και ικανότητα. Ακόμη και όσοι διαθέτουν όλα τα ανωτέρω, δύσκολα πείθουν, αν όχι ποτέ, ότι μπορούν να πορευτούν μόνον με αυτά, πόσο μάλλον οι γυναίκες.

Το ιδιωτικό ήταν άμεσα συνδεδεμένο με το δημόσιο στη χώρα μας πολύ πριν η εμπορική τηλεόραση και το ριάλιτι «νομιμοποιήσουν» αυτή τη στενή σχέση και σταδιακά επιβάλλουν την απόλυτη κυριαρχία του ιδιωτικού στον δημόσιο και δη στον πολιτικό λόγο. Ακριβώς αυτή την κουλτούρα άλλωστε αξιοποίησε και η σημερινή κυβέρνηση όταν διεκδίκησε την εξουσία, προτείνοντας στον λαό μια ηθική εξυγίανση του δημόσιου βίου στη θέση μιας πολιτικής λύσης για τα προβλήματά του.

Χρησιμοποίησε επικοινωνιακά έναν λόγο εύκολα αντιληπτό από το κοινό των τηλεδικαστηρίων και των εκπομπών καταγγελίας, οι οποίες αναπαρήγαν τις πιο συντηρητικές αντιλήψεις του μεγάλου μικροαστικού χώρου.

Οι θεωρητικοί της πολιτικομιντιακής σκηνής έχουν πλειστάκις αναλύσει ότι το γεγονός της υποχώρησης της πολιτικής μπροστά στο υπερθέαμα, το οποίο παράγει η προβολή του ιδιωτικού, καταλήγει σε μια όλο και πιο συντηρητική στροφή των κοινωνιών. Μόνο που στη χώρα μας δεν χρειάστηκε ακριβώς στροφή, μια και η πορεία προς την κοινωνική πρόοδο δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Το μιντιακό χάος και η απουσία οποιασδήποτε κουλτούρας κανόνων ανέδειξε ως πιο θεαματικά τα πλέον συντηρητικά στοιχεία της εγχώριας κουλτούρας, ενίσχυσε τον ρατσισμό και τη δυσανεξία, διαμορφώνοντας ένα κλίμα νεοπουριτανισμού στο οποίο ευδοκιμούν οι παντός είδους μιντιακοί «ιεροκήρυκες»- βρίθουν στα πάνελ πρωινών ενημερωτικών εκπομπών και στα τηλεπαράθυρα του σχολιασμού.

Και σε μια τέτοια κοινωνία, οι πρώτοι στόχοι σε κάθε είδους αναταραχή και κρίση, ιδιωτική ή δημόσια, είναι οι γυναίκες. Οι ίδιες ωστόσο, που σε πολλές περιπτώσεις δεν αποφεύγουν να κάνουν χρήση των «δικαιωμάτων» που τους επιφυλάσσουν οι συντηρητικές νοοτροπίες. Για παράδειγμα, μια και βρισκόμαστε στον αστερισμό της γυναικείας δραστηριότητας στον χώρο των μίντια, δεν είναι κρυφό ότι καριέρες και δη τηλεοπτικές στηρίχθηκαν σε κατάλληλους γάμους, ότι παρουσιάστρια με μεγάλη καριέρα και ουδεμία αμφισβήτηση του ταλέντου της είχε ανάλογο γάμο κατά τα πρώτα της βήματα στην παρουσίαση με ισχυρό τότε στέλεχος της κρατικής τηλεόρασης, και αργότερα επίσημη σχέση με υπουργό κυβέρνησης.

Στο εγχώριο σύστημα, η οικογένεια ως στενή, αλλά και ως διευρυμένη έννοια παραμένει θεσμός κυρίαρχος επί της πολιτικής και μιντιακής πραγματικότητας

Η δεοντολογία ως όπλο

Η αλήθεια είναι ότι τότε δεν γνωρίζαμε για δεοντολογίες, που σε άλλες χώρες, των οποίων τα παραδείγματα χρησιμοποιήθηκαν στην περίπτωση της Μάρας Ζαχαρέα, αποτελούν συστατικά στοιχεία της δημοκρατικής λειτουργίας τους.

Αντιθέτως σε αυτό τον τόπο η δεοντολογία ουδέποτε εφαρμόστηκε για να καταλήξει να αντιμετωπίζεται σαν σύστημα τιμωρίας και μάλιστα από εκείνους που έφτιαξαν καριέρες παραβαίνοντάς την. Αλλά ακόμη χειρότερα, αντί να χρησιμοποιείται για έναν ανοιχτό δημοκρατικό έλεγχο, μετατρέπεται σε άλλοθι για πλήθος υπόγειες, δυσανάγνωστες από τον απλό πολίτη πολιτικομιντιακές διεργασίες και συγκυριακές επιχειρηματικές συμμαχίες.

Με άλλα λόγια, μπορεί να υπάκουσε στις δεοντολογικές επιταγές η Μάρα Ζαχαρέα και να παραιτήθηκε, αλλά το πραγματικό πολιτικό μήνυμα του γεγονότος, για το μελλοντικό τοπίο του τόπου, είναι ότι η δεοντολογία παρέμεινε όπλο και όχι εφόδιο της δημοσιογραφίας.