Φαινόμενα

Εδώ σεισμός, εκεί σεισμός…

Περισσότερο με το παιχνίδι «βρες τον παπά» μοιάζουν οι συζητήσεις για την πρόβλεψη των σεισμών, παρά με επιστημονικές προβλέψεις
Θα γίνει μεγάλος σεισμός εδώ, θα γίνει εκεί, θα γίνει παραπέρα. Στην Κεφαλονιά; Στη στεριά ή στη θάλασσα; Γιατί αναλόγως με το επίκεντρο και οι απώλειες. Θα γίνει στα δυτικά της Πελοποννήσου; Μήπως στα ανατολικά; Θα γίνει εντός της εβδομάδας, σε έναν μήνα, σε έναν χρόνο; Θα μας τρελάνουν. Εν τω μεταξύ όμως έχουμε και μια σπουδαία απόλαυση από αυτό το κυνήγι της πρόβλεψης. Απολαμβάνουμε πολύ θεαματικές κόντρες σεισμολόγων, που τσακώνονται στα τηλεπαράθυρα σαν τους μόδιστρους παραμονές της Γιουροβίζιον για το ποιο συνολάκι θα μας χαρίσει τη νίκη.

Συνωστίζονται όλοι στα πάνελ των μετασεισμικών τηλεδονήσεων, όπου ανταλλάσσουν ειρωνείες και απροκάλυπτες προσβολές του ενός για την επιστημονική προσωπικότητα του άλλου.

Κι όμως, δεν είναι ούτε πρωτότυπη ούτε και παράδοξη αυτή η συμπεριφορά. Απλώς οι σεισμολόγοι ασχολούνται με έναν τομέα που ενδιαφέρει άμεσα την κοινή γνώμη και αποτελεί μόνιμο στόχο των μίντια, οπότε και έρχεται στο προσκήνιο η υπόγεια και μόνιμη κόντρα. Το πρόβλημα είναι ότι η χρηματοδότηση των επιστημονικών ερευνών γίνεται με μεθόδους που απαιτούν αποτελέσματα, τα οποία να μπορούν να «καταναλωθούν», να χρησιμοποιηθούν από την παραγωγή, από την αγορά.

Η έρευνα, δηλαδή, περιμένουν όλοι να παραγάγει «προϊόντα», όπως τόνισε, εμφανώς εκνευρισμένος ο σεισμολόγος κ. Παύλος Τάσσος στο δελτίο του Αlter, εννοώντας προφανώς ότι στόχος της έρευνας είναι κατ΄ αρχήν η παραγωγή γνώσης. Ως συνέπεια αυτής έρχεται η λύση ενός επιστημονικού προβλήματος, αλλά αλίμονο αν η καθυστέρησή της θεωρηθεί αποτυχία της επιστήμης. Οι διαδρομές της γνώσης παραμένουν το μεγάλο της όφελος, περισσότερο από οποιαδήποτε αποτελέσματα.

Η έκπληξη των συνομιλητών του δημοσιογράφων, από τον Νίκο Χατζηνικολάου μέχρι τον Άκη Παυλόπουλο, ο οποίος του επιτέθηκε μάλιστα λέγοντάς του ότι «αν δεν είναι να έχει αποτέλεσμα την ακριβή πρόβλεψη των σεισμών η έρευνα, τότε γιατί να γίνεται;», είναι η απόδειξη της εμπορικής νοοτροπίας με την οποία αντιμετωπίζεται η επιστήμη και πρωτίστως η σεισμολογία. Τομέας που δεν έχει μόνο σχέση με την επιστήμη, αλλά άμεσα και καθοριστικά και με την πολιτική. Η υπόθεση της πρόληψης για να αντιμετωπιστεί μια φυσική καταστροφή ή η αξιοποίηση του τρόμου που προκαλεί είναι θέμα πολιτικής νοοτροπίας.

Και σε μια χώρα σεισμογενή, όπως η δική μας, η πρόβλεψη των σεισμών δεν είναι απλώς ένας δύσκολος επιστημονικός γρίφος, αλλά και ένας τομέας που έχει σχέση με παντός είδους επενδύσεις, από πραγματικές μέχρι συμβολικές (από θέσεις εργασίας ώς την αγορά της οικοδομής και ώς την πολιτική εκμετάλλευση). Ωστόσο παραμένει μεγάλη η απόσταση μεταξύ ενός επιστημονικά έγκυρου αποτελέσματος και ενός αξιοποιήσιμου εμπορικά, ενός άμεσα εφαρμόσιμου.


Σεισμολογία όπως αστρολογία

Το πρόβλημα δημιουργείται, για μία ακόμη φορά, από τη νοοτροπία των μίντια και τη γοητεία που ασκούν όχι μόνο στο ευρύ κοινό, αλλά και τους επιστήμονες, για τους οποίους η τηλεοπτική εμφάνιση παίρνει διαστάσεις επικύρωσης της επιστημονικής προσωπικότητάς τους. Η μεν τηλεόραση δηλαδή απαιτεί άμεση, συνθηματολογική γλώσσα, η δε επιστήμη, αντιθέτως, για να εκφραστεί με ακρίβεια και εγκυρότητα επιβάλλεται να συμπεριλάβει αποχρώσεις, υποπεριπτώσεις και φυσικά ένα πολύ ευρύτερο πεδίο από αυτό που «χωράει» στον ελάχιστο χρόνο μιας τηλεπαραθυράτης εμφάνισης, από αυτό που θα την έκανε κατανοητή από το μεγάλο τηλεοπτικό κοινό.

Για έναν σεισμολόγο, για παράδειγμα, η πρόβλεψη για μια περιοχή που περιλαμβάνει τη μισή Πελοπόννησο και τα Επτάνησα μπορεί να θεωρείται πιο συγκεκριμένη και περιορισμένη εδαφικά συγκριτικώς με παλαιότερες. Παραμένει μια μεγάλη περιοχή για να υπάρξουν δραστικά και άμεσα μέτρα, όπως εκκενώσεις πόλεων και οποιαδήποτε αναστάτωση, που θα έχει και επίπτωση στην οικονομία. Είναι θέμα πολιτικής απόφασης αν και πώς θα αξιοποιηθεί. Και φυσικά η πολιτική εξουσία θα ενισχύσει ως εγκυρότερες τις επιστημονικές απόψεις που διευκολύνουν την πολιτική της.

Στην επιστήμη δεν υπάρχει μόνον άσπρο και μαύρο. Υπάρχει όμως στην τηλεόραση. Και ακριβώς αυτή τη σκηνοθεσία επιβάλλει και στις συζητήσεις για τις σεισμικές προβλέψεις, που οφείλουν να μοιάζουν με τις αστρολογικές, ειδάλλως δίνουν την αίσθηση ότι είναι…

κομπογιαννίτικες.