Ημερολόγιο Συνόρων Ένα ταξίδι μνήμης στο Σαράγεβο

Είναι απίστευτο πώς μια μικρή πόλη σαν το Σαράγεβο βαστά τόσο πολλή ιστορία (και υστερία) πάνω στις πλάτες της. Μια πόλη που παράγει περισσότερη ιστορία από όση μπορεί να καταναλώσει. Γι΄ αυτό είναι η καρδιά και ο καθρέφτης των Βαλκανίων
Η ημέρα που συνέλαβαν τον Ράντοβαν Κάρατζιτς στο Βελιγράδι με βρήκε να ξεφυλλίζω το καταπληκτικό βιβλίο του Ολλανδού δημοσιογράφου Χέιρτ Μακ «Ταξίδια στον 20ό αιώνα στην Ευρώπη». Ο Μακ ανοίγει το βιβλίο του με το Άμστερνταμ και το Βερολίνο και το κλείνει με το Σαράγεβο. Κάθε πόλη που επισκέπτεται είναι και μια σελίδα από την ιστορία της Ευρώπης του 20ού αιώνα. Το Σαράγεβο αποτελεί την τελευταία «σελίδα». Είναι απίστευτο πώς μια μικρή πόλη σαν το Σαράγεβο βαστά τόσο πολλή ιστορία (και υστερία) πάνω στις πλάτες της.

Είναι μια πόλη που παράγει περισσότερη ιστορία από όση μπορεί να καταναλώσει. Γι΄ αυτό είναι η καρδιά και ο καθρέφτης των Βαλκανίων. Στο Σαράγεβο ξεκίνησαν ο πρώτος και ο τελευταίος πόλεμος στην Ευρώπη. Σε δύο γέφυρες που απέχουν μόλις μερικές εκατοντάδες μέτρα η μία από την άλλη. Στη μία από αυτές, τη Latinska Cuprija (κάποτε την έλεγαν Γαβριήλ Πρίνσιπ), ο Σέρβος Γαβριήλ Πρίνσιπ χτύπησε τον Αυστριακό αρχιδούκα Φερδινάνδο, σηματοδώντας έτσι την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στην άλλη, τη Vrbanja, τον Μάρτιο του 1992 Σέρβοι ελεύθεροι σκοπευτές δολοφόνησαν γυναίκες που διαδήλωναν στο Σαράγεβο μαζί με χιλιάδες άλλους κατοίκους της πόλης υπέρ της ειρήνης. Ήταν η έναρξη του τελευταίου πολέμου του 20ού αιώνα στην Ευρώπη. Το Σαράγεβο- μία από τις πιο κοσμοπολίτικες πόλεις, όχι μόνο των Βαλκανίων, αλλά όλης της Ευρώπης- εδολοφονείτο επί τέσσερα χρόνια συστηματικά, ανελέητα, καθημερινά. Η δολοφονία του ήταν το ύψιστο «όραμα» του Ράντοβαν Κάρατζιτς…

«Στο Σαράγεβο δεν υπάρχει τετραγωνικό μέτρο που να μη σου θυμίσει την τετραετή πολιορκία της πόλης. Κάπου συναντάς τη Λεωφόρο του Θανάτου, πιο πέρα τα σημάδια από τις οβίδες, λίγο πιο πέρα το μεγάλο νεκροταφείο της πόλης»

Πόλη των φαντασμάτων. Διαβάζω από το βιβλίο του Μακ για τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: «Σύμφωνα με τον Ερνστ Γίνγκερ, ο ορυμαγδός ενός αδιάκοπου νυχτερινού βομβαρδισμού από το πυροβολικό αποδιοργάνωνε τους άντρες σε τέτοιο βαθμό, που ξεχνούσαν το ίδιο τους το όνομα και δεν μπορούσαν να μετρήσουν ούτε έως τα τρία». Συνέκρινε τον μόνιμο φόβο του θανάτου με την αίσθηση ότι «ήσουν δεμένος, ότι διαρκώς κάποιος περνούσε μια βαριοπούλα ξυστά δίπλα από το κεφάλι σου και ότι ανά πάσα στιγμή μπορούσε να λειώσει το κρανίο σου». Την τελευταία φορά που ήμουν στο Σαράγεβο συνάντησα τον Μλάντε, έναν από τους χιλιάδες Σέρβους που δεν εγκατέλειψαν το πολιορκειμένο Σαράγεβο. Μου περιέγραψε πως κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών της πόλης, επί τέσσερα χρόνια, βίωνε ακριβώς αυτό το σύνδρομο που περιγράφει ο Γίνγκερ. Οι Άγγλοι το λένε «shell shock»- σε ελεύθερη μετάφραση «σύνδρομο της οβίδας». «Αναρωτιέμαι πώς δεν τρελαθήκαμε. Ο άνθρωπος είναι το πιο ανθεκτικό ζώο», μου είχε πει. Στο Σαράγεβο δεν υπάρχει τετραγωνικό μέτρο που να μη σου θυμίσει την τετραετή πολιορκία της πόλης. Κάπου συναντάς τη Λεωφόρο του Θανάτου, όπου σε θέριζαν οι ελεύθεροι σκοπευτές εάν στεκόσουν ακίνητος περισσότερο από πέντε δευτερόλεπτα. Πιο πέρα τα σημάδια από τις οβίδες στα κτίρια.

Λίγο πιο κάτω το μεγάλο νεκροταφείο της πόλης, που πριν από τον πόλεμο ήταν ποδοσφαιρικό γήπεδο. Εδώ είχα δει και τους τάφους του «Ρωμαίου» και της «Ιουλιέτας» του Σαράγεβο: της Αντμίρα Ίσμιτς και του Μπόσκο Μπρκιτς.

Η Αντμίρα ήταν Βόσνια μουσουλμάνα και ο Μπόσκο Σέρβος.

Πριν από τον πόλεμο οι μεικτοί γάμοι ήταν ο κανόνας στο Σαράγεβο. Οι δύο ερωτευμένοι νέοι προσπάθησαν να δραπετεύσουν από την

Ιnfo

Χέιρτ Μακ: «Ταξίδια στον 20ό αιώνα στην Ευρώπη», Εκδ.
Μεταίχμιο Λεωνίδας Χαζηπροδροπίδης: «Η δολοφονία της Γιουγκοσλαβίας», Εκδ. Παρατηρητής

τρέλα του πολέμου. Τους σκότωσαν τα «παλικάρια» του Κάρατζιτς, πάνω στη γέφυρα Vrbanja. Η Αντμίρα και ο Μπόσκο είχαν γεννηθεί το 1968. Υπολογίζεται ότι 12.000 χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν στο Σαράγεβο. Ανάμεσά τους 1.500 Σέρβοι που δεν εγκατέλειψαν την πόλη και 1.000

παιδιά…

Οι δύο Κάρατζιτς. Όσοι γνώρισαν από κοντά τον Ράντοβαν Κάρατζιτς λένε ότι λαχταρούσε τη δημοσιότητα. Η άλλη άριστη σχέση του ήταν με τα χρήματα. Η Μπιλιάνα Πλάβσιτς, στενή συνεργάτις του, η οποία παραδόθηκε μόνη της στη Χάγη το 2001, είχε καταθέσει ότι μία από τις πρώτες «ηρωικές» του πράξεις ήταν να κλέψει τριάντα εκατομμύρια μάρκα από τα ταμεία της Βοσνιακής Τράπεζας. Όταν εκείνη αντέδρασε, λέγοντάς του ότι πολεμούν για τον λαό, ο Κάρατζιτς απάντησε: «Ας πάει να γ… ο λαός»… Ο Κάρατζιτς είναι ψυχίατρος και ποιητής. «Να μπούμε στις πόλεις/να σκοτώσουμε όλα τα καθάρματα», έγραφε σε ένα από τα ποιήματά του. Ίσως, ως «φυσιολάτρης», να θεωρούσε την πόλη πηγή «διαφθοράς». Η πόλη είναι χωνευτήρι και κατ΄ εξοχήν χώρος μείξης. Κάποια στιγμή είχε προτείνει να κτιστεί ένα τείχος στο Σαράγεβο, που θα χώριζε τους Σέρβους της Βοσνίας από τους «άλλους». Παρ΄ όλα αυτά δεν άντεχε να ζει κρυμμένος σε χωριά και θάμνους. Είχε ανάγκη την πόλη και τα ακροατήρια. Είναι ίσως ο πρώτος καταζητούμενος στην ιστορία της ανθρωπότητας, που εμφανίζεται μεταμφιεσμένος και αυτάρεσκα μπροστά στις κάμερες. Τα ρεπορτάζ λένε ότι στο Βελιγράδι ήταν τακτικός θαμώνας μιας καφετέριας Σέρβων εθνικιστών με το όνομα «Luda Κuca», που στα σέρβικα μεταφράζεται «Τρελοκομείο». Περίεργη σύμπτωση, για έναν ψυχίατρο που υποτίθεται ότι θεράπευε «τρελούς». Οι Σέρβοι εθνικιστές, που τις προάλλες απείλησαν τον Σέρβο πρόεδρο Τάντιτς ότι «θα τον στείλουν εκεί που έστειλαν τον Τζίντζιτς», τιμούν τον Κάρατζιτς ως ήρωα. Στην ιστορία της Σερβίας, εκτός από τον νόθο Κάρατζιτς υπάρχει και ένας άλλος Κάρατζιτς, ο οποίος δεν σκέφτηκε ποτέ να κρυφτεί και να αλλάξει όνομα. Είναι ο Βουκ Κάρατζιτς. Έζησε τον 19ο αιώνα, είναι πατέρας της σερβικής λογοτεχνίας, ενοποίησε το κροατικό και το σερβικό αλφάβητο και μιλούσε για την αδελφοσύνη των λαών της Γιουγκοσλαβίας πέρα από καταγωγές και θρησκευτικές διαφορές. Αυτόν τον Κάρατζιτς έχουν ανάγκη σήμερα οι Σέρβοι και οι λαοί των Δυτικών Βαλκανίων…

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com