[ Δρόμοι ]

Η Ελβετία;…
… αν εξαιρέσουμε τη σοκολάτα και το ρολόι με τον κούκο, δεν έχει δώσει τίποτα άλλο στην ανθρωπότητα, έλεγε ο Όρσον Γουέλς με το πνευματώδες χιούμορ του.

Μία πνευματώδης…
… έκθεση όμως που γίνεται στο Λουγκάνο, με τίτλο «Το αίνιγμα της Ελβετίας», φιλοδοξεί να καταρρίψει τις μυθολογίες και να βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Σε μια Ελβετία που έχουμε συνηθίσει να τη βλέπουμε ασφυκτικά τυποποιημένη και γεωμετρική, η έκθεση έρχεται να αποκαλύψει μια αθέατη πλευρά της, με καλλιτέχνες εκκεντρικούς (από τον οραματιστή συγγραφέα και ζωγράφο Φούσλι και τον ευφάνταστο Κλέε μέχρι τον επινοητικό Τέπφερ, που ανακαλύπτει τα κόμικς στα τέλη του 18ου αιώνα και τον καυστικό Μπεν Βοτριέ, που «ακυρώνει» τη ζωγραφική με πίνακες πλημμυρισμένους από φράσεις οι οποίες αναγγέλλουν τον θάνατο της τέχνης). Θα μπορούσαμε εδώ να αναφέρουμε και πολλούς άλλους, από τον γλύπτη Τζακομέτι μέχρι την οπτικοακουστική καλλιτέχνιδα Ριστ και από τον αρχιτέκτονα Λε Κορμπιζιέ μέχρι τον ζωγράφο Μπαλτίς, που είχε εν μέρει καταγωγή ελβετική. Και εδώ ακριβώς είναι η «μαύρη τρύπα»: πολλοί μεγάλοι και τρανοί που προτιμούσαν να λέγονται Ιταλοί, Γάλλοι, Αυστριακοί, ήταν στην πραγματικότητα Ελβετοί. Ο μεγάλος και μοναχικός περιπατητής Ρουσό ήταν Ελβετός, όπως και ο ψυχίατρος Καρλ Γιουνγκ. Μπορεί να έχουμε σήμερα στον νου μας την Ελβετία σαν έναν ορεινό κόσμο απομονωμένο, με απαραβίαστες κορυφογραμμές, μια επίγεια νησίδα ουδετερότητας, αλλά δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πως αυτή η νησίδα ήταν πάντα περικυκλωμένη από τις θύελλες των ευρωπαϊκών πολέμων (άλλωστε ο συμβολικός πίνακας «Το νησί των νεκρών» είναι έργο του Μπέκλιν, ενός Ελβετού).

Σε ένα μικρό…
… ξωκκλήσι πάνω στα βουνά, γράφει ο Μάρκο Βαλόρα στην εφημερίδα «Στάμπα», υπάρχει μια απίστευτη τοιχογραφία από τις αρχές του περασμένου αιώνα που μοιάζει με μακάβριο χορό. Παντού κρανία που παλεύουν μεταξύ τους στο πεδίο της μάχης, νεκροί που σπέρνουν τον θάνατο στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο: τουρκικά φέσια, φτερά από βερσαλλιέρους, διανοούμενοι με γυαλιά μπροστά σε άδεια μάτια, πτώματα πλούσιων που σφίγγουν ακόμη το πουγκί τους στο σκελετωμένο χέρι τους. Πιο κάτω από το ξωκκλήσι, πιο χαμηλά, στους πρόποδες των ψηλών βουνών, η νησίδα της ευημερίας, όπως τη θέλουν τα στερεότυπα, εξακολουθεί να εργάζεται και να κερδίζει, σαν ένας καλολαδωμένος μηχανισμός, σαν ένα μουσειακό καριγιόν, που κρατάει ακόμη τις παραδόσεις, όπως και τον αλπινικό παράδεισο της Χάιντι. Αυτά τα δύο οξύμωρα και σουρεαλιστικά τοπία (ας μην ξεχνάμε πως από την Ελβετία ξεκίνησε ο ντανταϊσμός) μάς κάνουν να επισημάνουμε μια παράλειψη.

Ένα έκθεμα…
… που δεν θα βρει κανείς στην έκθεση του Λουγκάνο είναι οι ελβετικές τράπεζες. Κατάφεραν να κρύψουν το ναζιστικό παρελθόν τους στη σκιά, αλλά δεν παύουν «να είναι ευάλωτες στο ξέπλυμα χρήματος», σύμφωνα με τη CΙΑ. Γι΄ αυτό, σε όποια χώρα κι αν ξεσπάει ένα οικονομικό σκάνδαλο, όλοι οι δρόμοι οδηγούν συνήθως τις διωκτικές αρχές στην Ελβετία.