«Η φτώχεια σε χτυπάει κατάμουτρα στον δρόμο»

Η «γλοιώδης περίπτωση Μπλερ» και η φτώχεια έστρεψαν και πάλι στο πολιτικό βιβλίο τον Τζόναθαν Κόου, που έτυχε υποδοχής σταρ στην 5η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης
«Δεν εγκαταλείπω το χιούμορ ούτε το πολιτικό στοιχείο που διέκρινε τα βιβλία μου», καθησυχάζει τους αναγνώστες του ο Τζόναθαν Κόου. «Και ζητώ δημόσια συγγνώμη που δεν υπήρχε ούτε ίχνος χιούμορ στο τελευταίο μου βιβλίο». Ο Βρετανός συγγραφέας, που έγινε γνωστός από το «Τι ωραίο πλιάτσικο», μια ιστορία τοποθετημένη στη Βρετανία της Θάτσερ, και αργότερα με τη «Λέσχη των τιποτένιων» που σκιαγραφεί τη Βρετανία του ΄70, μπέρδεψε κάπως τους αναγνώστες του με το τελευταίο του βιβλίο, το «Σαν τη βροχή πριν πέσει». Τους μπέρδεψε χωρίς όμως να τους απομακρύνει, όπως έδειξε και η κατάμεστη αίθουσα «Μ. Καραγάτσης» στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης- ο κόσμος καθόταν στο πάτωμα μπροστά από τις θέσεις καθημένων ή όρθιος πίσω τους, ενώ ήταν πολλοί εκείνοι που δεν κατάφεραν τελικά να θαυμάσουν από κοντά τον σταρ της 5ης Διεθνούς Έκθεσης που συνομιλούσε με τη Λένα Διβάνη.

«Ένιωσα πολύ άνετα γράφοντας σε πρώτο πρόσωπο με τη φωνή μιας εβδομηντάχρονης», λέει. «Αλλά είναι αλήθεια ότι δεν μπόρεσα να βρω τίποτα το αστείο να γράψω για μια ηλικιωμένη τυφλή που έχει ζήσει μια πολύ δύσκολη ζωή. Παρ΄ όλα αυτά το πολιτικό στοιχείο, με ευρεία έννοια, υπάρχει και όταν γράφεις για μια σχέση μητέρας- κόρης. Ο πιο αδύναμος κρίκος είναι τα παιδιά. Η οικογένεια είναι από τη φύση της ένας φασιστικός θεσμός, πεδίο άσκησης σκληρής εξουσίας. Είναι πιο κοντά στην τυραννία παρά στη δημοκρατία. Κανείς δεν… εκλέγει τους γονείς του».

Δεν είναι όμως μόνον αυτό. «Στο “Πλιάτσικο” ήμουν γεμάτος σιγουριά. Η Θάτσερ είχε φέρει τέτοια πόλωση, που όλα ήταν εύκολα. Ήσουν υπέρ ή κατά της Θάτσερ. Σήμερα τα πράγματα έχουν γίνει περισσότερο περίπλοκα. Και, για να πω την αλήθεια, ο Μπλερ ήταν πολύ πιο γλοιώδης περίπτωση. Το 1997 τον ψηφίσαμε με μεγάλη ευφορία. Ήταν νέος, ιδεαλιστής. Είναι δύσκολο να πεις τι ακριβώς έγινε. Το σημείο-κλειδί ήταν οπωσδήποτε η στιγμή που ένωσε τις δυνάμεις του με τις ΗΠΑ στον πόλεμο του Ιράκ και προσπάθησε να μας εξηγήσει το γιατί. Ό,τι έγραψα εκείνη την εποχή είχε πολύ μεγαλύτερη βάσανο. Στη Θάτσερ μπορούσες να κάνεις τον έξυπνο, να πεις “είδες, εγώ σου τα ΄λεγα”. Στην περίπτωση Μπλερ ήμασταν όλοι συνένοχοι. Πάντως είναι αναπόφευκτο

ΙΝFΟ

Τα βιβλία του Τζόναθαν Κόου κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Πόλις.

να επιστρέψω στο άμεσο πολιτικό στοιχείο. Γιατί στη Βρετανία του Τόνι Μπλερ και του Γκόρντον Μπράουν οι ανισότητητες είναι μεγαλύτερες και από την εποχή της Θάτσερ. Και η ψαλίδα πλούσιων- φτωχών εξακολουθεί να ανοίγει. Η φτώχεια σε χτυπάει στα μούτρα στον δρόμο.

Είναι η ανισότητα ανάμεσα σε αυτούς που έχουν και σε αυτούς που δεν έχουν εξουσία».

Ο Τζόναθαν Κόου δεν έγινε γνωστός αμέσως. Το πρώτο του βιβλίο, το 1987, πέρασε σχετικά απαρατήρητο. «Παλιά μου έλεγαν ότι τα έργα μου είναι πολύ βρετανικά, γι΄ αυτό και δεν μεταφράζονταν σε άλλες γλώσσες», εξηγεί. «Από αντίδραση, θυμάμαι, αποφάσισα να γράψω ένα βιβλίο ακόμη πιο βρετανικό. Κι έγραψα το “Τι ωραίο πλιάτσικο”, που είχε πολλές λεπτομέρειες και ονόματα από τη βρετανική ζωή αλλά ήταν αυτό που μεταφράστηκε και με έκανε γνωστό στο εξωτερικό. Το παράδοξο είναι ότι μου έλεγαν οι ξένοι ότι τους άρεσε επειδή είναι τόσο βρετανικό! Νομίζω ότι για να ταξιδέψει ένα βιβλίο, πρέπει ο συγγραφέας να έχει έντονη άποψη για τον δικό του πολιτισμό».

«Το μυθιστόρημα θέλει χρόνο», λέει ο Τζόναθαν Κόου. «Συχνά δεν κάνεις κάτι το εμφανές, κι όμως δουλεύεις. Πολλές φορές το μόνο που κάνω είναι να κάθομαι, να ακούω μουσική και να κοιτάζω έξω απ΄ το παράθυρο. Βέβαια όταν αρχίσω πραγματικά να γράφω γίνομαι ανυπόμονος. Αρχίζω στις 9 το πρωί και μπορεί να σταματήσω τα μεσάνυχτα. Τελειώνω το βιβλίο σε 5-6 μήνες.
10.000 παιδιά στη Διεθνή Έκθεση

Τις 225 έφτασαν φέτος οι εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν στη διάρκεια της Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, αριθμός-ρεκόρ. Ρεκόρ ήταν και η συμμετοχή των 49 ξένων χωρών και των 25 ξένων εκδοτών, ενώ στους μεγάλους αριθμούς συμπεριλαμβάνονται και τα 10.000 παιδιά που υπολογίζει το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου ότι επισκέφθηκαν τον παιδικό χωριό της Έκθεσης. «Με την 5η χρονιά της Έκθεσης μπορούμε να θεωρήσουμε ότι το οικοδόμημα ολοκληρώθηκε και πλέον διακοσμούμε το εσωτερικό», είπε ο πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), Πέτρος Μάρκαρης, ενώ η διευθύντριά του, Κατρίν Βελισσάρη, είπε ότι ήταν ιδιαίτερα επιτυχημένη η έναρξη του θεσμού της τιμώμενης χώρας- φέτος ήταν η Γαλλία και του χρόνου θα είναι η Γερμανία.

Συναντήσεις μεταξύ Ελλήνων και ξένων εκδοτών έγιναν πολλές, συνήθως βέβαια προς την κατεύθυνση της μετάφρασης ξένων βιβλίων στα ελληνικά. «Δεν ξέρουμε ακόμα να πουλάμε βιβλία», είπε η Κατρίν Βελισσάρη, ενώ ο Πέτρος Μάρκαρης επεσήμανε ότι η μετατροπή του Έλληνα εκδότη από αγοραστή σε πωλητή χρειάζεται πίστωση χρόνου. Οι εκδότες, βέβαια, επισημαίνουν ότι σημαντικό μέρος του προβλήματος αποτελεί το υπουργείο Πολιτισμού που, αντίθετα με τις προηγμένες χώρες, ελάχιστα (έως καθόλου) χρηματοδοτεί μεταφράσεις ελληνικών βιβλίων.

Η γαλλική παρουσία, ως τιμώμενης χώρας, ήταν σημαντική όχι μόνο σε επίπεδο εκδοτών -παρόντες ήταν μεγάλοι οίκοι όπως οι Gallimard, Seuil, Flamarion κ.ά.- αλλά και προσωπικοτήτων, μεταξύ των οποίων ο διευθυντής της εφημερίδας «Le Μonde» και συγγραφέας Ερίκ Φοτορινό, ο σκιτσογράφος της ίδιας εφημερίδας Πλαντί αλλά και οι συγγραφείς Πιερ Ασουλίν, Ζιλ Λερουά (Βραβείο Γκονκούρ 2007).


«Συγγραφέας δίχως μοναξιά δεν γίνεται»

● «Αν δεν σου αρέσει να περνάς αρκετό χρόνο μόνος σου, τότε είναι λάθος να γίνεις συγγραφέας» ● «Στη Βρετανία σήμερα ο λόγος ενός συγγραφέα δεν λαμβάνεται υπόψη περισσότερο απ΄ ό,τι ο λόγος κάποιου καθαριστή τζαμιών» ● «Η μεγαλύτερη πρόκληση σήμερα είναι να συνεχίσω να παρακολουθώ τις εξελίξεις και να καταλαβαίνω τι γίνεται γύρω μου» ● «Θα ήθελα να γράψω κάτι που θα το θυμούνται και σε 100 χρόνια από τώρα»