[ ΓΝΩΜΗ ] Ο ψυχίατρος που έγινε δολοφόνος

Δεν θα ξεχάσω ποτέ την πρώτη φορά που συνάντησα τον Ράντοβαν Κάρατζιτς, επειδή τον έκρινα λάθος. Βρισκόμουν στην αίθουσα ενός σχολείου του Σαράγεβο και είχα μπροστά μου έναν άνθρωπο που μου έδινε την ιδέα του μισοπάλαβου, ο οποίος έδειχνε σ΄ έναν χάρτη της Βοσνίας διάφορα μέρη με τον χάρακα. «Αυτή είναι σέρβικη γη», φώναζε ο νέος ηγέτης του Δημοκρατικού Κόμματος των Σερβοβόσνιων.

«Αυτός ο άνθρωπος είναι αστείος», παρατήρησα στη Σερβοβόσνια σύζυγο ενός ανταποκριτή του ΒΒC λίγο αργότερα ενώ χασμουριόμουν. «Δεν καταλαβαίνεις τίποτα», μου απάντησε εκείνη με δάκρυα στα μάτια. «Είναι απολύτως σοβαρός και θεότρελος».

Οι περισσότεροι από εμάς δεν καταλαβαίναμε τότε. Είναι αλήθεια ότι τα ποιήματά του ήταν λίγο περίεργα, αλλά μπορούσε, αναλογιζόμαστε, ένας άνθρωπος που κάποτε εργαζόταν ως ψυχίατρος σε ποδοσφαιρική ομάδα του Σαράγεβο να ονειρεύεται στα σοβαρά την καταστροφή της πόλης στην οποία έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του; Κανείς δεν το πίστευε.

Την επόμενη φορά που τον συνάντησα ήταν λίγες ώρες πριν αρχίσει η πολιορκία του Σαράγεβο το 1992. Έφευγαν με βαλίτσες από το ξενοδοχείο «Ηoliday Ιnn» με τη σύζυγό του. Είκοσι λεπτά αργότερα μια μουσουλμανική παραστρατιωτική ομάδα κατέστρεψε το ξενοδοχείο. Η οικογένεια Κάρατζιτς εγκαταστάθηκε στο Πάλε και τρία χρόνια αργότερα με το τέλος της πολιορκίας του Σαράγεβο, 10.000 άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους. Ο Κάρατζιτς και ο στρατηγός Μλάντιτς έκοβαν συχνά την παροχή νερού στην πόλη ώστε να δημιουργούνται μεγάλες ουρές μπροστά από μία από τις ελάχιστες αντλίες που είχαν νερό. Και τότε οι Σέρβοι άνοιγαν πυρ «καθαρίζοντας» πολλούς μουσουλμάνους ή «Τούρκους» όπως τους φώναζαν.

Επί χρόνια, οι εθνικιστές Σέρβοι έβλεπαν τον Κάρατζιτς ως είδωλο, μια σχεδόν μυθική φιγούρα, αντίστοιχη με τους χαϊντούκους, τους παλιούς παράνομους Σέρβους που αψηφούσαν τους Οθωμανούς. Θα είναι ενδιαφέρον να διαπιστώσουμε εάν ο μύθος διατηρείται από τη στιγμή που ο αυτοανακηρυγμένος διώκτης των μουσουλμάνων και των Κροατών της Βοσνίας αντιμετωπίσει τις άχαρες συνθήκες του Δικαστηρίου της Χάγης.

Ο Μάρκους Τάνερ είναι Βρετανός πολιτικός σχολιαστής και συγγραφέας. Από το 1988 έως το 1994 ήταν ο ανταποκριτής του «Ιndependent» στα Βαλκάνια.