Φαινόμενα

Επικοινωνιακά ατυχήματα

Τα ακραία συμβάντα αποδεικνύονται οι καίριοι επικοινωνιακοί μηχανισμοί χάρη στους οποίους πληροφορείται ο πολίτης την πραγματική ποιότητα των υπηρεσιών που του προσφέρονται
Σαν να συμβαίνει κάθε τόσο και μια Αποκάλυψη. Ένα αιφνίδιο γεγονός προκαλεί σοκ, λες και ξεπηδούν κρυμμένοι δαίμονες από παντού, που δεν τους έβαζε ο νους του «αθώου πολίτη». Κάπως έτσι γίνεται με τα οικονομικά σκάνδαλα, κάπως έτσι γίνεται και με τα δυστυχήματα που κοστίζουν ζωές ή και με ατυχήματα σαν αυτό που συνέβη στην αμαξοστοιχία του ΟΣΕ και που από θαύμα δεν θρηνήσαμε θύματα.

Μάθαμε ότι το τρένο που ερχόταν από την Αλεξανδρούπολη στην Αθήνα συγκρούστηκε με βαγόνια που κυκλοφορούσαν στις ράγες «αδέσποτα» και τα οποία είχαν ξεφύγει από προηγούμενο τρένο χωρίς ουδείς να το αντιληφθεί.

Τις πρώτες ώρες έγινε γνωστό το γεγονός, όπως και ότι τουλάχιστον δεν υπήρξαν νεκροί, τις επόμενες άρχισε να αποκαλύπτεται ένα ολόκληρο ελαττωματικό σύστημα, για τρένα που δεν συντηρούνται σωστά, για ελλείψεις στο προσωπικό, που σημαίνει ότι μπαίνουν σε κίνδυνο ζωές επιβατών, για αφύλακτες διαβάσεις. Οι ανακοινώσεις των εργαζομένων που μιλούν για όλα αυτά αίφνης προβάλλονται. Σε οποιαδήποτε άλλη στιγμή, οποιαδήποτε συζήτηση ή διεκδίκηση των εργαζομένων για περισσότερο προσωπικό, για προσλήψεις, για επενδύσεις, όχι μόνο δεν θα έβρισκε θέση σε δελτία ειδήσεων, αλλά θα προκαλούσε και καχυποψία ότι κάποιοι θέλουν να βολέψουν δικούς τους ή να πάρουν μίζες για ανταλλακτικά ή οτιδήποτε παρόμοιο.

Το σοκ του ατυχήματος δημιούργησε το πλαίσιο υποδοχής από την κοινωνία μιας κουβέντας για τα προβλήματα. Πιθανόν γνωστά, ιδίως σε όσους ταξιδεύουν. Άλλωστε κάθε τόσο ένα ατύχημα-αποκάλυψη, είτε σε αφύλακτη διάβαση, είτε εκτροχιασμού, αποκαλύπτει ακριβώς τα ίδια.

Έτσι, για μια ακόμη φορά περάσαμε στιγμιαία από το σκοτάδι στο φως. Μάθαμε για τις αμαξοστοιχίες και την κίνησή τους όσα θα μαθαίναμε και αν μας προσλάμβαναν στον Ο ΣΕ.

Αυτή είναι η επικοινωνιακή δύναμη των ατυχημάτων και πολύ περισσότερο των θυμάτων. Αν υπήρχαν θύματα η κουβέντα θα γινόταν πολύ πιο σκληρή και ενδεχομένως- τουλάχιστον έτσι συμβαίνει στις δημοκρατίες με ευαίσθητα αντανακλαστικά- θα λαμβάνονταν και άμεσα μέτρα. Χωρίς τέτοιου είδους γεγονότα-σοκ που γίνονται αγωγοί πληροφοριών, μοιάζει να ζούμε στα σκοτάδια. Και μάλιστα μεταδίδονται αίφνης οι πληροφορίες, τα «μυστικά και ντοκουμέντα» τα οποία κρύβονται πίσω από τις καθημερινές δραστηριότητες, με τέτοια ταχύτητα που το ίδιο το γεγονός αποκτά εκτυφλωτική λάμψη.

Η διαδικασία των αποκαλύψεων παίρνει παραληρηματική μορφή. Στην πραγματικότητα καμιά σχεδόν πληροφορία, καμιά σχεδόν αποκάλυψη δεν είναι πρωτάκουστη. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει γεγονός-σοκ που να μην εξιχνιάζεται, να μην αποκαλύπτει «τα μυστικά» του, τα αίτιά του.


Στιγμιαία έκκριση αδρεναλίνης

Μοιάζει να υπάρχει μια στιγμή «δόξας» του τραγικού, καθώς ξεσπά στις οθόνες φρέσκο φρέσκο με όλο το ανάλογο τελετουργικό, τους παρουσιαστές κάπως ανήσυχους και με ελαφρώς δραματικούς τόνους καθώς ανακοινώνουν τις πρώτες πληροφορίες και διαμορφώνουν τη θριλερική ατμόσφαιρα γύρω από τα πρώτα κενά ενημέρωσης (υπάρχουν νεκροί;

Τραυματίες; Πόσο σοβαρά; κ.λπ.). Εκείνη τη στιγμή σαν να συμβαίνει στο φιλοθέαμον κοινό μια στιγμιαία έκκριση αδρεναλίνης. Έτσι ενεργοποιείται η επικοινωνιακή δύναμη του συμβάντος. Και είναι τόσο μεγαλύτερη όση και η ποσότητα «αδρεναλίνης» που προκαλεί, ήτοι ανάλογα με τον αριθμό των θυμάτων και την τραγικότητα του μοιραίου- εξ ου και η τάση κυνηγών τηλεθέασης να μεγεθύνουν ακόμη και κατά παράβαση της δεοντολογίας την τραγικότητα, όπως ο Πέτρος Καρσιώτης στον Αlpha που έσπευσε να ανακοινώσει ότι οι επιβάτες αναφέρουν ότι ο μηχανοδηγός είναι νεκρός, ενώ ο άνθρωπος δεν ήταν. Όπως κι αν έχει, πάντως, κάθε φορά κάνουμε επανάληψη των ελλείψεων του συστήματος και εμπεδώνουμε τον κυνισμό του επικοινωνιακού συστήματος: όσο λιγότερα θύματα, τόσο μικρότερες οι ελπίδες βελτίωσης των υπηρεσιών.