Ανάσταση Ζυλ Ντασσέν

Οκτώ πρεμιέρες φρέσκιας παραγωγής και μία από το 1957 με τη διασταύρωση Ντασσέν, Καζαντζάκη, Γαλλίας, Ελλάδας, Μελίνας. Όσο όμως και να προσπαθείς με τους συγχρόνους, ένας ο νικητής: ο Χριστός ξανασταυρώνεται, ο Ζυλ Ντασσέν ανασταίνεται!

Το πεπρωμένο φυγείν αδύνατον. Τα παιχνίδια της μοίρας. Διότι στο Φεστιβάλ των Καννών του 1955 συναντώνται εντελώς τυχαία ο Ζυλ Ντασσέν με τη Μελίνα Μερκούρη. Ο Ντασσέν με το «Ριφιφί»- την πρώτη γαλλική του σκηνοθεσία για μια γκανγκστερική ιστορία. Η Μελίνα ως νέα απαστράπτουσα σταρ, με τη θρυλική «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη. Αυτό ήταν. Ο Ντασσέν τρελαίνεται με τη θηλυκότητα της Μελίνας και η Μελίνα παγιδεύεται από το μυαλό του Ντασσέν. Αρσενικό και Θηλυκό. Βody and Μind. Το αποτέλεσμα, γνωστό. Φεύγοντας, ο μικροσκοπικός Εβραίος τα παίρνει όλα. Και το βραβείο σκηνοθεσίας και τη Μελίνα. Όχι θα του ξέφευγαν! (παρεμπιπτόντως, και προς αποκατάσταση όλης της αλήθειας, έναν χρόνο αργότερα η ταινία του Κακογιάννη κερδίζει τη Χρυσή Σφαίρα καλύτερης ξενόγλωσσης παραγωγής).

Συναρπαστική η συνέχεια. Τη στιγμή που τα «στρατοδικεία» του Μακάρθι έπαιρναν κεφάλια σεναριογράφων, σκηνοθετών και ηθοποιών, ο πρόσφυγας Ντασσέν σκέφτεται σοβαρά να μετακομίσει από το Παρίσι και να αλλάξει λιμάνι. Πώς όμως; Ευφυώς ποιών- και προκειμένου να ξεχαρμανιάσει την επαναστατική του οργή και να στείλει ένα μήνυμα στον άθλιο Μακάρθι- καταλήγει στον Νίκο Καζαντζάκη. Η πρώτη μεγάλη γέφυρα που θα τον φέρει στην Ελλάδα. Όχι όμως με ελληνικές, αλλά με τις δικές του, τις γαλλικές, τις επαγγελματικές και ελεύθερες προδιαγραφές. Έτσι αρχίζουν τα γυρίσμα- τα της πρώτης «ελληνικής» του περιπέτειας. Με τον γαλλόφωνο τίτλο «Celoui Qui Doit Μourir» (δηλαδή «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται»), σε ελεύθερη μεταφορά, με σεναριογράφους τον ίδιο τον Ντασσέν και τον Μπεν Μπάρτζμαν, με συνεργείο και πρωταγωνιστές Γάλλους, με τη Μελίνα στον ρόλο μιας πόρνης, της Κατερίνας, και τον Δήμο Σταρένιο να παίζει τον φιλάργυρο Λαδά.

Η επιλογή του Καζαντζάκη καθόλου τυχαία. Αφορισμένος ο Κρητίκαρος συγγραφέας από την Εκκλησία, όπως ο Τζούλι από την Πολιτεία. Με ριζοσπαστικό, κοινωνικό έργο όπως το δικό του και- το κυριότερο- με μια θρησκευτική αλληγορία που ταιριάζει γάντι, όχι μόνο με τη μαρξιστική του ιδεολογία αλλά και με την εβραϊκή καταγωγή του. Βασικό αυτό. Το πλήθος των ρακένδυτων, περιφρονημένων και καταραμένων Κρητικών χωρικών συμβολίζει για τον Ντασσέν τους Εβραίους που δραπέτευσαν από τα κάτεργα της Αιγύπτου με αρχηγό τον Μωυσή, δηλαδή τον παπα-Φώτη, τον Ορθόδοξο χριστιανό. Μ΄ έναν σμπάρο πολλά τρυγόνια. Και Καζαντζάκης, και Ελλάδα, και Μαρξ, και εβραϊκή πληγή, και Μελίνα. Το αποτέλεσμα, συνταρακτικό. Ο Ντασσέν, οκτώ χρόνια μετά το τέλος του Εμφυλίου, σε μια Ελλάδα όπου όλα τά ΄σκιαζε η φοβέρα και τα πλάκων΄ η σκλαβιά, υπογράφει την πρώτη «ελληνική» επαναστατική ταινία. Γεγονός που επιβεβαιώνει για πολλοστή φορά μια πασίγνωστη αλήθεια: Φιλέλληνες, οι καλύτεροι και αληθινοί Έλληνες!

Σαρωτικό το φιλμικό αποτέλεσμα. Πρώτα απ΄ όλα εγκαταλείπει την εθνοπατριωτική διάσταση. Το ζήτημα, λέει, δεν είναι εθνικό αλλά ολότελα κοινωνικό. Οι προύχοντες του πλούσιου ελληνικού χωριού εξορίζουν τους φτωχούς ενός ξεκληρισμένου, από τους Τούρκους, χωριού. Δύο Ελλάδες χωριστά. Έτσι, πλαγίως, μπάζει στην ιστορία και τον εμφύλιο του 1946 και τους εμφυλίους του ΄21. Από ΄δώ οι κοτζαμπάσηδες, από ΄κεί ο απλός, φτωχός, λαός. Ο Τούρκος αγάς, στρογγυλοκαθισμένος στη σαλονάρα του, απολαμβάνει τον ελληνικό αλληλοσπαραγμό. Οι Έλληνες κάνουν καλύτερη δουλειά από αυτόν. Έπειτα, on the top of that- που θα ΄λεγε και ο ίδιος ο Ντασσέν- προσδιορίζει τον κύριο ιδεο λογικό αντίπαλο αυτής της εχθρικής, μισητής συμπεριφοράς: μα, φυσικά, η επίσημη Εκκλησία. Έτσι, πλαγίως, μπάζει στο προσκήνιο τον Γρηγόριο Ε΄, που αποκήρυξε και αφόρισε τους επαναστάτες του ΄21 και που στη συνέχεια ο σουλτάνος τού πήρε το κεφάλι. Και προσκυνημένος και αποκεφαλισμένος. Στο πρόσωπο του τραγόπαπα ο Ντασσέν «βλέπει» και τον Μακάρθι. Ιδεολόγος μίσους ο Έλληνας παπάς. Κυνηγός μαγισσών και κεφαλών ο Μακάρθι. Ολόιδιοι, σαν δυο σταγόνες νερού. Το στόρι πάει ακόμα πιο βαθιά. Χειρότερα για την Εκκλησία δεν γίνεται. Ο ίδιος παπάς εμποδίζει με τα όπλα τον γιο και κληρονόμο του αρχιπρούχοντα, που επιθυμεί να μοιράσει την περιουσία του στους φτωχούς και εξόριστους του ξεκληρισμένου χωριού.

Έτσι αρχίζει ο Εμφύλιος. Δηλαδή- λέει ο Ντασσέν- το αδιέξοδο από την κοινωνική αδικία άνοιξε τον δρόμο για τον Εμφύλιο. Ο παπάς παρέα με τον αγά. Ο Έλληνας με τον Τούρκο. Ο χριστιανός με τον μουσουλμάνο. Συμφέροντα κοινά. Ο αγάς, όπως ο Πόντιος Πιλάτος. Ο πόλεμος μπροστά. Ανελέητος ο Τζούλι. Ούτε εδώ σταματά. Γι΄ αυτόν η Ιστορία δεν τελειώνει εδώ. Γι΄ αυτό παγώνει την εικόνα. Γι΄ αυτό τελειώνει με τα φλάμπουρα και τα ταμπούρια. Γι΄ αυτό δεν ολοκληρώνει τη μυθοπλασία. Όλα ανοιχτά. Όλα πιθανά. Justice you son΄s of bitches. Δικαιοσύνη. Οι Άθλιοι του Ουγκώ, όλης της Γης οι κολασμένοι είναι εδώ.

Μισόν αιώνα πριν, κι όμως το έργο αθάνατο, επαναστατικό!

Το εγχείρημα εξασφαλίστηκε με τη συμμετοχή μερικών πρωτοκλασάτων ονομάτων του γαλλικού και του ευρύτερου ευρωπαϊκού κινηματογράφου: ο Πιερ Βανέκ είναι ο Μανωλιός-Χριστός. Ο Μορίς Ρονέ, που στη δεκαετία του ΄60 κάνει σπουδαία καριέρα, υποδύεται τον αποστάτη από την τάξη του, και κληρονόμο του αρχιπρούχοντα του χωριού. Ο Ζαν Σερβέ (πρωταγωνιστής στο «Ριφιφί») είναι ο επαναστάτης παπα-Φώτης. Ο Γκερτ Φρόμπε είναι ο προύχοντας. Μέσα στους κομπάρσους και ο 19χρονος- τότε- Τζο Ντασσέν. Δύο υποχωρήσεις έκανε ο Ντασσέν. Η πρώτη λόγω πάθους και καρδιάς. Δηλαδή, το στήσιμο της Μελίνας- από την κορυφή μέχρι τα νύχια – ξεκούδουνο σε σχέση με το κύριο, νεορεαλιστικό, σώμα της ταινίας. Η Μελίνα είναι σταρ. Επομένως, είναι από άλλη ταινία. Τρία χρόνια αργότερα, το 1960, θα παίξει την Ίλια στο «Ποτέ την Κυριακή», όπως περίπου ερμηνεύει την Κατερίνα. Όλοι με τις αδυναμίες μας. Κι εγώ στη θέση του το ίδιο θα έκανα. Η δεύτερη υποχώρηση είχε να κάνει με την αμερικανική του υπηκοότητα. Όλα, στην αρχή, «φωνάζουν» γραφικά. Η μουσική επένδυση με τα δημώδη, όπως «Ένα νερό κυρα-Βαγγελιώ», κάνει κακό. Όλα «φωνάζουν» δυνατά. Στη διαπασών. Μπορεί να μπέρδεψε τον Καζαντζάκη με τον στόμφο του Εθνικού Θεάτρου και του αρχαίου θεάτρου. Μπορεί. Με χαμηλότερους τόνους και με διαχείριση πιο κοντά στον Παζολίνι, θα μιλάγαμε σήμερα για ένα από τα πιο κορυφαία έργα στην ιστορία του παγκόσμιου κινηματογράφου!

Με δυο λόγια: Στην Κρήτη κάτω από οθωμανικό ζυγό. Πλήθος ξεκληρισμένων, πεινασμένων, ρακένδυτων και εξόριστων Κρητικών, καταφθάνουν σ΄ ένα άλλο, πλούσιο χωριό. Όμως με πρωτοστάτη έναν μοχθηρό και καλοταϊσμένο παπά, εξορίζονται για δεύτερη φορά και καταλήγουν σε μια άνυδρη περιοχή, ψηλά στο βουνό. Είναι μεγάλη Εβδομάδα των Παθών και τον πρώτο ρόλο, του Χριστού, τον έχουν αναθέσει στον Μανωλιό, έναν παρία και μουγκό. Ο Μανωλιός, παρέα με τον γιο τού τσιφλικά και μια πόρνη, την Κατερίνα, που στην αναπαράσταση θα παίξει τον ρόλο της Μαρίας Μαγδαληνής, αρχίζουν να βοηθούν τους φτωχούς στα κρυφά. Αυτό ήταν. Από τις πράξεις τους κινδυνεύουν τα όσια και τα ιερά. Έτσι, ο παπάς ζητάει από τον αγά να συλλάβει τον Μανωλιό. Ο Γολγοθάς και η Σταύρωση επαναλαμβάνονται, όπως τότε ακριβώς!

«Ο Χριστός ξανασταυρώνεται»

Ύστερα από μισό αιώνα Ακέραιο, σαρωτικό, επαναστατικό Ο πιο πολιτικός Ντασσέν ever

ΒΑΘΜΟΙ = 7

(ενίοτε γραφικό, αλλά εντελώς σαρωτικό)

Πέφτουν οι ταινίες σαν χαλάζι

Σκοτώνουν τις ταινίες όταν καλοκαιριάσει:

«Προσεχώς ζάπλουτοι» («Fool΄ s Gold»). Υποθαλάσσια κομεντί του Άντι Τέναντ, με Μάθιου ΜακΚόναχι και Κέιτ Χάντσον να βουτάνε στον πάτο μπας και πέσουν πάνω σε κιβώτια με χρυσάφι και διαμάντια από ισπανικό σκάφος του 18ου αιώνα. Στην αρχή κάτι λέει, στη συνέχεια πάνω σε ξέρα πέφτει.

ΒΑΘΜΟΙ = 4

(μόνο για καλοκαίρι)

«Μάρτυρες» («Les Τemoins»). Η τελευταία ταινία του Αντρέ Τεσινέ, όπου- πλην Εμανουέλ Μπεάρ- άπαντες γκέι. Έτσι, ο πιο νέος και αθώος με ΑΙDS την πληρώνει κι έτσι απ΄ αυτό το περιστατικό που λαμβάνει χώρα κάπου στα μέσα του ΄80, αρχίζουν να καταρρέουν όλα.

ΒΑΘΜΟΙ = 5

(καλοφτιαγμένο αλλά ξενέρωτο)

«Η δεύτερη πνοή» («Le Deuxieme Souffle»). Αστυνομική περιπέτεια του Αλέν Κορνό, με πρωτοκλασάτο καστ από Ντανιέλ Οτέιγ, Μόνικα Μπελούτσι, Ερίκ Καντονά. Φλύαρο, φορμαλιστικό, ρηχό και κουραστικό ριμέικ του ομότιτλου αριστουργηματικού του 1966, με σκηνοθέτη τον Ζαν Πιερ Μελβίλ και τον Λίνο Βεντούρα πρωταγωνιστή. Μπόλικο λούστρο, πλούσια γκαρνταρόμπα, άφθονο μπαμ-μπουμ, ελάχιστη ουσία. Ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός.

ΒΑΘΜΟΙ = 4

(κρίμα)

«Η μέρα που άρχισα να ζω»
(«Μiss P ettigrew»). Του Μπαράτ Ναλιούρι, με πρωταγωνίστρια την πολύ καλή Φράνσις ΜακΝτόρμαντ, σε ρόλο νταντάς που εκ συμπτώσεως μεταμορφώνεται σε γραμματέα μιας τσαχπίνας και αρσενικοφάγας Αμερικανίδας σταρλετίτσας (Έιμι Άνταμς), η οποία θέλει να κάνει καριέρα στο Λονδίνο του 1940. Ευπρεπέστατο, βαρετό, αδιάφορο. Πάνω στην μία ώρα εγκατέλειψα.

ΒΑΘΜΟΙ = 4

(μόνο για ΤV)

«Περιουσιακά στοιχεία». Ντοκιμαντέρ
της Αθανασίας Δρακοπούλου, για τη ζωή και το έργο του Νικηφόρου Βρεττάκου. Επίπεδο, προβλέψιμο, ακαδημαϊκό. Μνημόσυνο σωστό.

«Το όνομά της είναι Σαμπίν»
(«Εlle s΄ appelle Sabine»). Ντοκιμαντέρ της (ηθοποιού) Σαβίν Μπονέρ, με το πορτρέτο της «τρελής Σαμπίν», μιας σπαρα- κτικής ύπαρξης που μπαινόβγαινε σε ψυχιατρικές κλινικές, μέχρι που οι γιατροί τελικά διέγνωσαν «ψυχική διαταραχή της παιδικής ηλικίας με αυτιστική συμπεριφορά».

ΒΑΘΜΟΙ = ΕΤ1

ΒΑΘΜΟΙ = ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΒΡΑΒΕΙΑ

Χειροποίητη Ντίσνεϊλαντ

Μαζί με τον «Χριστό» του Ζυλ Ντασσέν, πέντε οι γαλλικές παραγωγές αυτή την εβδομάδα. Με καλύτερη όλων- των σύγχρονων Γάλλων ανταγωνιστών που συνωθούνται για λίγα ψίχουλα αγάπης σε μια εποχή απίστευτης ξηρασίας για τα ελληνικά ταμεία- αυτή του Λικ Ζακέ «Το παιδί και η αλεπού» («Le Ranard et L΄ Εnfant»). Του δημιουργού της ταινίας που μας άφησε με το στόμα ανοιχτό να χάσκει σαν παλιάλογο με το αριστοτεχνικό «Το ταξίδι του αυτοκράτορα» («La Μarche de l΄Εmpereur») του 2005 και με Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ, παρακαλώ.

Ένα στοίχημα έβαλε εξ αρχής αυτός ο Γάλλος θαυματοποιός. Το έβαλε και το κέρδισε δύο φορές. Και με τον Αυτοκράτορα Πιγκουίνο και με την Αλεπού: να φτιάξει μια χειροποίητη Disneyland. Με αληθινά τετράποδα, που να παίζουν καλύτερα από τους αληθινούς ηθοποιούς. Το είπε, το έκανε και το στοίχημα κέρδισε. Τα τελευταία σαράντα λεπτά, πάνω στην υπόγεια κλιμάκωση αυτής της ιστορίας στην οποία παίζουν μόνο ένα κορίτσι και μια αλεπού, θα σας αφήσουν με μια αναπάντητη απορία: Μα, πώς στο καλό έγινε αυτό το εξωφρενικό; Πώς δηλαδή μια αλεπού παίζει με τέτοια αυτοπειθαρχία και τόσο πρωτόγνωρη ερμηνευτική διδασκαλία;

Με δυο λόγια: Κοριτσάκι που μένει με τους γονείς της στο ξέφωτο του δάσους (ας πούμε μια σύγχρονη Κοκκινοσκουφίτσα), παρακολουθεί από κοντά μια αλεπού που τριγυρίζει για να βρει την τροφή της. Αργά αλλά συστηματικά- και παρά τους κινδύνους από τους άγριους λύκους και τα άλλα ζώα του δάσους- δημιουργείται μια πρωτόγνωρη φιλία. Τόσο το κορίτσι όσο και η αλεπού μπορούν πια να συνεννοηθούν με την καρδιά τους!

«Το παιδί και η αλεπού»

Χάρμα οφθαλμών Filmmaking αριστοτεχνικό

ΒΑΘΜΟΙ = 7

(η εναλλακτική πρόταση για το Παιδί)

Η επιστροφή του Τζέιμς Ελρόι

Μωρέ δεν πά΄ να γράφουν ό,τι τους κατεβάσει η γκλάβα τους! Απόδειξη; Ο ίδιος ο Τζέιμς Ελρόι συνειδητοποίησε τις δύο μουτζούρες του. Και στο μέτριο και οσκαρικό «Λ.Α. εμπιστευτικό» του Κέρτις Χάνσον, και στο πολύ χειρότερο «Η μαύρη ντάλια»- την πιο κακογραμμένη σελίδα του Μπράιαν ντε Πάλμα. Έτσι, επανερχόμενος με εντελώς κινηματογραφική γραφή και στερεή δομή, υπογράφει τον καλύτερο εαυτό του στην αστυνομική περιπέτεια «Street Κings» («Η εξουσία της νύχτας»)

Αν με ρωτούσαν με τι μοιάζει αυτή η απομυθοποιητική ιστορία του (σκηνοθέτη) Ντέιβιντ Άγιερ, θα παρέπεμπα σε τρεις τίτλους: «Επικίνδυνες ερωτήσεις, θανάσιμες απαντήσεις» του Σίντνεϊ Λιούμετ και του 1990, «Εσωτερικές υποθέσεις» του Μάικ Φίγκις (πάλι το 1990) και «Πληροφοριοδότης» του Μάρτιν Σκορσέζε, και του 2006. Με τα εξής πλεονεκτήματα: πιο συμπαγές από τον ξεχειλωμένο «Πληροφοριοδότη», πιο σκληρό από τις «Εσωτερικές υποθέσεις» και πιο σκοτεινό και «κλειστό» απ΄ όλες τις αστυνομικές περιπέτειες made in USΑ. Μηδέ του υπερτιμημένου «Λ.Α. εμπιστευτικό» εξαιρουμένου!

Ο Τζέιμς Ελρόι δεν αφήνει μισή διάκριση να φανεί ανάμεσα στον Νόμο και τον Υπόκοσμο. Πάει ακόμα πιο βαθιά. Το οργανωμένο έγκλημα ενθαρρύνεται, διακινείται και διαφυλάσσεται ως κόρη οφθαλμού από την Αστυνομία. Νo more good and bad guys. Όλοι είναι bad. Very bad. «Από το κακό, κακό θα προκύψει». Απίστευτα πράγματα!

Με συνοπτικές διαδικασίες, ο «καλός» μπάτσος Τομ Λάντλοου- που τον υποδύεται ο πιο μεστός και ώριμος Κιάνου Ριβς, ο οποίος με τις αλλεπάλληλες διακυμάνσεις του βάζει κάτω τον Ράσελ Κρόουπυροβολεί στο ψαχνό και σκοτώνει εν ψυχρώ. Ο πλήρης ορισμός του καθαρού, πλην όμως φασιστοειδούς μπάτσου, που παραπέμπει στον αδίστακτο Τζίμι Ντόιλ (Τζιν Χάκμαν)

του «French connection» («Ο άνθρωπος από τη Γαλλία»), την καλύτερη σκηνοθεσία του Ουίλιαμ Φρίντκιν και μέσα στις πέντε πρώτες της αστυνομικής περιπέτειας. Απέναντί του, αλλά δεμένος με δεσμούς αίματος με αυτόν, ο αρχηγός Τζακ Γουάντερ, δηλαδή ένας συναρπαστικός Φόρεστ Γουιτάκερ, στον καλύτερο ρόλο της καριέρας του. Με σαιξπηρικές εκρήξεις και με αναφορές στον Χανκ Γουίνλαν, τον πιο χαλασμένο μπάτσο που υπήρξε ποτέ και που σκηνοθετήθηκε και ερμηνεύθηκε από τον Όρσον Γουέλς στον «Άρχοντα του τρόμου», του 1958.

Αυτή η γραμμή πλήρους απομυθοποίησης, χωρίς ίχνος νοσταλγίας και σινεφιλικής λατρείας, ακολουθείται από τη σκηνοθεσία με την ίδια λιτή οικονομία στην αφήγηση και τη δραματουργία. Ο Τομ Λάντλοου (το παλικαράκι του Νόμου) είναι δύο πράγματα μαζί: ο Ράμπο, η βιτρίνα του συστήματος και ταυτόχρονα ο αφηγηματικός άξονας, ο ήρωας που ανοίγει πόρτες, πέφτει πάνω σε μια εγκληματική δραστηριότητα, βγάζει τα κουμπούρια, σκοτώνει και, χωρίς να το καταλαβαίνει, την Αστυνομία ξελασπώνει και από την άλλη όλο και πιο βαθιά μπαίνει και μέχρι το τελευταίο του κύτταρο σαπίζει και «πεθαίνει». Ο Κιάνου Ριβς είναι ο οδοκαθαριστής, η σφουγγαρίστρα του Φόρεστ Γουιτάκερ. Έτσι, αθώος λόγω βλακείας. Έτσι, από την αφέλειά του συγκαλύπτει το έγκλημα και στηρίζει την ασυλία. Έτσι (λέει ο Ελρόι), λειτουργεί κάθε σοβαρή Αστυνομία. Οι βλάκες και οι Ράμπο καθαρίζουν τα σκατά. Οι διεφθαρμένοι κερδίζουν δόξα και λεφτά. Αυτός ο εφιάλτης, αυτός ο αληθινός άρχων του τρόμου, παιδιά!

«Η εξουσία της νύχτας»

Η top αστυνομική περιπέτεια της

χρονιάς

Όλοι αδίστακτοι, πωρωμένοι, διεφθαρμένοι Ο καλύτερος Κιάνου Ριβς Ο καλύτερος Φόρεστ Γουιτάκερ

ΒΑΘΜΟΙ = 7

(ήρθε για να μείνει)