Επιφυλλίδα

Άνθρωποι στο παγκάκι

«Μα τι συζητάμε τώρα, αφού πρόκειται για απατεώνες», θ΄ άκουγε κανείς να σχολιάζει όσα συμβαίνουν γύρω μας, τον έναν από τους δυο ανθρώπους που κάθονταν στο παγκάκι μιας μικρής, συνοικιακής πλατείας. Η κουβέντα, ειπωμένη με έμφαση, έμοιαζε να συνιστά μια δριμύτατη κριτική. Ο άνθρωπος που την ξεστόμισε θα πίστευε αναμφίβολα πως αν γινόταν να γνωρίζει, εκ των προτέρων, τον στιγματισμό του ως απατεώνα ο οιοσδήποτε, θα δίσταζε να εκδηλωθεί με την αντίστοιχη ιδιότητα. Όπως θα φανταζόταν, επίσης, πως αν πληροφορούνταν την κατηγορία του όσοι δικαιολογημένα τους εκτοξεύτηκε, θα αισθάνονταν το λιγότερο ντροπιασμένοι. Θα του ήταν αδύνατον να διανοηθεί πως ακόμη κι αν γινόταν να ταχυδρομηθεί στους απατεώνες, την ίδια ακριβώς στιγμή που διατυπωνόταν, ένα απάνθισμα από όσα λέγονταν γι΄ αυτούς σε πλατείες, σε δρόμους, σε αυτοκίνητα και σε τρένα, δεν θα ίδρωνε καν το αυτί τους.

Είναι τρομερό βέβαια και να σκεφτεί κανείς πως μια στεντόρεια κατακραυγή, μεταβάλλεται γι΄ αυτούς που την έχουν προκαλέσει σ΄ έναν θωπευτικό, σχεδόν ψίθυρο. Θα ήταν αδύνατον να χωρέσει στο μυαλό του ανθρώπου στο παγκάκι, πως η κριτική, η μομφή, η απαξία, που θα έφτανε άλλοτε να καταργήσει ή να εξαφανίσει από προσώπου γης έναν απατεώνα, τώρα μετατρέπονται, αυτόματα σχεδόν, σε λίπασμα που κάνει την απάτη να θεριεύει. Το χειρότερο ακόμη με τον άνθρωπο στο παγκάκι είναι που φαντάζεται πως αν γινόταν να ακουστεί η φωνή του, όπως ακούγεται η φωνή των «υψηλά ισταμένων», τα πράγματα θ΄ αλλάζανε – προς το καλύτερο βέβαια.

Δεν υπάρχει παραπλανητικότερη ψευδαίσθηση από το να πιστεύεις πως, αν δεν αλλάζουνε τα πράγματα στον κόσμο, είναι γιατί τη φωνή σου δεν την ακούνε παρά μόνον οι διπλανοί σου. Αν θα έφτανε, δηλαδή, η φωνή του καθενός για να αλλάξουν τα πράγματα, μόνο και μόνο γιατί η φωνή αυτή γίνεται γνωστή, τόσα εκατομμύρια φωνές που προφέρουν το ίδιο ακριβώς πράγμα, θα ήταν ικανές να μεταβάλουν το δυσχερέστερο ηθικά κλίμα- έστω κι αν δεν γίνονται γνωστές. Οτιδήποτε γίνεται γνωστό για να επιφέρει μια πλατιά και ευεργετική επίδραση, χρειάζεται να λογαριάζεται του ιδίου κύρους με εκείνο που προορίζεται να μείνει άγνωστο. Αν στη ζυγαριά της ζωής το άγνωστο δεν βαραίνει όσο το γνωστό, ακόμη και μια φωνή που γίνεται παγκόσμια γνωστή ενδέχεται να παραπλανά όσο το ιδιοφυέστερο ψέμα.

Δεν αμφιβάλλει κανείς πως η Κάρλα Μπρούνι (όπως και πάμπολλοι άλλοι) προσώρας, τουλάχιστον, έχει την τύχη, για τον άνθρωπο στο παγκάκι, ό,τι λέει να γίνεται πολύ γνωστό. Είπε, λοιπόν, τελευταία ότι «θέλει να χρησιμοποιήσει την εικόνα της για να καταπολεμήσει τη φτώχεια και την αδικία στον κόσμο». Κι αν ακόμη είναι πολύ βαρύ να σκεφτεί κανείς ότι η εικόνα της προϋποθέτει την ύπαρξη της φτώχειας και της δυστυχίας, σίγουρο είναι ότι δεν θα υπάρχει κανείς που να πιστεύει ότι είναι δυνατόν να κάνει οτιδήποτε για να βελτιωθεί η κατάσταση στον κόσμο. Θα μπορούσε, λοιπόν, να ισχυριστεί κανείς πως είναι σε πλεονεκτικότερη θέση ο άνθρωπος που η φωνή του φτάνει μόνον ώς τους διπλανούς του, αφού τόσο ο ίδιος όσο και οι διπλανοί του, πρωτίστως, ελέγχουν αποτελεσματικότερα την αξιοπιστία αυτής της φωνής. Η επίδρασή της, μάλιστα, αν και περιορισμένη φαινομενικά, ν΄ αποδεικνύεται καταλυτικότερη καθώς συχνά, συχνότατα, η φωνή που ακούγεται παγκόσμια, εξατμίζεται όπως ο καπνός.

Με λίγα λόγια ο άνθρωπος στο παγκάκι δεν είναι σε υποδεέστερη μοίρα από τον άνθρωπο που στήνονται μπροστά του μικρόφωνα και κανάλια για να μεταφέρουν τη φωνή του. Διαβάσαμε ή ακούσαμε όλοι μας, πριν από λίγες μέρες, τα όσα συνετά, καίρια και ουσιαστικά είπε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας για την κοινωνική κρίση στη χώρα μας. Αν φαίνεται, λοιπόν, να μην έχει κανένα ηθικό κόστος ή επίδραση, ο χαρακτηρισμός ενός ανθρώπου ως απατεώνα, όπως τον εκπέμπει ο καθισμένος στο παγκάκι συμπολίτης, τότε κανονικά την επομένη της ομιλίας του Προέδρου της Δημοκρατίας, καθώς η φωνή του έφτασε στα πέρατα της επικράτειας θα έπρεπε ν΄ αλλάξει, σχεδόν αυτόματα, το ηθικό τοπίο της ελληνικής ζωής. Επειδή κάτι ανάλογο μάλλον δεν φαίνεται να συμβαίνει, θα ήταν υπερβολή να πει κανείς πως όλη η Ελλάδα, από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ώς τον ελαχιστότερα γνωστό πολίτη, μοιάζει να στριμώχνεται στο ίδιο παγκάκι με τη φωνή της να μην την ακούει καν ο διπλανός της. Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη».