Ζωγραφική για τα μάτια της ψυχής

Η ζωγραφική δεν προϋποθέτει την όραση. Απευθύνεται στα μάτια της ψυχής. Και ένα ειδικό πρόγραμμα την κάνει προσιτή και σε εκείνους που στερήθηκαν την όραση. Απόδειξη, μια έκθεση
Μια έκθεση ζωγραφικής για τυφλούς μοιάζει σχήμα οξύμωρο. Κι όμως, υπάρχει τρόπος. Αγγίζοντας τον πίνακα με τα δάχτυλα, περιγράφοντάς τον, και με τη φαντασία. Τριάντα τέσσερις πίνακες της Ρωσικής Πρωτοπορίας από τη Συλλογή Κωστάκη απαρτίζουν την πρώτη απτική έκθεση ζωγραφικής, που εγκαινιάζεται στην Αθήνα, στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, χάρη σ΄ ένα πρωτότυπο πρόγραμμα. Το οποίο ξεκίνησε πειραματικά και εξελίσσεται εδώ και έναν χρόνο στη Θεσσαλονίκη από το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, ώστε να είναι τώρα σε θέση να δώσει τα έργα τού Καζιμίρ Μαλέβιτς, της Λιούμπα Ποπόβα, του Σόλομον Νικρίτιν, του Ιβάν Κλιούν στη διάθεση των 15.000

ατόμων που εκτιμάται ότι στερούνται την όραση στην Ελλάδα.

Για τη δημιουργία των τρισδιάστατων έργων συνεργάστηκαν μέλη του Πανελλήνιου Συνδέσμου Τυφλών και της Σχολής Τυφλών Θεσσαλονίκης με ιστορικούς τέχνης, μουσειολόγους, συντηρητές, παιδαγωγούς και, φυσικά, με την καθοδήγηση των ίδιων των άμεσα ενδιαφερομένων.

Το κλειδί είναι η δημιουργία ενός τρισδιάστατου απτικού πίνακα. «Εκεί που βρίσκονται τα μαλλιά βάζουμε λίγο μαλλί. Στα ρούχα, υφάσματα. Αν έχει έναν κορμό δέντρου βάζουμε λίγο ξύλο, μια πέτρα, ένα κλαδάκι κ.ά. Κατά τον ίδιο τρόπο χρησιμοποιούμε διάφορα υλικά- οδοντογλυφίδες, χαρτόνια και χαρτιά με διαφορετικές ποιότητες», λέει η Ελένη Καρυπίδου, εκ γενετής τυφλή, που δούλεψε δοκιμάζοντας με τα χέρια της τη σαφήνεια στην απόδοση των σχημάτων. Για τα περιγράμματα χρησιμοποιείται μια μηχανή Π.Φ. και μικροκαψουλικό χαρτί. Ζωγραφίζουμε με μαρκαδόρο τη μορφή, περνάμε το χαρτί στη μηχανή και με τη θερμότητα δημιουργείται το ανάγλυφο.

Πώς αποδίδονται τα χρώματα;
«Γίνεται μια προσπάθεια, όσο είναι δυνατόν. Το λευκό είναι λείο και απαλό χαρτί, σαν βελούδινο. Το μαύρο πιο τραχύ κ.ο.κ. Η παρουσίαση του πίνακα δεν περιορίζεται στο άγγιγμα. Στην κατανόηση βοηθούν τα συνοδευτικά κείμενα σε γραφή Μπράιγ, που περιγράφουν το έργο με τρόπο που να γίνεται αντιληπτό από τους ανθρώπους με μειωμένη όραση. Βλέπετε δύο μορφές- έναν άνδρα και μια γυναίκαπου απλώνουν τα χέρια τους. Οι τυφλοί, με το ένα χέρι ψαύουν τον πίνακα και με το άλλο διαβάζουν τα κείμενα, δίνουν τον τίτλο, τις διαστάσεις, μιλάνε για τον καλλιτέχνη και το έργο του», εξηγεί η Χρύσα Ζαρκαλή, μουσειολόγος επιμελήτρια του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, υπεύθυνη του προγράμματος που άρχισε πέρσι δοκιμαστικά με λίγα έργα ζωγραφικής και αναπτύχθηκε ιδιαίτερα με αφορμή μια πανελλήνια έκθεση χαρακτικής στη Θεσσαλονίκη. Μέρος αυτών των απτικών χαρακτικών θα παρουσιαστεί και στη Ρόδο, στην Τριενάλε Χαρακτικής που αρχίζει σε λίγες ημέρες. Η παρουσίαση συνοδεύεται από ειδικές ξεναγήσεις σε μικρές ομάδες πέντε ατόμων.

Τι αντιπροσωπεύει αυτή η έκθεση τέχνης; Μια ανάγκη ή μια «πολυτέλεια» για έναν τυφλό;

«Είναι ανάγκη, όσο και για τον βλέποντα. Μέχρι τώρα ήταν ανέφικτο να δεις έναν πίνακα με κλειστά τα μάτια και υπάρχει άγνοια», απαντά η Ε. Καρυπίδου. «Με την έκθεση μαθαίνεις πράγματα. Είναι ένα άνοιγμα προς την κοινωνία και τη φαντασία, αλλάζει τη διάθεση».

ΙΝFΟ

«Αγγίζοντας την τέχνη», στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (Νεοφ. Δούκα 4).
Διάρκεια: 17 Σεπτεμβρίου-20 Οκτωβρίου.