Φαινόμενα

Το παραμύθι της λάμψης

Αχ, βρε Σάββα!
Όλα τα ΄χε η Μαριορή, ο βιεννουά της έλειπε
Η αλήθεια είναι ότι ακριβώς επειδή η «Μαριορή» (ο ελληνικός λαός) έχει όλο και λιγότερα, ένας «βιεννουά» θα την έκανε να ξεχάσει τη στέρηση. Και ο «απόλυτος φίλαθλος», ο κ. Σάββας της διαφήμισης συνδρομητικού καναλιού, «χρυσώνει» χαριτωμένα τη στέρηση, που είναι πολύ μεγαλύτερη και πιο ουσιαστική από ένα κύπελλο σε τουρνουά ποδοσφαίρου.

Ωστόσο παραμένουν αυτές οι εξέχουσες στιγμές μιας εθνικής νίκης για να απελευθερώσουν την καταπιεσμένη ενέργεια των κοινωνιών που έχουν διαψευσθεί, να ξαλαφρώσουν από καημούς, να προσφέρουν το παραμύθι μιας λάμψης, που φυσικά δεν έχει καμιά σχέση με την πραγματικότητα.

Και όλο αυτό για μια στιγμή, όσο κρατάει ένα καφεδάκι, ας είναι και βιεννουά, τόσο χρειάζεται η ψυχή για να ζήσει τον μικρό της θρίαμβο, την αγαλλίαση και την ανακούφιση που δεν βρίσκει πουθενά αλλού.

Στον συμβολισμό ενός «καφέ βιεννουά» επενδύθηκαν εκατομμύρια, στήθηκε ένα κολοσσιαίο εμπόριο της ελπίδας, η οποία όμως, δεν αφορά ένα καλύτερο μέλλον, αλλά απλώς μια στιγμή, έναν πρόσκαιρο θρίαμβο, όσο ένας βαθύς αναστεναγμός που ξαλαφρώνει το στήθος από το βάρος μιας ζωής. Το ίδιο «ξαλάφρωμα» ισχύει και για την αγορά που εξαργύρωσε μέχρις εξαέρωσής του εκείνο το σουξέ στα γήπεδα της Πορτογαλίας.

Διαφημίσεις με τους παίκτες της Εθνικής και τον προπονητή, φωτογραφίσεις, σλόγκαν, φλας, αυτόγραφα, ένα παραμύθι για τα μίντια με πολλή λάμψη και καθόλου αθλητικό πνεύμα. Αλλά χάρη σ΄ αυτό το παραμύθι οργανώνεται η αγορά γύρω από το ποδόσφαιρο, η αλυσίδα της κατανάλωσης με αφορμή το Εuro, με πρόσχημα τις αθλητικές συναντήσεις. Μέχρι και τηλεοράσεις χάριζε μια φίρμα ηλεκτρικών ειδών- αν τελικώς κέρδιζε και πάλι το κύπελλο η εθνική ομάδα ποδοσφαίρου- στους πελάτες της, οι οποίοι θα αγόραζαν με δόσεις συσκευές για να δουν το Εuro με τη νέα τεχνολογία.

Σε αυτού του είδους τους θριάμβους σημασία έχει η εικόνα τους, για την ακρίβεια το πλάνο τους που μεταδίδεται σε ένα μεγάλο, πολύ μεγάλο κοινό και όχι ο χρόνος της διάρκειάς τους. Μεγεθύνεται η στιγμή, πολλαπλασιάζεται επί τον αριθμό των βλεμμάτων που την παρακολουθούν, άρα επί τον αριθμό των καταναλωτών.

Τα πραγματικά μεγάλα έργα και επιτεύγματα, έλεγε ο Πεσόα, αναγνωρίζονται στη διάρκεια της μελλοντικής τους ζωής. Τα πιο δεύτερα αναγνωρίζονται στην εποχή τους. Και για να είμαστε ακριβείς, θα προσθέταμε ότι στους καιρούς μας υπάρχει μία ακόμη κατηγορία έργων, αυτά που αναγνωρίζονται στη στιγμή τους. Για να καταναλωθούν. Είναι τα γεγονότα-προϊόντα. Μια νίκη στην Εurovision όπως και μια νίκη στο Εuro αποκτούν αμφότερες νόημα μόνον εάν πρόκειται να στηρίξουν μια μεγάλη αγορά κατανάλωσης. Ωστόσο, τέτοιου είδους πανηγυρικά υπερθεάματα αναδεικνύουν και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά λαών και πολιτισμών- και των επιμέρους αγορών τους.

Για πρώτη φορά, για παράδειγμα, η δεινή οικονομική θέση των νιάτων της Ελλάδας αποτυπώνεται και στη σύνθεση των φιλάθλων που ακολούθησαν την εθνική ομάδα. Οι Σουηδοί, αναφερόταν σε μία από τις ανταποκρίσεις στη ΝΕΤ, ήταν όχι μόνο περισσότεροι στο γήπεδο, αλλά και νεώτεροι. Οι ηλικίες των Ελλήνων φιλάθλων είναι από 40 ετών και άνω, αυτές δηλαδή που μπορούν να αντεπεξέλθουν στο κόστος ταξιδιού και εισιτηρίου.


Άγρια εμπορική εκμετάλλευση

Και μόνον αυτό το γεγονός είναι αρκετό για να υπογραμμίσει την απόσταση που έχει πάρει ένα λαϊκό άθλημα, όπως το ποδόσφαιρο, από το πραγματικό του περιβάλλον και το αυθεντικό του κοινό. Πρόκειται για την απόσταση που διαμορφώνει και διαρκώς μεγεθύνει η άγρια εμπορική του εκμετάλλευση και η διόλου αθλητική δημοσιότητα των παικτών κάθε ομάδας, ο καθένας ένας «μύθος», ένας σταρ ποδοσφαιροσαπουνόπερας μάλλον παρά αθλητής. Εξ ου και είναι μεγαλύτερη η αγωνία της εθνικής ομάδας να περάσει στο επόμενο στάδιο απ΄ ό,τι να παίξει ποδόσφαιρο. Ειδάλλως ούτε να αποσβέσουν τους ολοκαίνουργιους δέκτες τους, όσοι τους αγόρασαν για να απολαύσουν το Εuro, δεν θα καταφέρουν. Θα μείνουν με τις δόσεις της ακριβής τηλεόρασης και την πικρή γεύση που αφήνει πάντα η υπερβολή της διαφήμισης για ένα μέτριο προϊόν, η προσδοκία που αποδεικνύεται μεγαλύτερη των πραγματικών δυνατοτήτων.