Φαινόμενα

Κατανάλωση τρομοκρατικής θέας

Οι εικόνες μοιάζουν να έρχονται από μιαν άλλη εποχή.
Ηλικιωμένοι ξεδιαλέγουν λαχανικά που έχουν πετάξει στους δρόμους επαγγελματίες της λαϊκής αγοράς
Στην εκπομπή «Κοινωνία ώρα Μega», που έχει επιπροσθέτως αφιέρωμα στους πλειστηριασμούς σπιτιών από τράπεζες στις οποίες δυσκολεύονται να αποπληρώσουν τα χρέη τους οι δανειολήπτες, βλέπουμε το ρεπορτάζ. Φαινόμενο που, όπως φαίνεται, έχει πάρει μεγάλες κοινωνικές διαστάσεις και καταγράφεται κάθε τόσο από πανελικές συζητήσεις, οι οποίες μάλλον προκαλούν περισσότερο τρόμο με τα συντριπτικά στοιχεία της οικονομικής αδυναμίας των νοικοκυριών και της δυστυχίας που επιφέρει παρά βοηθούν τους χρεωμένους να βρουν ψύχραιμες διεξόδους.

Λίγο αργότερα, εικόνες από λαϊκές αγορές με ανθρώπους πατείς με- πατώ σε να ξεδιαλέγουν λαχανικά και σαρδέλες, να τα βάζουν στις τσέπες, στις φούστες προβάλλονται στον «Πρωινό Καφέ» από τον Αnt1 και συνοδεύονται με φράσεις που προκαλούν πανικό: οι άνθρωποι που βλέπετε δεν είναι ρακοσυλλέκτες, μπορεί να είναι η μάνα ή ο πατέρας σας, συνταξιούχοι που δεν έχουν να αγοράσουν τα απαραίτητα (ένα μουσικό «χαλί» και ο δραματικός τόνος στη φωνή ενισχύουν το αιφνίδιο αίσθημα ασφυξίας που καταλαμβάνει τον πρωινό τηλεθεατή, μπροστά στο απίστευτο θέαμα που ντροπιάζει τον πολιτισμό του τόπου και της εποχής μας).

Η κατανάλωση της δυστυχίας, της συμφοράς, του αδιεξόδου παραμένει η προσφιλής τακτική του θεάματος της ενημέρωσής μας, η οποία φυσικά αναδεικνύει το σημαντικότερο πρόβλημα της εποχής, την ακρίβεια, που διευρύνει τις τάξεις των ανθρώπων της ανέχειας, αλλά την ίδια στιγμή τούς παγιδεύει στην εικόνα της δυστυχίας τους.

Αποκαλυπτική για το κύκλωμα σκανδαλώδους κέρδους από πλειστηριασμούς η δραματική μαρτυρία κυρίας, που φυσικά βγήκε πλάτη στον φακό της εκπομπής «Κοινωνία ώρα Μega». Έχασε το σπίτι της στον πλειστηριασμό και ξαναχρεώθηκε για να το πάρει πίσω από την αγοράστρια που ενώ είχε καταβάλει 17 εκατομμύρια για την αγορά του, πήρε 32 όταν το ξαναπούλησε στην αρχική ιδιοκτήτρια.

Βέβαια, τέτοιου είδους μαρτυρίες κάθε άλλο παρά πρώτη φορά έρχονται στο φως. Το ίδιο και οι εικόνες ανθρώπων που ψάχνουν τα υπολείμματα στις λαϊκές αγορές. Το ίδιο και τα στοιχεία που περιγράφουν το μέγεθος του προβλήματος των χρεών, της ακρίβειας, της ανεργίας. Η φτώχεια έχει περιγραφή, έχει εικόνα, μόνο που ο λόγος της στο τελετουργικό της ενημέρωσης παραμένει λόγος της δυστυχίας, της αδράνειας.

Στη ζοφερή εικόνα θα προστεθούν σιγά σιγά, καθώς πλησιάζει το Πάσχα, τα ρεπορτάζ για την ακρίβεια του εορταστικού τραπεζιού, η θεαματική μάχη του αμνοεριφίου (ήδη εμφανίστηκε), η μάχη του ζαρζαβατικού, η μάχη του τσουρεκιού, της λαμπάδας και φυσικά της βενζίνης, που η τιμή της έχει αναχθεί σε εφιάλτη των αργιών. Δεν έχει όριο η ανάδειξη των πτυχών της οικονομικής αδυναμίας, που απλώνεται σαν τον νέο τρόμο του κόσμου μας.


Σπατάλη ενέργειας σε εποχές ανέχειας

Η διαρκής περιγραφή, η διαρκής επανάληψη των προβλημάτων ως θέαμα ανέχειας καταλήγει να αποτελεί μια καινούργια μορφή εξωφρενικής σπατάλης ενέργειας (ανθρώπινης και μέσων) για να παραχθεί αίσθημα φόβου και κατά συνέπεια μια σπασμωδική αντίδραση διεξόδου, που σημαίνει νέες μορφές κατανάλωσης.

Νέα δάνεια, για παράδειγμα, προκειμένου να αποπληρωθούν τα παλαιότερα και ταυτόχρονα να εξασφαλιστούν χρηματικά δώρα στους δανειολήπτες για να περάσουν τις δύσκολες ημέρες, που όμως θα χρειαστεί να τα πληρώσουν και αυτά λίγο αργότερα. Και ακόμη, ξέσπασμα στη διασκέδαση, μια βιομηχανία που στηρίζεται πλέον στο αίσθημα της ασφυξίας του κόσμου και όχι στην ανάγκη να απολαύσει τον ελεύθερο χρόνο του. Όλο και περισσότερες μορφές διασκέδασης που προσφέρουν τη φυγή ή και την απομόνωση κερδίζουν έδαφος, από τα βιντεογκέιμ μέχρι τα εκκωφαντικά κλαπατσίμπανα των ξενυχτάδικων που βαφτίζονται «τραγούδια».

Ένας φαύλος κύκλος που διαρκώς διευρύνεται. Το θέμα δεν είναι, επομένως, το τηλεοπτικό αναμάσημα των δυσκολιών, του αδιέξοδου μέλλοντος, αλλά μια άλλου είδους ενημέρωση, που θα προσφέρει μαζί με την εικόνα των προβλημάτων και προτάσεις, λύσεις, συμβουλές. Μια ιδέα θα ήταν να επιβληθεί ένας ελάχιστος έστω φόρος στα θεάματα της «διασκεδαστικής φτώχειας» υπέρ του ταμείου ανεργίας ή οποιασδήποτε υπηρεσίας ανακούφισης των οικονομικά αδυνάμων.

Ψιλά γράμματα; Μπορεί, αλλά το τηλεοπτικό αναμάσημα του προβλήματος και οι δραματικοί τόνοι των ρεπορτάζ δεν είναι παρά κανιβαλισμός μιας κοινωνίας που τρέφεται από την ίδια της τη δυστυχία.