[ Δρόμοι ]

Το σήμα…
… στο κοιμητήριο του Πορτμπού οδηγεί με ένα βέλος τον επισκέπτη στον τάφο του φιλοσόφου: «Μνημείο Β. Μπένγιαμιν». Τερμάτισε τη ζωή του σε αυτή την παραθαλάσσια πολίχνη της Καταλωνίας το 1940, όταν η μεθοριακή αστυνομία του Φράνκο τού απαγόρευσε την είσοδο. Κυνηγημένος από τη Γαλλία του Βισί, ο αριστερός φιλόσοφος ήθελε να πάει να βρει άλλους πρόσφυγες διανοούμενους στην Αμερική, όπως τον φίλο του Αντόρνο. Στο «Χοτέλ ντε Φράνσια» έγραψε σε ένα κομμάτι χαρτί τα τελευταία του λόγια: «Σε μια κατάσταση χωρίς διαφυγή, δεν έχω παρά να δώσω ένα τέλος. Σε ένα μικρό χωριό των Πυρηναίων, όπου δεν με ξέρει κανείς, πρέπει να τερματιστεί η ζωή μου».

Πολλοί άλλοι…
… είχαν επιχειρήσει την αντίθετη διαδρομή, θέλοντας να δραπετεύσουν από την Ισπανία του Φράνκο. Ο τόπος είναι στοιχειωμένος από τα θύματά του. Σκοτεινά μυστικά κρύβονται σε ανώνυμους τάφους στην ακροθαλασσιά. Και στο χωνευτήρι. Το μνημείο του Μπένγιαμιν φτιάχτηκε πολύ αργότερα, από πέτρα και γυαλί. Όπως και η πέτρινη στήλη που φέρει το όνομά του και το επίγραμμα: «Δεν υπάρχει τεκμήριο πολιτισμού που να μην είναι τεκμήριο βαρβαρότητας». Κάθε επισκέπτης προσθέτει το δικό του πετραδάκι δίπλα στη στήλη, λέει ένας από αυτούς, ο Λες Μπλακ, που έγραψε για το προσκύνημά του στο κοιμητήρι. Είναι όμως ένας τάφος που δεν είναι τάφος. Γιατί ό,τι έχει απομείνει από τον Μπένγιαμιν παραμένει ανακατεμένο με τα λείψανα των ανωνύμων, στο χωνευτήρι. Το μνημείο έχει υποστεί βανδαλισμούς. Η γυάλινη προθήκη του έχει ραγίσει από τις πέτρες που πετούν άγνωστα χέρια- ίσως νοσταλγοί των ναζί. Ο σωρός από αυτές τις πέτρες είναι μεγαλύτερος από τα πετραδάκια που αφήνουν οι επισκέπτες στον τάφο του. Ο Μπένγιαμιν έμεινε αυτό που ήταν πάντα: ένας ανώνυμος στόχος χτυπημένος από την ανθρώπινη κακία.

Οι ανώνυμοι…
… του σήμερα ακολουθούν την ίδια διαδρομή. Αλλά σκοντάφτουν στο «μεσογειακό τείχος» που τους φράζει τον δρόμο προς την Ευρώπη. Το παράδοξο είναι πως οι Αφρικανοί πρόσφυγες δεν νιώθουν πως πηγαίνουν στην Ισπανία ή στη Γαλλία, αλλά στην Ευρώπη. Νιώθουν πιο ένθερμοι Ευρωπαίοι ακόμη και από εκείνους που έχουν στα χέρια τους ευρωπαϊκό διαβατήριο από γεννησιμιού τους. Είναι ίσως οι τελευταίοι οπαδοί της Ευρώπης, πρόθυμοι να το πληρώσουν αυτό ακόμη και με τη ζωή τους. Όπως στον καιρό του Μπένγιαμιν, για εκείνους που αναζητούν άσυλο, η φυγή είναι συνυφασμένη με την αυτοκτονία. Τα πτώματά τους ξεβράζονται συχνά στις ισπανικές ακτές. Κι είναι ο φόβος και ο τρόμος των επιχειρηματιών που θέλουν να προσελκύσουν τουρίστες με χοντρό πορτοφόλι. «Δεν υπάρχει πρόβλημα με τους Αφρικανούς που ζητιανεύουν στις πόλεις», λένε, «αλλά με τα πτώματα στις παραλίες αλλάζει το πράγμα, κάνουν κακό στις δουλειές».

Η επιστροφή…
… στο μνημείο του Μπένγιαμιν είναι υποχρεωτική: «Δεν υπάρχει τεκμήριο πολιτισμού που να μην είναι τεκμήριο βαρβαρότητας». Και δεν υπάρχει ακρογιαλιά που να μην είναι κοιμητήρι.