[ Πρόσωπα ] ΡΑΓΚΙΠ ΖΑΡΑΚΟΛΟΥ Βιβλία κόντρα στα ταμπού

Στον εκδοτικό οίκο του Ραγκίπ Ζαράκολου, σ΄ ένα υπόγειο στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης, κάτω από ένα ΜcDonald΄s, κρύβεται μια «σπηλιά του Αλή Μπαμπά» με τα ταμπού της Τουρκίας. Όσο για τον εκδότη, βρίσκεται και πάλι στα δικαστήρια…

«Με τη μακαρίτισσα σύζυγό μου ξεκινήσαμε εκδίδοντας την ιστορία του Τουρκικού Κομμουνιστικού Κόμματος· αυτό ήταν το πρώτο ταμπού», λέει ο Ραγκίπ. Το βιβλίο για το Κομμουνιστικό Κόμμα εκδόθηκε το 1982, απαγορεύτηκε και αργότερα κάηκε από τους στρατηγούς ως απειλή για την κοινωνική τάξη. Η Αϊσέ Νουρ Ζαράκολου, που από το 1977 έως τον θάνατό της, τον Ιανουάριο του 2002, διηύθυνε τις Εκδόσεις Μπελγκέ, προσήχθη σε δίκη- μία από τις 30 στις οποίες βρέθηκε κατηγορούμενη για τα βιβλία που εξέδιδε, ενώ δύο φορές (το 1994 και το 1996) φυλακίστηκε. Δέκα χρόνια μετά, το ζευγάρι έστρεψε την προσοχή του στην τύχη των Κούρδων της Τουρκίας. Βρέθηκε και πάλι κατηγορούμενο στα δικαστήρια και συνέχισε εκδίδοντας κείμενα για τη γενοκτονία των Αρμενίων επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. «Αποφασίσαμε πως ήταν καιρός να αντιμετωπίσουμε το παρελθόν μας και να το συζητήσουμε», λέει σήμερα ο Ζαράκολου στην ανταποκρίτρια του ΒΒC Σάρα Ρέινσφορντ. Οι αρχές είχαν όμως αντιρρήσεις: το 1993 η Αϊσέ καταδικάσθηκε σε φυλάκιση δύο ετών βάσει της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας επειδή ο «Μπελγκέ» εξέδωσε το έργο ενός Γάλλου μελετητή για τις σφαγές των Αρμενίων.

Ο Ραγκίπ Ζαράκολου βρίσκεται και πάλι στα δικαστήρια, τούτη τη φορά για ένα από τα λιγότερο επίμαχα βιβλία του, ένα στο οποίο ο (Βρετανός) συγγραφέας αφηγείται πώς ένας Τούρκος αξιωματούχος έσωσε το 1915 την Αρμένισσα γιαγιά του. «Αν πιστεύεις πως είσαι σπουδαίος, καθαρός και τίμιος, είναι δύσκολο να αντιμετωπίσεις κάτι όπως το 1915», εξηγεί ο εκδότης. «Η κοινωνία μας έχει τραύματα που αποφεύγουμε. Πραγματικά, θα πρέπει να δούμε ψυχοθεραπευτή».

Ο Ζαράκολου συνεχίζει να εκδίδει βιβλία για τα σκοτεινότερα κεφάλαια του παρελθόντος. Και παρά τις διώξεις που υφίσταται, πιστεύει ότι φέρνει αποτέλεσμα. Τα βιβλία του διαβάζονται από ένα περιορισμένο κοινό, κυρίως φοιτητών και ακαδημαϊκών, όμως βοηθούν πολύ τροφοδοτώντας συζητήσεις και η κατάσταση βελτιώνεται. Η κυβέρνηση εξετάζει την άμβλυνση του περιβόητου άρθρου 301 του ποινικού κώδικα περί «προσβολής της τουρκικής ταυτότητας» και η δίκη του Ζαράκολου αναβλήθηκε μέχρι να αποφασίσει το Κοινοβούλιο αν το έγκλημα για το οποίο κατηγορείται θα εξακολουθήσει να υφίσταται ή όχι. Ο εκδότης λέει πως είναι ευχαριστημένος, όμως πιστεύει ότι ακόμη κι ένα «τροποποιημένο» άρθρο 301 είναι επικίνδυνο, έτσι συνεχίζει τον αγώνα του. «Η γυναίκα μου πήγε φυλακή επειδή εξέδωσε το πρώτο βιβλίο στην Τουρκία για τη γενοκτονία των Αρμενίων. Τώρα σχεδιάζω να τυπώσω το ίδιο βιβλίο ξανά και να περιλάβω τις σημειώσεις από τη δίκη της», λέει. «Να δούμε τι θα συμβεί δεκαπέντε χρόνια μετά!».