Φαινόμενα

Οι μεγάλες ψευδαισθήσεις…

Φυτρώνουν σαν μανιτάρια νέα ριάλιτι που διαλύουν με αριστοτεχνική αξιοποίηση της ψυχολογίας τις ανθρώπινες ζωές on camera
Κάνει θραύση στις ΗΠΑ το παιχνίδι «Στιγμή της αλήθειας» («Μoment of truth»), όπου κοινοί θνητοί παίρνουν μέρος ομολογώντας τα μικροψέματα που λένε στη ζωή τους για να την αντέξουν. «Χτύπησε φλέβα» το εν λόγω παιχνίδι, όχι μόνο γιατί δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει πει τα ψεματάκια του, αλλά δεν υπάρχει και κανείς που να μην αισθάνεται τις ενοχές του γι΄ αυτά. Ειδικώς στις κοινωνίες όπου ο πουριτανισμός και οι θρησκευτικές εμμονές δημιουργούν τις συνθήκες για μικρά ή μεγάλα ψέματα, ένα τέτοιο ριάλιτι είναι επόμενο να κάνει θραύση. Η απόλαυση της δημόσιας εξομολόγησης (κατάλοιπο θρησκευτικής αγωγής χάριν μιας θέσης στον Παράδεισο) και το όνειρο του κέρδους ενός μεγάλου ποσού (χάριν του επίγειου παραδείσου) μπλέκουν στα δίχτυα των κυνικών τηλεοπτικών παραγωγών τα θύματα των δυο μεγάλων κόσμων των ψευδαισθήσεων.

Σε αυτού του είδους τα τηλεπαιχνίδια αντίπαλοι των καθημερινών ανθρώπων δεν είναι οι συμπαίκτες τους, αλλά οι στρατιές έμπειρων ψυχολόγων που γνωρίζουν άριστα να διαχειρίζονται τις ανθρώπινες ψυχές και διαμορφώνουν τους κανόνες, οι οποίοι τους οδηγούν στη θεαματική καταστροφή.

Εξ ου και η παταγώδης αποτυχία της πλέον σκληρής παίκτριας του αμερικανικού παιχνιδιού στο φινάλε, από το οποίο προβλήθηκαν αποσπάσματα στην εκπομπή του Νίκου Μάνεση το πρωί του Σαββάτου στον Αlpha. Η παίκτρια είχε αγγίξει το όνειρο των 200.000 δολαρίων έχοντας ομολογήσει μπροστά σε έναν εμβρόντητο σύζυγο, που καθόταν στις πρώτες σειρές του κοινού, ότι όχι μόνο τον απάτησε ενώ ήταν παντρεμένη μαζί του, αλλά στην πραγματικότητα ποτέ δεν ξεπέρασε τον πρώην της και θεωρούσε πάντοτε ότι θα ήταν καλύτερα αν είχε παντρευτεί εκείνον.

Η κάμερα έδειχνε τον σύζυγο να κρατά με απόγνωση το κεφάλι του, παραμένοντας όμως απολύτως σιωπηλός- προφανώς για να μην καταστρέψει την ευκαιρία τους τουλάχιστον να κερδίσουν από το ρεζίλεμά τους μερικές χιλιάδες δολάρια.

Το παιχνίδι βασίζεται στην τεχνική με την οποία οι αρχές ελέγχουν την ειλικρίνεια υπόπτων. Ηλεκτρόδια συνδεδεμένα με κομπιούτερ συλλαμβάνουν ακόμη και ανεπαίσθητους σπασμούς που κάνουν τα άκρα- συνήθως τα δάχτυλα- όταν κάποιος λέει ψέματα.

Το πλαίσιο των ερωτήσεων και των «εκπλήξεων» το διαμορφώνουν επιστήμονες ψυχολόγοι, αυτές οι «ιερές αγελάδες» της μεγάλης αγοράς και δη της τηλεοπτικής, που από τη θεραπεία της ανθρώπινης ψυχής πέρασαν στην εκμετάλλευση των αδυναμιών της. Ουδένα εκ των παραγωγών και των συμβούλων τους ψυχολόγων απασχολεί αν αυτός που εκτίθεται έχει την ψυχική δύναμη να διαχειριστεί την απογυμνωμένη, διάσημη πλέον περσόνα του σε μια κοινωνία κανιβαλική, ούτε αν αντέχουν οι οικείοι τους τις αποκαλύψεις και το στίγμα από αυτές.


… προσφέρουν στρατιές θυμάτων

Οι παραγωγοί του ριάλιτι και οι σύμβουλοί τους γνωρίζουν πολύ καλά ότι παραπλανούν όχι μόνο τους παίκτες αλλά και το κοινό, το οποίο χειροκροτεί σεληνιασμένο ένα παιχνίδι σικέ. Νομίζει ότι παρακολουθεί την αποκάλυψη της αλήθειας, μια προσωπικής μικροαλήθειας, ενώ ζει την απόλυτη ψευδαίσθηση.

Έτσι την πάτησε και η κυρία που με το όνειρο του πλούτου ομολόγησε on camera τα ανομολόγητα και στο τέλος ήρθε η ερώτηση-παγίδα: «Πιστεύεις ότι είσαι καλός άνθρωπος;». Εδώ κρυβόταν όλη η γνώση της παραγωγής για τους ανθρώπινους χαρακτήρες και ο κυνικός, απάνθρωπος χειρισμός της από την παραγωγή.

Για μια νοικοκυρά που έχει απατήσει τον σύζυγό της και που εκθέτει τιμή, ψυχή και γάμο για μια χούφτα δολάρια, είναι η ερώτηση που της ζητάει να δει η ίδια γυμνό τον εαυτό της. Ουδείς κοινός θνητός το αντέχει. Και δίνει την προφανή λάθος απάντηση. «Ναι», λέει, «είμαι καλός άνθρωπος, παρ΄ όλ΄ αυτά».

«Η απάντηση είναι ψέμα», λέει η φωνή off και τα 200.000 δολάρια κάνουν φτερά, μαζί με την εμπιστοσύνη των ανθρώπων γύρω της.

Έτσι κι αλλιώς, ο σύγχρονος άνθρωπος ζει στον κόσμο των ψευδαισθήσεων. Δεν του απέμεινε άλλο από το να κυνηγήσει την υπέρτατη, του πλούτου και της διασημότητας, προσφέροντας θυσία στην κάμερα τις μικρές, καθημερινές που τον συντηρούν στη ζωή. Το πιο σκληρό δίδαγμα όμως από τον θρίαμβο των ριάλιτι του είδους είναι ότι η πραγματική ζωή δεν έχει καμιά αξία και ευχαρίστως εκχωρείται για μια τηλεοπτικών προδιαγραφών.