Γνώμη Λόγια της μπάλας…

O μέγας Φέρεντς Πούσκας συνήθιζε να λέει πως το ποδόσφαιρο είναι «15% ταλέντο, 35% προπόνηση και 50% τι έχεις στο μυαλό σου όταν βγαίνεις στο γήπεδο να παίξεις».

Οι Αγγλοσάξονες το λένε «set of mind», η εγχώρια παρα-αθλητική αργκό το μεταφράζει «ψυχολογία» μιας ομάδας, αλλά όπως και να το πεις, «αυτό που έχεις στο μυαλό σου όταν βγαίνεις να παίξεις» φαίνεται πως είναι ο πιο κρίσιμος, αλλά και ο πιο ρευστός, πολύπλοκος και ανεξέλεγκτος παράγοντας απ΄ όσους επιδρούν στην έκβαση ενός αγώνα. Το απέδειξε ο ίδιος ο Πούσκας οδηγώντας την ομάδα που προπονούσε, το 1971, μέχρι την κορυφή του Ευρωπαϊκού Ολύμπου. Το απέδειξαν οι Τούρκοι, τις προάλλες, όταν απέκλεισαν τους Τσέχους, παρ΄ ό,τι έχαναν με 2-0. Το απέδειξε και η ελληνική εθνική ομάδα. Τόσο με την αναπάντεχη επιτυχία της το 2004, όσο και με την προεξοφληθείσα αποτυχία της το 2008. Η Εθνική που έκανε το 2004 τη μεγαλύτερη έκπληξη στην ιστορία του παγκοσμίου ποδοσφαίρου, ήταν μια ομάδα που είχε όλα τα συστατικά της συνταγής Πούσκας: Είχε «ταλέντο», όχι πληθωρικό, αλλά ισομερώς καταμερισμένο στην ενδεκάδα της. Είχε «προπόνηση» ασυνήθιστα υψηλού επιπέδου για τα ελληνικά δεδομένα, όπου τα ματς διαρκούν συνήθως 30-35 λεπτά, γιατί οι παίκτες της έπαιζαν είτε σε ξένα πρωταθλήματα είτε σε ελληνικές ομάδες που είχαν μεταθέσει- για κάποια ευλογημένα χρόνια- τις φιλοδοξίες τους από το ανυπόληπτο ελληνικό πρωτάθλημα στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις. Και προπάντων «είχαν στο μυαλό τους» ένα πανίσχυρο, μυθικό κίνητρο. Ήταν μια γενιά παικτών που πίστευε ότι της αξίζει κάτι καλύτερο από τα ελληνικά γηπεδάκια, με τους λαδιάρηδες παράγοντες, τους λαδωμένους διαιτητές και τους υστερικούς «φιλάθλους». Το κίνητρό τους ήταν να δραπετεύσουν από αυτήν τη μιζέρια στην ελευθερία του ευρωπαϊκού ποδοσφαιρικού σύμπαντος. Αυτό το κίνητρο απεδείχθη απίστευτα αποτελεσματικό. Τα υπόλοιπα τα έκαναν (λίγο) το μετα-κατενάτσιο του Ρεχάγκελ και (πολύ) η παρατεταμένη εύνοια της τύχης.

Όσο η ομάδα του 2004 εξέφραζε το κλίμα αυτοπεποίθησης και αισιοδοξίας μιας χώρας που είχε απαλλαγεί από τους μεγάλους της φόβους, τόσο η μάλλον χαμηλής αυτοεκτίμησης ομάδα του 2008 εκφράζει πλήρως το κοινωνικό κλίμα μιας χώρας που έχει χάσει τις σωτήριες αυταπάτες της και περιόρισε τις προσδοκίες της

Ηομάδα που εμφανίστηκε τώρα στο Ευρωπαϊκό της Αυστρο-Ελβετίας είχε «ταλέντο» (ίσως και περισσότερο), είχε «προπόνηση» (ίσως λιγότερη, λόγω ηλικίας), αλλά δεν είχε το κίνητρο, που θα έκανε τους παίκτες να ξεπεράσουν τα όριά τους και να κάνουν και πάλι, για δεύτερη φορά, (όπως είπε ο Αρσέν Βενγκέρ) όλη την απίστευτα εξαντλητική ανάβαση ώς το Έβερεστ. Η απόδραση στην Ευρώπη είχε ήδη κερδηθεί για τους περισσότερους και οι υπόλοιποι δεν έχουν πια αυταπάτες. Το ίδιο κι όσοι γιορτάσαμε το Κύπελλο του 2004, με την ελπίδα ότι, μετά τον θρίαμβο, δεν θα είμαστε πια οι ίδιοι, ότι η ζωή μας θα αλλάξει, ότι αφού είμαστε πια πρωταθλητές, έρχονται νέες εποχές, που λέει κι ο Πορτοκάλογλου. Δεν ήρθανούτε καν στο ελληνικό ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα.

Κάπου εδώ τελειώνουν οι ερμηνευτικές δυνατότητες του χρησμού του Πούσκας και της εμπειρικής κοινωνιολογίας του ποδοσφαίρου. Υπάρχει και μια κανονική κοινωνιολογία (βλέπε π.χ. την πνευματώδη «Κοινωνιολογία του παγκόσμιου παιχνιδιού», του Ρ. Τζουλιανότι), που μελετά το ποδόσφαιρο ως έναν από τους μείζονες πολιτιστικούς θεσμούς (μαζί με την εκπαίδευση και τα μίντια) που σχηματίζουν τις εθνικές ταυτότητες, αλλά και ως έναν καθρέφτη των σχέσεων, της κουλτούρας και του κοινωνικού κλίματος κάθε κοινωνίας. Ισχύει και για τα αμιγώς ποδοσφαιρικά συστήματα (έχει, για παράδειγμα, αναλυθεί πώς το σύστημα WΜ της Άρσεναλ της δεκαετίας του ΄30 αντιστοιχούσε τους φορντικούς κανόνες τής τότε βιομηχανικής παραγωγής ή γιατί το «total football» του Άγιαξ εξέφραζε το πληθωρικό κλίμα της μετά το ΄68 Ευρώπης). Ισχύει, πολύ περισσότερο, για «αυτό που έχει μια ομάδα στο μυαλό της».

Και, με την έννοια αυτή, όσο η ομάδα του 2004 εξέφραζε το κλίμα αυτοπεποίθησης και αισιοδοξίας μιας χώρας που είχε απαλλαγεί από τους μεγάλους της φόβους, θεωρούσε πως το αύριο θα είναι πολύ καλύτερο από το χθες και ονειρευόταν μια σταθερή θέση στον φαντασιακό κόσμο της διαρκούς ευημερίας, τόσο η μάλλον χαμηλής αυτοεκτίμησης ομάδα του 2008 εκφράζει πλήρως το κοινωνικό κλίμα μιας χώρας που έχει χάσει τις σωτήριες αυταπάτες της και περιόρισε τις προσδοκίες της.