«Ούτε ο από μηχανής θεός δεν μας σώζει»

«Ο Ορέστης σήμερα δεν θα είχε ευτυχές τέλος, ούτε με τη βοήθεια από μηχανής θεού» υποστηρίζει ο εκ Σκοπίων σκηνοθέτης (στο ΚΘΒΕ) Σλόμπονταν Ουνκόφσκι
O «Ορέστης» είναι το τελευταίο έργο που έγραψε ο Ευριπίδης λίγο πριν εγκαταλείψει την παρηκμασμένη Αθήνα του 408 π.Χ. για τη Μακεδονία όπου και πέθανε. Σήμερα, 2.416 χρόνια μετά, ο «Ορέστης» παρουσιάζεται από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος σε σκηνοθεσία του Σκοπιανού Σλόμπονταν Ουνκόφσκι.

«Την πρώτη φορά που βρέθηκα στη Θεσσαλονίκη- ήμουν τότε υπουργός Πολιτισμού- κατέβηκα από το λεωφορείο μπροστά στο θέατρο της ΕΜΣ εν μέσω αποδοκιμασιών και “ουου” κάποιων θερμόαιμων. Σήμερα, 11 χρόνια μετά, ξαναβρίσκομαι στην πόλη σε μια ιδιαίτερα σημαντική στιγμή. Δυστυχώς, οι πολιτικές συνθήκες δεν βοηθούν τη συνεργασία. Αντίθετα με την οικονομία όπου τα πράγματα δεν δείχνουν να πλήττονται. Δεν ξέρω αν ο πολιτισμός ή η οικονομία είναι το όχημα για τη συνεννόηση των δύο λαών».

Ο χαμηλών τόνων δάσκαλος υποκριτικής και σκηνοθεσίας στα Σκόπια, το Χάρβαρντ, το Κέιμπριτζ, τη Νέα Υόρκη, ο πρώην (1996-1998) υπουργός Πολιτισμού στη χώρα του («τότε γνώρισα πώς λειτουργεί η εξουσία και κατάλαβα πως είναι πιο σημαντική η δουλειά του σκηνοθέτη»), έπειτα από δεκάδες σκηνοθετικά εγχειρήματα ανά την Ευρώπη και την Αμερική, επτά χρόνια μετά την πρώτη του «κάθοδο» στην Ελλάδα στο Εθνικό Θέατρο («Τέταρτη αδελφή» και «Βασιλιάς Ληρ» -θα έκανε και «Ριχάρδο Γ΄» με τον Νίκο Κούρκουλο), επιχειρεί με τον «Ορέστη» για πρώτη φορά στην 37ετή σκηνοθετική του πορεία να προσεγγίσει το αρχαίο δράμα.

ΙΝFΟ

«Ορέστης» του Ευριπίδη από το ΚΘΒΕ. Πρεμιέρα 9 Ιουλίου (παραστάσεις έως τις 12/7) στο Θεάτρο Δάσους της Θεσσαλονίκης. Στην Επίδαυρο στις 1 και 2 Αυγούστου. Ακολουθεί περιοδεία.

Γιατί επελέγη ο «Ορέστης»- το ολιγοπαιγμένο έργο στο οποίο η παρέμβαση τού από μηχανής θεού, Απόλλωνα «κλείνει» την υπόθεση με δύο γάμους αντί ενός φόνου;

Μα, δεν έχει χάπι εντ. Πικρό σχόλιο είναι του απογοητευμένου από την Αθήνα Ευριπίδη. Ο “Ορέστης” είναι ένα έργο για το μίσος και την εξουσία, για το αναπόφευκτο τέλος μιας εποχής πολιτισμού… Το τέλος του αφορά την κατάρρευση του πολιτικού συστήματος, της ασέβειας στους θεούς. Η μετάφραση του Χειμωνά με βοήθησε να δω πώς θα μπορούσαν να διαβάσουν την τραγωδία ο Στρίντμπεργκ ή ο Ίψεν… Κάθε έργο μπορεί να έχει βαθιά πολιτική χροιά, αρκεί αυτή να μη μεταφέρεται ως μια «ωμή πολιτική δήλωση». Κι όλα αυτά επιτυγχάνονται στην παράσταση χάρη στη «μέθοδο Ουνκόφσκι»;

Μέθοδο της Μέδουσας την ονομάζω. Αφήνω απεριόριστη ελευθερία να αναπτύξουν οι συντελεστές τις ιδέες τους αλλά, κινούμενοι πάντα σ΄ ένα συγκεκριμένο πλαίσιο- μια σύμβαση που θέτω. Κουρδίζω την ορχήστρα σε μια βασική νότα. Μια αρρώστια μεταδοτική που πρέπει να γίνει κατανοητή σ΄ όλους τους συντελεστές. Η «αρρώστια» αυτή στον «Ορέστη» είναι η απέραντη θλίψη σε σχέση με τον κόσμο μας που έχει γίνει ανίατος ακόμα και από τους από μηχανής θεούς. Αυτήν την «αρρώστια» τη διαγιγνώσκετε και στον σύγχρονο Έλληνα;
Η γιαγιά μου έζησε και πέθανε στη Θεσσαλονίκη. Ήταν τρεις αδελφές. Η μία ζούσε στα Σκόπια, η άλλη στο Βουκουρέστι, η δική μου στη Θεσσαλονίκη. Η Ελλάδα είναι ένα μέρος της Ευρώπης πιο οικείο για μένα… Ο Νεοέλληνας βρίσκεται- νομίζω- σε μια συνεχή αναζήτηση του διαφορετικού, αυτού που θα τον σώσει από το σημερινό αδιέξοδο. Έχουν όλοι μια ανησυχία, μια ανάγκη να ανοίξουν μια καινούργια πόρτα. Είναι παθιασμένος, επίμονος λαός.

Η πολιτιστική συνεργασία είναι τελικά το μόνο μέσο για την εξουδετέρωση της… πυρίτιδας στην «πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης»;

Τώρα πια τα Βαλκάνια είναι απλώς ένα σταυροδρόμι πολιτισμών. Τα γλυκά δηλητήρια του παρελθόντος είναι όμως επικίνδυνα Δεν ξέρω αν το μέσο είναι ο πολιτισμός ή η οικονομία. Είναι η ανάγκη για επικοινωνία που υπερβαίνει τα σύνορα… Η Ελλάδα λόγου χάριν δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι οι άνθρωποι και η γνωριμία μαζί τους. Η τέχνη στο μόνο που μπορεί να συμβάλει είναι στο να γνωριστούμε… Τα ιστορικά που δεν έχουν ξεκαθαρίσει, βρίσκονται σε δεύτερη μοίρα. Το ζητούμενο είναι το λεπτό νήμα που μας ενώνει. Ίσως χρειάζεται να καθιερωθεί το πολιτιστικό διαβατήριο… Κάποτε είχαμε όλοι ένα κοινό διαβατήριο. Υπήρξαμε όλοι- οι Βαλκάνιοι- μέλη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ας το εφαρμόσουμε και πάλι με όχημα τον πολιτισμό…


«Είμαι Μακεδόνας όσο κι εσείς»

«Η μεγαλύτερη χαρά μου θα ήταν το… ανέφικτο. Να έχει λυθεί με την Ελλάδα το θέμα της ονομασίας ώς την πρεμιέρα της Επιδαύρου. Η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση των Σκοπίων έχει δύο βασικούς στόχους: να εξασφαλίσει την είσοδο στο ΝΑΤΟ και την προετοιμασία για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αν δεν εξασφαλίσει την είσοδο στο ΝΑΤΟ ενώ η Αλβανία βρίσκεται ήδη, θα ενταθούν τα προβλήματα με τους Αλβανούς. Όχι, δεν βλέπω διάσπαση… Άλλωστε η τελευταία πρεμιέρα μου ήταν στα Σκόπια πριν από δύο μήνες. Ανέβασα τον «Θείο Βάνια» αποκλειστικά με Αλβανούς ηθοποιούς (από τα Τίρανα, τα Σκόπια και το Κόσοβο»… Είναι ο πρώην πολιτικός και… πάντοτε σκηνοθέτης που σχολιάζει τη σύγχρονη πολιτική κατάσταση στη χώρα του, αλλά όταν τον ρωτάμε αν «δηλώνει Μακεδόνας», λέει: «Είμαι Μακεδόνας όσο είναι και ο Έλληνας που ζει σ΄ αυτόν τον γεωγραφικό χώρο, όσο και ο Βούλγαρος… Η Μακεδονία είναι ένας ευρύτερος γεωγραφικός χώρος που αποτελείται από διαφορετικά τμήματα… Πώς τολμώ; Μα, αν δεν είμαι αυτός που λέω, δεν ξέρω πλέον τι, ποιος είμαι…».