Με το όραμα της αυτοθεσμιζόμενης κοινωνίας

Δεν χωράει αμφιβολία πως η ανάγνωση του Τάση παραμένει συνεπής από την αρχή ώς το τέλος, αφού στο πορτρέτο του πολιτικού Καστοριάδη καταφέρνει να εντάξει και όλες τις εκφράσεις της σκέψης του που δεν βρίσκουν άμεσο αντίκρυσμα πολιτικής πρακτικής. Ακόμη και στη σύγκρουσή του είτε με τον στρουκτουραλισμό του Λεβί-Στρος είτε με τον καθαγιασμό τού διαφορετικού από τον Φουκό. Ακόμη και στον διάλογό του με τη σύγχρονη επιστήμη, ακόμη και στον διά βίου διάλογό του με τον Αριστοτέλη, ακόμη και στα ευρήματα που αποκομίζει από την, ισόβια επίσης, ανάγνωση της αρχαίας ελληνικής περιπέτειας.

Ή μάλλον κατ΄ εξοχήν σ΄ αυτήν την τελευταία. Για τη «ρητά αυτοθεσμιζόμενη κοινωνία» που οραματίζεται ο Καστοριάδης, πηγή έμπνευσης αποτελεί η δημοκρατική Αθήνα του Περικλή. Εκεί εντοπίζεται και το πρώτο «πρότυπο» μιας κοινωνίας, η οποία οργανώνεται με στόχο την αυτονομία της και όχι την εξάρτησή της από κάποιο επέκεινα μεταφυσικό, ιστορικό, τελεολογικό. Απ΄ αυτήν την άποψη, και μόνον αναγνωρίζοντας ως πρότυπο την αθηναϊκή κοινωνία του 5ου αιώνα, ο Καστοριάδης συγκρούεται ευθέως με τον μεταμοντέρνο σχετικισμό.

Στη διάθεσή του να εμφανίσει τον Καστοριάδη ως απολύτως πολιτικό διανοητή, ο Τάσης μοιάζει να παραμερίζει αυτό που ο ίδιος εντοπίζει ως κύριο χαρακτηριστικό του έργου του, ότι δηλαδή είναι «πρωτίστως σκέψη και όχι σύστημα οργανωμένο και ολοκληρωμένο». Παρατηρώντας πως από τον Καστοριάδη απουσιάζει μια προβληματική της εξουσίας, είναι σαν να του υπενθυμίζει πως η κληρονομιά που άφησε στα άξια τέκνα του κάπου δεν τους φτάνει για να ζήσουν, αφού δεν τους υποδεικνύει τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να αντισταθούν σήμερα στις καθημερινές σχέσεις εξουσίας.

Ίσως σ΄ αυτό το σημείο να αναδεικνύονται και τα όρια της αμιγώς πολιτικής ανάγνωσης του «πολιτικού» Καστοριάδη ή, με άλλα λόγια, της «καστοριαδικής» ανάγνωσης του Καστοριάδη, τα όρια μιας σχέσης εξάρτησης από μια σκέψη η οποία παραμένει ζωντανή γιατί πρόταξε πάνω απ΄ όλα το αίτημα της αυτονομίας.

Αυτό όμως δεν έχει τόση σημασία. Σημασία έχει ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια ολοκληρωμένη και διαυγή ανάγνωση του έργου ενός διανοητή ο οποίος, στην Ελλάδα τουλάχιστον, πέρασε από την αφάνεια στη μυθοποίηση σχεδόν αδιάβαστος.

Κι απ΄ αυτήν την άποψη το έργο του Θεοφάνη Τάση μπορεί να θεωρηθεί ως μία εξαιρετικά σοβαρή πρόταση διαλόγου για την πνευματική υπόθεση που ακούει στο όνομα Κορνήλιος Καστοριάδης.