Ημερολόγιο Συνόρων «Είμαστε όλοι παιδιά του Αννίβα»

Το Παλέρμο είναι η καρδιά της Σικελίας. Της μητέρας όλων μας, όπως λέει μια Ιταλίδα φίλη μου. Θυμάμαι τους στίχους των Αlmamegretta, ενός συγκροτήματος hip hop από τη Νάπολι: «Είμαστε όλοι παιδιά του Αννίβα/ που πέρασε με τους ελέφαντες από τις Άλπεις/ Εάν ξέρεις την ιστορία σου, καταλαβαίνεις από πού προέρχονται τα μαύρα μαλλιά/ το μελαχρινό δέρμα/ το νότιο βλέμμα». Μητέρα και μητριά όλων μας, η Σικελία, εδώ που σμίγουν το φως και το σκοτάδι. Όπου συναντάς τους Φοίνικες, τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, τους Έλληνες, τη Μagna Graecia, τους Ρωμαίους, τους ελέφαντες του μελαψού Αννίβα, τον χριστιανισμό, τις υπέροχες εκκλησίες που στο Παλέρμο βρίσκονται κάθε εκατό μέτρα, τη Ρώμη, το Βυζάντιο, τους Άραβες και τη χρυσή εποχή του αραβικού πολιτισμού. Τους Εβραίους, τους Νορμανδούς, τους Ισπανούς και τη μισαλλόδοξη Reconquista τους. Την Ιερά Εξέταση, την Αναγέννηση, τους Γάλλους, τους Βουρβώνους, τον Διαφωτισμό, τη Μαφία, τον εθνικισμό, τον φασισμό, τις βόμβες των Συμμάχων στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στην καρδιά του ιστορικού κέντρου της πόλης βλέπεις τα κατεστραμμένα σπίτια από τους τότε βομβαρδισμούς των Αμερικανών και των Άγγλων. Δίπλα τους βρίσκεται και ένα από τα αριστουργήματα της αρχιτεκτονικής: η εκκλησία της Santa Μaria Dello Spasimo. Οι τότε βομβαρδισμοί ενάντια στους ναζί και τους φασίστες κατέστρεψαν πολλά μνημεία και σκότωσαν πολλούς ανθρώπους. Ανάμεσά τους, διαβάζω σε έναν ιστορικό οδηγό, και τον αρχινονό της σικελικής Μαφίας, τον Don Vito. Δεν υπάρχει τετραγωνικό μέτρο αυτής της πόλης που να μη διαπλέκονται εποχές, πολιτισμοί, ιστορίες, εύθυμες, τραγικές, παράξενες, τυχαίες…

Εάν δεν περπατήσεις στους δρόμους του Παλέρμο, είναι σαν να μην πήγες ποτέ εκεί. Πρέπει να τους διασχίσεις για να νιώσεις τον θόρυβο που σε τυλίγει σαν μουσική που συμφιλιώνει τη Δύση με την Ανατολή

Συσκευή για το ψωμί. Διαβάζοντας για τον αρχινονό της Μαφίας, τον Don Vito, σκέφτηκα να πάω στην οδό Ντ΄ Αμέλια. Εκεί όπου η Μαφία σκότωσε το 1992 τον εισαγγελέα Πάολο Μπορσελίνο. Παιδί του Παλέρμου κι εκείνος. Η δολοφονία του συγκλόνισε τους κατοίκους της πόλης. Λευκά σεντόνια κρεμάστηκαν σε όλα τα μπαλκόνια και τα παράθυρα των σπιτιών: σύμβολο αντίστασης ενάντια στη βία της Μαφίας.

Η σημερινή Μαφία, πάντως, έχει γίνει πιο ραφινάτη. Φοράει γραβάτα. Στη Σικελία, στις πρόσφατες εκλογές, εκλέχτηκαν πολλοί πολιτικοί που είχαν κατηγορηθεί στο παρελθόν για σχέσεις μαζί της. Η Μαφία της εποχής του Don Vito τείνει να γίνει φολκλόρ. Η σημερινή έχει γίνει μπουρζουαζία πλέον και εξουσία. Κάποια στιγμή περνάω κοντά στον σταθμό του τρένου. Εκεί βρίσκεται η China Τown του Παλέρμου. Είναι πιο εύκολο να βρεις μια πόλη χωρίς δρόμους, παρά χωρίς κινέζικα μαγαζιά. Μαθαίνω τυχαία ότι τελευταίως κάνει θραύση στην Ιταλία μια συσκευή για τη ζύμωση του ψωμιού. Οι τιμές έχουν πάρει την πάνω βόλτα. Το ψωμί, και αυτό, έγινε ακριβό. Έτσι οι Ιταλοί, για να κάνουν οικονομία, φτιάχνουν το ψωμί στο σπίτι τους. Με συσκευές που φτιάχνονται συνήθως στην Κίνα…

Η βασίλισσα του fast food. Εάν δεν περπατήσεις στους δρόμους το Παλέρμο είναι σαν να μην πήγες ποτέ. Πρέπει να το διασχίσεις για να νιώσεις τον θόρυβο που σε τυλίγει σαν μουσική που συμφιλιώνει τη Δύση με την Ανατολή. Για να δεις τα αριστουργήματα της τέχνης, το ένα δίπλα στο άλλο. Για να νιώσεις τη μείξη των εποχών και των πολιτισμών. Για να νιώσεις τις παιχνιδιάρικες, προκλητικές μυρωδιές του. Γιατί το Παλέρμο είναι η βασίλισσα του fast food. Του αυθεντικού βέβαια, γιατί εκείνο του ΜcDonald΄s είναι απλώς bad food. Όπου κι αν πας θα σκοντάψεις πάνω σε πλανόδιους πωλητές με τις καπνισμένες ψησταριές και τα εδέσματά τους. Και είναι αμέτρητα: «pane ca meusa», «stigghiola», «purpari», «saimi»… Προσπάθησα να τα σημειώσω. Έχασα τον λογαριασμό.

Είναι τα πολλά είδη σάντουιτς, με διαφορετικά είδη ψωμιού, διαφορετικά σαλάμια και κρέατα. Το ένα, μου εξηγούν, προέρχεται από τους Έλληνες, το άλλο από τους Ρωμαίους, το παραδίπλα από τους Άραβες, το επόμενο από τους Ισπανούς, το «αριστοκρατικό σάντουιτς» από τους Γάλλους. Αγοράζω μια «stigghiola» στη Μercato della Vucceria: «Αγορά της πολυφωνίας» μ΄ αρέσει να το μεταφράσω. Είναι μια από τις πιο γνωστές λαϊκές αγορές του Παλέρμου. Εδώ βρίσκεις τα πάντα και ακούς τις φωνές των πωλητών, από το πρωί μέχρι το βράδυ. Μετά, οι πάγκοι φεύγουν και τη θέση τους πιάνουν οι νέοι. Τη νύχτα, η αγορά μεταμορφώνεται σε υπαίθριο μπαρ. Μοιάζει κάπως με του Ψυρή, χωρίς το σικ και την ακρίβειά του. Κάτω από το φως του φεγγαριού και τον ζεστό αέρα της θάλασσας, τα σώματα χαλαρώνουν και τα βλέμματα γίνονται ηδυπαθή: το «νότιο βλέμμα» που τραγουδούν οι Αlmamegretta…

Ψάχνω Ρassito… Μπαίνω σε μια κάβα που γράφει «Σικελία». Ψάχνω για Ρassito, το διάσημο κρασί της Σικελίας. Βλέπω τα μπουκάλια στο ράφι μπροστά μου. Τα χάνω. Δίπλα δίπλα: ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄, ο Τσε, ο Μουσολίνι, ο Χίτλερ. Λίγο πιο πέρα ένα γυμνό. Κοιτάω τον πωλητή. «Εγώ θέλω να πουλήσω, δεν μ΄ ενδιαφέρει τίποτα άλλο…» σχολιάζει. Ξαναβλέπω τα μπουκάλια και τις ετικέτες. Ο καημένος ο Τσε. Τον πουλάνε παντού. Ακόμα και τα μέλη της Καμόρας έχουν το πρόσωπό του τατουάζ. Τον θεωρούν δικό τους. Αν ζούσε, θα είχε κηρύξει αντάρτικο ενάντια σε πολλούς θαυμαστές του. Δεν περίμενα όμως ποτέ να τον δω ανάμεσα στον Μουσολίνι και τον Χίτλερ… «Πού φτιάχνεται αυτό το κρασί;» ρωτάω. «Στην περιοχή της Βενετίας» μου απαντά ο πωλητής. Εκεί όπου έσκισε στις εκλογές η Λέγκα του Βορρά η οποία σιχαίνεται τους Νότιους. Το μυαλό μου το βασανίζει και μια άλλη ιδέα. Αυτά τα μπουκάλια, αυτές τις ετικέτες τα φτιάχνουν μετανάστες που δουλεύουν στον πλούσιο Βορρά. Λευκοί και μελαψοί σαν τον Αννίβα. «Ποιος πουλάει πιο πολύ;» ρωτάω ξανά. «Ο Πάπας και ο Τσε» απαντά. «Τελευταία πάνε καλά ο Μουσολίνι και ο Χίτλερ» συμπληρώνει. Να δεις τώρα μετά τις εκλογές, λέω μέσα μου, τουλάχιστον ο Μουσολίνι θα σκίσει…

Βλέπω ξανά το ράφι. Ίσως είναι αντιπροσωπευτικό της εποχής μας. Γιατί είναι η εποχή τού «εμένα με νοιάζει να πουλήσω, να κερδίσω, δεν με νοιάζει τίποτα άλλο». Εποχή χωρίς μνήμη. Μετά, όλο και πιο πολύ συναντώ ανθρώπους που είναι λίγο αριστεροί, λίγο δεξιοί, λιγάκι ακροδεξιοί, και λίγο θρήσκοι αλλά και υπέρ της πορνείας και των πορνοταινιών… Ο πωλητής μού χαμογελάει σαν να μου λέει «μην κακοκαρδίζεσαι, έχει χαβαλέ». Ο χαβαλές είναι αναπόσπαστο κομμάτι του εθνικισμού και του φασισμού. Και ο αχταρμάς από ετικέτες και ιδέες, το ίδιο…

ΥΓ: Ευχαριστώ πολύ τον Αlessandro Lo Cascio, καλλιτέχνης από το Παλέρμο, για την πολύτιμη βοήθειά του.

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com