Η άλλη σύγκρουση των πολιτισμών

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΓΥΡΙΖΕΙ
ΕΠΙΔΕΙΚΤΙΚΑ ΤΙΣ ΠΛΑΤΕΣ ΤΗΣ ΣΤΟ ΔΡΑΜΑ
ΤΟΥ ΝΤΑΡΦΟΥΡ. ΝΑ ΟΜΩΣ ΤΡΙΑ
ΠΟΛΥΤΙΜΑ ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΕΝΑ
ΠΑΡΑΘΥΡΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΟΛΥΠΛΟΚΟΥ,
ΤΑΧΕΩΣ ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΟΥ
ΚΑΙ ΕΚΤΕΤΑΜΕΝΑ ΒΙΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΜΑΣ,
ΜΕΣΩ ΜΙΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟΛΑΥΣΤΙΚΗΣ
ΚΑΙ ΤΡΑΓΙΚΗΣ ΣΥΝΑΜΑ- ΓΙ΄ ΑΥΤΟ
ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΤΗΡΙΑΣ
Ο όρος «γενοκτονία» επανήλθε στην επικαιρότητα με τις σφαγές των πεντακοσίων χιλιάδων αμάχων στη Ρουάντα- και δευτερευόντως στο Μπουρούντι- στα μέσα της δεκαετίας του ΄90. Μνήμες Ολοκαυτώματος στοίχειωσαν την ανθρωπότητα και η ακαδημαϊκή συζήτηση για την επανεμφάνιση του «Πνεύματος του Κακού» συνοδεύθηκε από την επανανάδυση του λογοτεχνικού ενδιαφέροντος για τα συμβάντα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ήδη συγγραφείς όπως ο Χάρι Μούλις και ο Ίαν Μακ Γιούαν είχαν γράψει αριστουργήματα γύρω από το θέμα. Το ίδιο και ο προσφάτως εκλιπών Νόρμαν Μέιλερ ( Το Κάστρο στο Δάσος, Καστανιώτης, 2007 ). Οι σφαγές στη Βοσνία, η γενοκτονία των Αρμενίων το 1915, η καμποτζιανή γενοκτονία τη δεκαετία του ΄70, ξαναμπήκαν στο μικροσκόπιο γεννώντας παθιασμένες συζητήσεις. Το πώς η ανθρωπότητα φθάνει στο σημείο να διαπράττει τέτοιου μεγέθους εγκλήματα κατά του εαυτού της, συγκροτεί έκτοτε ένα ερώτημα που περιμένει την απάντησή του- σύμφωνα με τον Τζέραρντ Πρινιέ, συγγραφέα του τρίτου προτεινόμενου τίτλου.

Το Νταρφούρ μπήκε στη ζωή μας μόλις την τελευταία τετραετία, με αφορμή τη γενοκτονία των γηγενών μαύρων πληθυσμών.

Παρά τις αδιάσειστες αποδείξεις που βλέπουν καθημερινά το φως της δημοσιότητας, η διεθνής κοινότητα γυρίζει επιδεικτικά τις πλάτες της στο δράμα. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών αποδείχθηκε ιδιαίτερα αναποτελεσματικός στην αντιμετώπιση της κρίσης. Ο Οργανισμός Αφρικανικής Ενότητας νίπτει τας χείρας του, ειδικά μετά την εξόντωση των μονάδων του που είχαν στρατοπεδεύσει στην περιοχή σε μια απέλπιδα προσπάθεια ειρήνευσης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επέδειξε άλλη μία φορά την… περίφημη πια αμηχανία της απέναντι σε διεθνείς καταστάσεις κρίσης, ενώ οι σκανδιναβικές χώρες προσφέρουν οικονομική βοήθεια που πιθανότατα κατευθύνεται σε λάθος τσέπες, η Βρετανία στοιχίζεται πίσω από την Ουάσιγκτον και η Γαλλία νοιάζεται αποκλειστικά για τη μη αποσταθεροποίηση της σουδανικής κυβέρνησης. Τέλος, η κυβέρνηση Μπους έχει κάνει πολύ λίγα, πέραν της παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας.

Το Νταρφούρ είναι μια αχανής ημιερημική έκταση στα δυτικά του Σουδάν, της μεγαλύτερης χώρας της Αφρικής, στα σύνορα με το Τσαντ. Κατοικείται από πληθώρα μαύρων φυλών, ως επί το πλείστον νομαδικών, που έχουν ασπασθεί το Ισλάμ. Ιστορικά το Νταρφούρ, οροθετώντας εξ ανατολών τη Σαχάρα, υπήρξε σταυροδρόμι λαών και πολιτισμών και ταυτόχρονα ένα είδος έκκεντρης γεωγραφικής ενότητας που παρακολουθούσε από μακριά τις εξελίξεις στη λεκάνη απορροής του Νείλου. Η αγγλοαιγυπτιακή κυριαρχία στο Σουδάν δεν άγγιξε ιδιαίτερα τις σταθερές τής περιοχής και το εμπόριο διαμέσου της Σαχάρας έβρισκε εκεί ανακουφιστικό στήριγμα στις κοινότητες. Σχετικά αραιοκατοικημένο, με φυλές προσκολλημένες στην αφρικανική παράδοση, το Νταρφούρ δεν ένιωσε ποτέ το βαρύ χέρι του Χαρτούμ, ενώ οι φυλές δύσκολα κατανοούσαν την ένταξή τους στο αχανές Σουδάν, ένα παραπροϊόν της εποχής της αποικιοκρατίας.

Η ισλαμική διείσδυση ελάχιστα επέδρασε στους αυτόχθονες τρόπους ζωής και ο ανιμισμός διατήρησε τα δικαιώματά του. Μάλιστα, το Νταρφούρ έμεινε μακριά από τον εμφύλιο πόλεμο που καταταλαιπώρησε το Σουδάν επί τρεις δεκαετίες, διαιρώντας τον αραβόφωνο ισλαμικό Βορρά από τον καθαρά αφρικανικό, χριστιανοανιμιστικό Νότο. Η γεωγραφία της απομόνωσης είχε προστατεύσει τις αχανείς σαβάνες του, που διασχίζονται ακόμη και σήμερα από πολύχρωμες φυλές και σηματοδοτούνται πολιτισμικά από διάσπαρτους οικισμούς. Οι Φλιντ και Ντε Βάαλ γράφουν ότι οι Βρετανοί παρενέβησαν διακριτικά μόνο στα τεκταινόμενα στο Νταρφούρ και περιόρισαν την εκπαίδευση στις οικογένειες των αρχηγών των ντόπιων φυλών, εγκαθιδρύοντας μια υποταγμένη τοπική ελίτ. Σε αυτό το πλαίσιο, το αυταρχικό ισλαμικό μετααποικιακό καθεστώς αδυνατούσε να ελέγξει τα τοπικά δρώμενα. Μάλιστα, σε συνέχεια του εμφυλίου πολέμου στο γειτονικό Τσαντ και της επέκτασης της ερήμου- λόγω της οικολογικής υποβάθμισης και της κλιματικής

Julie Flint & Αlex de Waal

DΑRFUR: Α SΗΟRΤ SΤΟRΥ ΟF A LΟΝG WΑR

ΖΕD ΒΟΟΚS, LΟΝDΟΝ, 2006, ΣΕΛ. 176, ΤΙΜΗ 23$

Αlex de Waal

FAMINE THAT ΚΙLLS DΑRFUR SUDΑΝ

ΟΧFΟRD UΝΙVΕRSΙΤΥ ΡRΕSS, 2005, ΣΕΛ. 288,
ΤΙΜΗ: 13.50 ΕΥΡΩ

αλλαγής που οδήγησαν σε έντονο ανταγωνισμό για βοσκές και νερό- αναπτύχθηκε στο Νταρφούρ ένα αυτονομιστικό κίνημα, βασισμένο όχι σε μια συγκροτημένη εθνοτική συνείδηση- ανέφικτη άλλωστε σε αυτό το πολυφυλετικό μωσαϊκό- αλλά στις πολιτιστικές συντεταγμένες της περιοχής. Ο συντηρητικός παναραβισμός θα στρεφόταν τότε κατά του αφρικανικού φυλετισμού.

Οι συνακόλουθες σφαγές είχαν απρόσμενη βιαιότητα. Η κυβέρνηση του Σουδάν εξόπλισε αραβικές πολιτοφυλακές, τους γνωστούς Τζαντζαγουίντ, που επιδόθηκαν σε μαζικές σφαγές των τοπικών πληθυσμών, εκθεμελίωση οικισμών και συστηματικούς βιασμούς ώστε να εξαλειφθούν τα τοπικά φυλετικά στοιχεία σε εθνότητες όπως οι Μασαλίτ, οι Φουρ και οι Ζαγκχάβα. Οι δολοφόνοι και βιαστές έχουν ανοιχτόχρωμο δέρμα, είναι πιστοί του Ισλάμ και χρησιμοποιούν ρατσιστικά προσωνύμια για τα μαύρα θύματά τους.

Μια άλλη παραδοσιακή ρίζα της σύγκρουσης βρίσκεται στη βιβλική διχοτόμηση Κάιν και Άβελ: οι Τζαντζαγουίντ είναι εκ παραδόσεως νομάδες κτηνοτρόφοι ενώ οι νέγροι αγρότες.

Gerard Ρrunier

DΑRFUR: THE AΜΒΙGUΟUS GΕΝΟCΙDΕ

CΟRΝΕLL UΝΙVΕRSΙΤΥ ΡRΕSS, 2006, ΣΕΛ. 236,
ΤΙΜΗ: 17 ΕΥΡΩ