Ανανέωσε το επαναστατικό πρόταγμα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΙΑ ΑΝΤΙΛΗΨΗ, ΜΑΛΛΟΝ ΔΙΑΔΕΔΟΜΕΝΗ, Η ΟΠΟΙΑ
ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΙ ΤΟΝ ΚΟΡΝΗΛΙΟ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗ ΩΣ ΤΟΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ
ΤΩΝ ΜΟΪΚΑΝΩΝ. Ή ΜΑΛΛΟΝ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΩΣ ΤΗ
ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΜΑΧΗΤΙΚΗ ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΜΙΑΣ ΠΡΩΗΝ ΕΞΕΓΕΡΜΕΝΗΣ
ΔΙΑΝΟΗΣΗΣ ΠΟΥ, ΤΙΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ, ΤΟ ΜΟΝΟ ΠΟΥ
ΞΕΡΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΚΑΤΑΘΕΤΕΙ ΤΑ ΟΠΛΑ
Είναι προφανές πως ο γεννημένος το 1922 στην Κωνσταντινούπολη διανοητής, ο οποίος στα δεκαπέντε του χρόνια ήταν ήδη μέλος της νεολαίας του Κομμουνιστικού Κόμματος, για να προσχωρήσει το 1943 στην τροτσκιστική ομάδα του «επαναστάτη Σπύρου Στίνα», δεν μπορούσε να διανοηθεί μια ζωή εκτός πολιτικής. Επικηρυγμένος από την ελληνική κυβέρνηση το 1945, υπότροφος όμως της γαλλικής χάρη στον Οκτάβιο Μερλιέ, θα ταξιδέψει μαζί με τον Παπαϊωάννου, τον Αξελό, τον Ξενάκη, την Κρανάκη και άλλους «Ματαρόα» και θα εγκατασταθεί στο Παρίσι, όπου το 1948 θα ιδρύσει το περιοδικό «Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα».

Για την ίδρυση του περιοδικού μιλάει ο ίδιος στην Άνοδο της ασημαντότητας:

«Το φθινόπωρο του 1948, όταν οι τροτσκιστές απεύθυναν στον Τίτο που τότε τα είχε χαλάσει με τη Μόσχα, την τερατώδη αλλά και γελοία πρόταση να σχηματίσουν μαζί του ένα ενιαίο μέτωπο, αποφασίσαμε να κόψουμε τις σχέσεις μας με το τροτσκιστικό κόμμα και ιδρύσαμε την ομάδα και το περιοδικό Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα». Στο μεταπολεμικό Παρίσι, το οποίο ακτινοβολεί ως πρωτοπόρο στην ευρωπαϊκή πνευματική ζωή ακόμη, όπου ηγεμονεύει ο Σαρτρ με τον νομιμόφρονα φιλοσοβιετισμό του, ο Καστοριάδης και ο κύκλος του περιοδικού συμπεριφέρονται σαν τις μύγες μες στο γάλα. Η κριτική της σοβιετικής γραφειοκρατίας, ως εγγενούς χαρακτηριστικού του συστήματος και όχι απλώς ως παρεκτροπής ή λανθασμένης εκτίμησης εκ μέρους ορισμένων, και η προβολή των ιδεών της αυτοδιαχείρισης μοιάζουν με κατάθεση αγωγής διαζυγίου- διάλυση του ώς τότε μάλλον προφανούς γάμου ανάμεσα στην οποιαδήποτε επαναστατική προοπτική και την καθιερωμένη κομμουνιστική ορθοδοξία.

Το περιοδικό μπορεί να σταμάτησε να εκδίδεται το 1965, ο Καστοριάδης μπορεί να άρχισε να ασχολείται επαγγελματικά με την ψυχανάλυση, όμως ουδέποτε σταμάτησε να διεκδικεί έναν ρόλο για την εξέγερση στις κοινωνίες του καιρού μας. Σήμερα, έντεκα χρόνια μετά τον θάνατό του, όσοι προσεγγίζουν το έργο του, και είναι όλο και περισσότεροι, βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα δίλημμα όχι και τόσο απλό.

Μπορεί μια τόσο πλούσια και πολύπλοκη πνευματική διαδρομή να αναχθεί στην πολιτική στάση του δημιουργού της; Ή μήπως αυτονομείται από τις προθέσεις του και συνθέτει μια πνευματική πράξη η οποία διατηρεί την αξία της ανεξάρτητα από την πολιτική της βιωσιμότητα; Η ανάγνωση του έργου του Καστοριάδη από τον Θεοφάνη Τάση δίνει μια σαφή και κατηγορηματική απάντηση στο δίλημμα: ο Καστοριάδης παρέμεινε επαναστάτης ώς το τέλος, όχι μόνο γιατί «η ιδέα μιας καινούργιας επαναστατικής ομάδας τού τριβελίζει μέχρι τέλους το μυαλό», αλλά γιατί ως σύγχρονος Σωκράτης, ώς την τελευταία στιγμή, αναζητά κάποιο πολιτικό αντίκρυσμα για να μπορέσει και ο ίδιος να αποτιμήσει τη σκέψη του.

Θεοφάνης Τάσης

ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΜΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΙΑΣ

ΕΚΔ. ΕΥΡΑΣΙΑ, 2007 ΣΕΛ. 434, ΤΙΜΗ: 22,50 ΕΥΡΩ