[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Ουκ έστιν αριθμός

Με την ανακήρυξή της ως «μη συμμορφούμενης χώρας» και την προσωρινή αποβολή της από τους «ευέλικτους μηχανισμούς» του Πρωτοκόλλου του Κιότο, η Ελλάδα τιμωρήθηκε για τις επιδόσεις της στην αριθμητική του περιβάλλοντος. Τι πιο φυσικό, για μια χώρα που αγνοεί τόσο την αριθμητική όσο και το περιβάλλον. Παρά το γεγονός ότι ο σημερινός Πρωθυπουργός επαναλαμβάνει από καιρού εις καιρόν τη ρητορική του προκατόχου του για μετρήσιμα αποτελέσματα, στην Ελλάδα των μεταρρυθμίσεων έχει στηθεί το πιο πρόχειρο και αδέξιο μαγειρείο των αριθμών. Θυμηθείτε τον υπολογισμό του δημόσιου χρέους (την περίφημη απογραφή) και την αναθεώρηση του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος (με τους άδηλους πόρους του αρχαιότερου επαγγέλματος). Προσθέστε τους εικονικούς προϋπολογισμούς, τη μέτρηση του πληθωρισμού και της ανεργίας, η οποία εμφανίζεται μειούμενη ενώ η χώρα κατρακυλάει στη διεθνή κατάταξη ανταγωνιστικότητας. Το επίτευγμα είναι αντάξιο μιας σοβιετικής οικονομίας.

Και αν η Ελλάδα δεν έχει σοβιετική οικονομία, έχει μια πολιτική για το περιβάλλον που παραπέμπει στον άλλοτε υπαρκτό σοσιαλισμό, χωρίς καν το «άλλοθι» της βαριάς βιομηχανίας. Ματαίως η Ευρωπαϊκή Ένωση μας χρηματοδοτεί για να αποκτήσουμε περιβαλλοντική συνείδηση και υποδομές. Η χώρα γέμισε με βιολογικούς καθαρισμούς-μαϊμούδες και τα στερεά απόβλητα εξακολουθούν να καταλήγουν στις χωματερές. Εκεί συναντούν τα ανακυκλώσιμα υλικά, τα οποία υποτίθεται ότι διαχωρίζονται σε ωραίους ειδικούς κάδους που τοποθετούνται σε περίοπτες θέσεις για το θεαθήναι. Ο υδροφόρος ορίζοντας γέμισε φυτοφάρμακα και η ύπαιθρος έχει μεταβληθεί σε απέραντο σκουπιδότοπο. Βεβαίως, οι νέες αναφλέξεις στα δάση (μαζί με τις ανθρώπινες ζωές που θα χαθούν) θα προκαλέσουν ξανά μεγάλη συγκίνηση στο πανελλήνιο.

Πριν μας βαρέσει ο ΟΗΕ στο κεφάλι, μπορούσαμε τουλάχιστον να υπερηφανευόμαστε για την πρωτοτυπία μας στην περιστολή των αέριων ρύπων στο αστικό περιβάλλον: Η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη είναι οι μόνες ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις στις οποίες απαγορεύεται η πετρελαιοκίνηση για τους ιδιώτες. Πρόκειται όμως για ακόμα μία παρεξήγηση. Απλώς, η πολιτική ηγεσία μας είναι η μόνη που δεν έχει ακούσει ότι σύγχρονοι κινητήρες αυτοκινήτων ντίζελ είναι όχι μόνο πιο οικονομικοί αλλά και λιγότερο ρυπογόνοι από τους αντίστοιχους βενζινοκινητήρες. Για να μιλήσουμε με ενδεικτικούς αληθείς αριθμούς: πετρελαιοκινητήρας γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας εκπέμπει 162 γραμμάρια διοξειδίου του άνθρακος ανά χιλιόμετρο, έναντι 191 του βενζινοκινητήρα ίδιου κυβισμού από την ίδια εταιρεία.

Σύμφωνα με την επίσημη ελληνική αντίληψη, πρόκειται για ασήμαντους αριθμούς. Άλλωστε, στη χώρα μας σταματήσαμε να μετράμε πριν χάσουμε τον λογαριασμό. (Ήδη από το 2006 είχαμε φτάσει στο ανώτατο επιτρεπτό όριο αύξησης των ρύπων που ευθύνονται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου, με βάση τις υποχρεώσεις μας από το Πρωτόκολλο του Κιότο μέχρι το 2012!). Η αντίδραση του ΥΠΕΧΩΔΕ αλλά και των πολιτικών δυνάμεων στην καταδίκη και τις κυρώσεις του ΟΗΕ, καθώς και στις επικείμενες μεθαυριανές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είναι χαρακτηριστική του ελληνικού επαρχιωτισμού. Στην πραγματικότητα, ο προσωρινός αποκλεισμός της χώρας από τον μηχανισμό «εμπορίου των ρύπων» δεν θα έχει άμεσες επιπτώσεις, απλούστατα διότι μέχρι σήμερα δεν είχαμε μπει στον κόπο να τον ενεργοποιήσουμε. Όσο για τον «διεθνή διασυρμό», κακώς εξακολουθούμε να πιστεύουμε ότι τα μάτια της υφηλίου είναι διαρκώς καρφωμένα επάνω μας. Και όσον αφορά τον Έλληνα επίτροπο, θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητο ότι είναι πρωτίστως Ευρωπαίος και δευτερευόντως Έλληνας.

Από την άλλη, είναι τουλάχιστον αμφίβολο αν η ίδρυση χωριστού υπουργείου Περιβάλλοντος (δηλαδή, ακόμα ενός υπουργείου) θα μας έλυνε το πρόβλημα. Αντίθετα, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί, συνυπολογίζοντας ακριβώς και την αρνητική ελληνική εμπειρία, ότι το περιβάλλον και η χωροταξία είναι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος, στο οποίο εγγράφονται τα δημόσια έργα. Πόσω μάλλον, το πρόβλημα δεν λύνεται με τη δημιουργία διυπουργικής επιτροπής υπό την προεδρία του Πρωθυπουργού. (Αυτή είναι η νέα κυβερνητική μόδα: Τόσο η προαγωγή της έρευνας όσο και ο περιορισμός της διάδοσης των εξαρτησιογόνων ουσιών θα αντιμετωπιστούν με διυπουργικές επιτροπές υπό την προεδρία του εξαιρετικά δραστήριου Πρωθυπουργού).

Αντί για γραφειοκρατικές λύσεις συμβολικού χαρακτήρα, μάλλον χρειαζόμαστε μηχανισμούς ανεξάρτητους (από την πολιτική εξουσία) και πιστοποιημένους (από διεθνείς οργανισμούς), στελεχωμένους με κατάλληλους επιστήμονες και τεχνοκράτες. Κυρίως όμως, χρειαζόμαστε να αποβάλουμε την υποκριτικά συγκαλυμμένη αδιαφορία που χαρακτηρίζει τη σχέση μας με τον χώρο. Το αίτημα της προστασίας του περιβάλλοντος ωριμάζει στην ελληνική κοινωνία, αλλά συγκρούεται με κατεστημένες πρακτικές μέσα στην ίδια κοινωνία. Για να πάρει το πάνω χέρι, χρειάζεται μια κυβέρνηση με πιο σοβαρούς και σύγχρονους πολιτικούς.

ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

του περιβάλλοντος ωριμάζει στην ελληνική κοινωνία, αλλά συγκρούεται με κατεστημένες πρακτικές μέσα στην ίδια κοινωνία