«Πολιτική ατζέντα» αναζητά κόμμα και ηγεσία

ΤΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ SΙΕΜΕΝS, Η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΤΗΣ
ΝΕΑΣ ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗΣ ΤΟΥ ΙΣΟΖΥΓΙΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ
ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΚΑΙ Η ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΗ ΟΤΙ
ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΤΩΝ
ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
ΚΑΙ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΝΑ «ΔΙΑΒΑΣΤΟΥΝ»
ΜΑΖΙ. ΠΙΣΤΟΠΟΙΟΥΝ ΑΠΟ ΚΟΙΝΟΥ ΤΗΝ
ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΗ ΚΡΙΣΗ ΤΟΣΟ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥΚΟΜΜΑΤΙΚΟΥ
ΟΣΟ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ
ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ. ΑΥΤΗ Η ΔΙΠΛΗ
ΚΡΙΣΗ ΘΑ ΕΧΕΙ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΜΕΣΟΠΡΟΘΕΣΜΗ
ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΙ ΘΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΕΙ ΤΗ «ΜΑΜΗ»
ΜΙΑΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ. ΚΑΛΥΤΕΡΗΣ Ή
ΧΕΙΡΟΤΕΡΗΣ; ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΑΠΟ ΕΜΑΣ
Στην εξέλιξη αυτής της διαδικασίας θα αναμορφωθεί το κομματικό σύστημα, αρχίζοντας από τον αριστερό και κεντροαριστερό χώρο. Και τούτο γιατί αυτός ο χώρος έχει παρασυρθεί από το κύμα της αστάθειας. Στο ΠΑΣΟΚ η αστάθεια είναι ευφημισμός, γιατί έχει περιπέσει σε κρίση με στενωπή διέξοδο. Στον ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ η αστάθεια αφορά την αδυναμία διαχείρισης της ανέλπιστης περιουσίας που του άφησε το ΠΑΣΟΚ, καθώς ούτε ο νεολαϊκισμός του Αλαβάνου, ούτε η φτωχή «κινηματική» κουλτούρα του Τσίπρα, πείθουν προς το παρόν ότι μπορούν να ηγεμονεύσουν στη νέα εποχή.

Ισορροπίες της δραχμής
Τα συμπτώματα της σημερινής κρίσης δείχνουν τη βαθύτερη ουσία της, καθώς επίσης και τις προϋποθέσεις της υπέρβασής της. Πρόκειται για κρίση δομική που εκδηλώνεται σε όλους τους κρίκους της αλυσίδας κράτος- πολιτική- κοινωνία- οικονομία. Πρόκειται ταυτόχρονα για κρίση μετάβασης. Η Ελλάδα προσπαθεί να αναδιαρθρωθεί και να προσαρμοστεί στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και του ψηφιακού καπιταλισμού. Οι κοινωνικές ισορροπίες της περιόδου της εθνοκρατικής ανάπτυξης, περιλαμβανομένης και της μεταιχμιακής δεκαετίας του ΄90, ανατρέπονται σταθερά και αναντίστρεπτα. Οι θεσμοί και τα εργαλεία που είχαν οργανώσει την κοινωνική διαλεκτική και εγγυούνταν εκείνες τις ισορροπίες, λειτουργούν όλο και λιγότερο. Μερικά δε, καθόλου, όπως το εθνικό νόμισμα. Η δυνατότητα άσκησης εθνικής νομισματικής πολιτικής και κυρίως η διολίσθηση της δραχμής λειτουργούσε στο μεγαλύτερο μέρος της μεταπολιτευτικής περιόδου, ως μέσο προσωρινής ενίσχυσης της εθνικής ανταγωνιστικότητας, με τρόπο που μετρίαζε ταυτόχρονα τις εντάσεις μεταξύ εργοδοτών- εργαζομένων και ανέβαλλε την επιτακτικότητα πολλών μεταρρυθμίσεων. Συγκάλυπτε την ουσιαστική απώλεια της παραγωγικότητας και τη μειωμένη δυναμική των επενδύσεων μέσα σε ένα «θολό» για τους πολλούς παιχνίδι αλληλεπιδράσεων μισθών- τιμών- διολίσθησης (ή υποτίμησης 1983 και 1986). Ήταν εξάλλου ένα εργαλείο «χαμηλού πολιτικού κόστους» γιατί ήταν αρκετά «αδιαφανές» και αργόσυρτο ως προς τις κοινωνικές επιπτώσεις. Το δεύτερο σημαντικό εργαλείο της εθνοκρατικής περιόδου ανάπτυξης ήταν το κράτος-επιχειρηματίας στο πλαίσιο της «μεικτής οικονομίας», χάρη στο οποίο αναπτύχθηκαν κρίσιμοι βιομηχανικοί κλάδοι και ελέγχθηκαν μονοπωλιακά κρίσιμες κοινωνικές υπηρεσίες. Γεννήματα της πικρής εμπειρίας ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η «αγορά αποτυγχάνει» παρά τις δοξασίες των νεοκλασικών οικονομολόγων, οι ΔΕΚΟ, για λόγους που δεν έχουν εδώ σημασία, έφτασαν να αποτελούν παράδειγμα ότι και «το κράτος αποτυγχάνει». Συνολικά, η εθνοκρατική ανάπτυξη άφηνε πολύ μεγαλύτερα περιθώρια «εκλογικής» χρήσης της οικονομικής πολιτικής και έκανε πιο «ελαστικά» τα όρια της δημοσιονομικής πολιτικής, άρα και την πελατειακή-κομματική κατάχρησή της. Τα κόμματα και οι ηγεσίες στην εποχή της δραχμής έκαναν ευρεία χρήση των πελατειακών δυνατοτήτων και ανέβαλλαν συστηματικά επίμαχες αλλά αναγκαίες αποφάσεις προς αποφυγή του πολιτικού κόστους. Η επίπτωση του δικομματισμού σε αυτό το πλέγμα κράτους- κοινωνίαςοικονομίας υπήρξε αντιφατική. Από τη μια, έκανε δειλή την κυβέρνηση και δημαγωγική την αντιπολίτευση. Από την άλλη, εξασφάλιζε κυβερνητική σταθερότητα και κεντρική διεύθυνση που ήταν αναγκαία στις κρίσιμες στοχεύσεις (π.χ. ΕΟΚ, σταθεροποίηση, ΟΝΕ).

Μεταρρυθμίσεις του ευρώ
Τι άλλαξε με το ευρώ; Πολλά και σημαντικά. Εδώ μας ενδιαφέρει το ότι οι συνθήκες του ανταγωνισμού και της παραγωγικότητας έγιναν περισσότερο διαφανείς και κακοτράχαλες, καθώς έλειψαν τα αμορτισέρ. Εξαρτώνται αμεσότερα πλέον από την τεχνολογία και την καινοτομία, την ποιότητα και το κόστος της εργατικής δύναμης, την αποδοτικότητα της δημόσιας διοίκησης και των κοινωνικών υπηρεσιών, των γενικότερων υποδομών. Οι νέες συνθήκες δημιούργησαν νέο πλαίσιο υποχρεώσεων και ευκαιριών για τους επιχειρηματίες, τα εργατικά συνδικάτα, αλλά κυρίως για την πολιτική ηγεσία και τα κόμματα. Κατέστησαν επιτακτικές τις μεταρρυθμίσεις και τον εξορθολογισμό των κρατικών μηχανισμών και των κοινωνικών υπηρεσιών. Απλούστατα, η Ελλάδα θα χάνει διαρκώς ανταγωνιστικότητα, θέσεις εργασίας και εισοδήματα από μισθούς, όσο έχει αυτή τη δημόσια διοίκηση, αυτή την εκπαίδευση και έρευνα, αυτή την υγεία, αυτή τη ΔΕΗ και την εξάρτηση από το πετρέλαιο, κ.λπ. «Αυτή», σημαίνει εν προκειμένω, τομείς χαμηλής ποιότητας και υψηλού κόστους, είτε για τις επιχειρήσεις είτε για τον φορολογούμενο και τις οικογένειες (βλέπε τη ραγδαία αύξηση της ιδιωτικής δαπάνης για την εκπαίδευση και την υγεία). Οι μεταρρυθμίσεις σε αυτούς τους τομείς και η ανασύνθεση των κοινωνικών συμφερόντων ώστε να γίνουν αυτές δυνατές, αποτελούν το νέο περιεχόμενο της πολιτικής στη νέα εποχή. Επί αυτών θα ανασυνταχθεί το πολιτικό σκηνικό, οι πολιτικές ηγεσίες και τα κόμματα.

Το πρόβλημα
Το ερώτημα επί του οποίου θα κριθούν ήταν και είναι με ποιες δυνάμεις και πολιτικές η Ελλάδα μπορεί να αναβαθμίσει τη θέση της στον διεθνή καταμερισμό και να αποφύγει την απλή παθητική προσαρμογή. Η απάντηση σε αυτό, ή με άλλα λόγια η πραγματοποίηση των μεταρρυθμίσεων που απαιτεί η εποχή του ευρώ συνίσταται πρωτίστως στην αναμόρφωση της σχέσης δημόσιου- ιδιωτικού, ώστε να γίνει αποτελεσματικότερη, παραγωγικότερη και δικαιότερη. Δεν είναι τυχαίο ότι τα συμπτώματα της σημερινής κρίσης του πολιτικού-κομματικού συστήματος και του οικονομικού-κοινωνικού παραπέμπουν ουσιαστικά στην παθογενή συνάρθρωση δημόσιου- ιδιωτικού, αφενός στο πλαίσιο της πολιτικής και της ηθικής, αφετέρου στο πλαίσιο του κράτους και της οικονομίας. Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι κοινωνίες με ισχνές καπιταλιστικές και οργανωτικές δομές, όπως η ελληνική, αναπτύσσουν συστημικά συγκεχυμένες στάσεις απέναντι στους θεσμούς και την οικονομία, με βάση το καιροσκοπικό και ιδιοτελές κριτήριο «αγορά ή κράτος, αρκεί να με συμφέρει». Ο παλαιοαριστερός κρατισμός του ΚΚΕ και του ΣΥΡΙΖΑ απλώς προσφέρει το ιδεολογικό φτιασίδωμα της κυρίαρχης αυτής αντίληψης.