Εικόνες από το μέλλον

Στο βιβλίο του οΧέιρτ Μακ περιγράφει το ταξίδι του στην Ιπρ και το Σομ, στα γαλλο-βελγικά σύνορα. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εδώ αλληλοεξοντώθηκαν Γερμανοί, Βρετανοί, Γάλλοι και Βέλγοι. Στη μάχη του Σομ, το καλοκαίρι του 1916, έπεσαν 1.200.000 στρατιώτες. Ο Μακ παρατηρεί πως για τους Ευρωπαίους αυτός ο πόλεμος έχει περάσει ήδη στην επόμενη φάση. «Έχει γίνει μια σημαντική τουριστική ατραξιόν, ένα ζωτικό μέρος της εμπορικής υποδομής», γράφει. «Στο ξενοδοχείο μου- είναι 15 Φεβρουαρίου- μένουν τουλάχιστον τρία αντρόγυνα που κάνουν τον γύρο του (πολεμικού) μετώπου, και τα μουσεία ανταγωνίζονται το ένα το άλλο με παραστάσεις ήχου και φωτός», σημειώνει. Σήμερα, οι πρώην εχθροί είναι σύμμαχοι. Αναρωτιέμαι εάν μια ημέρα θα μπορούσε να γίνει τουριστική ατραξιόν η Λεωφόρος του Θανάτου στο Σαράγεβο ή το τούνελ κάτω από το αεροδρόμιο, το οποίο οι κάτοικοι έσκαψαν για να σπάσουν την πολιορκία της πόλης. Εάν περάσουν τρεις-τέσσερις γενιές ίσως να γίνει και αυτό, όσο μακάβριο και αν ηχεί. Τόσες γενιές χρειάστηκαν οι Γάλλοι και οι Γερμανοί. Για την ώρα, όμως, τα Δυτικά Βαλκάνια βρίσκονται σε σταυροδρόμι και βιώνουν τις τρομακτικές συνέπειες της διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας.

Η Βοσνία παραπαίει. Ο εθνικισμός των Σέρβων της Βοσνίας φουντώνει ξανά και οι φονταμενταλιστές μουσουλμάνοι ονειρεύονται να δημιουργήσουν μια Παλαιστίνη στη καρδιά των Βαλκανίων. Εάν η Βοσνία διαλυθεί, κανείς δεν είναι σε θέση να προβλέψει τις συνέπειες. «Όταν τα παιδιά μας ακούνε ότι κάποτε ταξιδεύαμε χωρίς πρόβλημα σε όλο τον κόσμο, μας ρωτούν: “Τότε γιατί έγινε ο πόλεμος;”», μου έλεγε ο Μλάντε, και ευχόταν μια ημέρα ο Κάρατζιτς, ο Μλάντιτς και όσοι πρωταγωνίστησαν σε αυτή την ακατανόητη ανθρωποφαγία, να απαντήσουν στο δικαστήριο. Μετά τον πόλεμο ο Μλάντε παντρεύτηκε με μια μουσουλμάνα από το Σαράγεβο και τώρα έχουν ένα παιδί. «Εύχομαι μια ημέρα στα μέρη μας οι δολοφόνοι να μην καταλήξουν στο μουσείο ως ήρωες, αλλά στο εδώλιο», κατέληξε. Θυμήθηκα την ευχή του την ημέρα που συνέλαβαν τον μεταμφιεσμένο Κάρατζιτς…