Ανάμεσα σε τιμή, πίστη και καρδιά

ΤΡΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΣΥΓΚΡΟΤΟΥΝ ΤΟΝ ΑΛΗΘΙΝΟ
ΑΝΤΡΑ: ΤΙΜΗ, ΠΙΣΤΗ, ΚΑΡΔΙΑ. ΓΙΑ ΤΟΝ
ΤΖΟΥΛΙ ΚΑΙ ΤΑ ΤΡΙΑ ΕΙΧΑΝ ΟΝΟΜΑΤΑ: ΧΟΛΙΓΟΥΝΤ-
ΜΑΡΞ- ΜΕΛΙΝΑ. ΤΟ ΘΗΡΙΟ ΤΑ ΑΝΑΚΑΤΕΨΕ
ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΝΕΘΕΣΕ ΜΕ ΜΑΕΣΤΡΙΑ Σ΄
ΕΝΑΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΩΝΥΜΟΣ
ΑΥΤΟΥ ΠΟΥ ΛΕΜΕ ΑΝΤΡΑΣ ΜΕ ΤΑ ΟΛΑ ΤΟΥ!
Η ζωή του ολόκληρη ήταν ταινία-ποταμός. Με άφθονο πολιτικό θρίλερ και φλογερό ερωτικό ρομάντζο. Μια ταινία που άρχισε στο σπίτι ενός Ρωσοεβραίου μπαρμπέρη στις 18 Δεκεμβρίου του 1911 στο Μιντλετάουν του Κονέκτικατ, με τον τίτλο «Α Star Ιs Βorn» («Ένα αστέρι γεννιέται») και ολοκληρώθηκε την 1η Απριλίου του 2008 στην Αθήνα ως «Τhe Last of Τhe Μohicans» («Ο τελευταίος των Μοϊκανών»).

Και ήταν ο τελευταίος. Αφού όλοι- προδότες και σύντροφοι- ήταν νεκροί. Ο Καζάν το 2003 έφτασε τα 94. Ο Έντουαρντ Ντμίτρικ, ο άνθρωπος που το 1952 τον «έδωσε» στην Επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών του Μακάρθι, εγκαταλείπει σε ηλικία 91. Ο Ζυλ Ντασσέν για κάποιους μεταφυσικούς λόγους ήταν ο τελευταίος. Έπρεπε να φτάσει εκατό παρά τρία για να αφηγηθεί μερικές ιστορίες ξεχασμένες στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας. Έπρεπε να γράψει το υστερόγραφο αυτής της μεγάλης περιπέτειας. Ένα υστερόγραφο με τίτλο «Η εκδίκηση είναι δική μου». Damm it που θα ΄λεγε και ο ίδιος. Γαμώτο, κάποιος πρέπει να μείνει πίσω. Να φτύσει πάνω από τον τάφο του Καζάν. Να κρατήσει τη φλόγα ζωντανή.

Έτσι έγινε. Έτσι ήταν. Έτσι το έζησα. Όταν πριν από χρόνια ο Λέων Καραπαναγιώτης με φώναξε στο γραφείο. Μπα, σκέφτηκα, για κάποια ταινία που δεν έχει προβληθεί στην Αθήνα θέλει να μου μιλήσει. «Μα πώς τα καταφέρνεις και τις βλέπεις;» «Μου τις δίνει ο Τζούλι σε κασέτες που παραλαμβάνει από το Χόλιγουντ για να ψηφίσει για τα Όσκαρ». Απίστευτος και ασυγκράτητος ο Λέων. Ήρεμη δύναμη που έβραζε ο Τζούλι. Τέλος πάντων. Εκείνη την ημέρα έπρεπε να τηλεφωνήσω στον Ντασσέν να μου υπαγορεύσει μια δήλωση για τον Καζάν, ο οποίος μόλις είχε τιμηθεί με Όσκαρ για το σύνολο του έργου του.

Τότε. Όταν ο Σον Πεν που δεν ξεχνάει παραλίγο να έρθει στα χέρια με τον Ρόμπερτ ντε Νίρο που διαρκώς ξεχνάει. Η σύντομη δήλωση πέρασε απ΄ όλα τα πρακτορεία, γιατί όλα τα μάτια του Χόλιγουντ ήταν στραμμένα πάνω στον τελευταίο Μοϊκανό των μαυροπινακισμένων Αμερικανών δημιουργών: ο Καζάν είναι προδότης. Επομένως καμία συγχώρεση για τον προδότη. «Είναι μεγάλος καλλιτέχνης», ψιθύρισα. «Είναι. Αλλά αυτό που έκανε ξεπερνάει την Τέχνη». Ο Καζάν ποτέ δεν εξιλεώθηκε. Από τις υποκλίσεις στο σύστημα διαρκώς ξεχνούσε και φυσικά τον εαυτό του δικαιολογούσε. Κομμουνιστικό Κόμμα ΗΠΑ
Το περιστατικό που έκλεισε το ραντεβού τού Τζούλι με τις μαρξιστικές, σοσιαλιστικές και κομμουνιστικές ιδέες είναι γνωστό. Το 1929, πάνω στο μεγάλο οικονομικό κραχ, ήταν μόλις 18. Πάνω στα μπουτέλια του. Το σύστημα γκρεμιζόταν. Μέσα του και έξω του. Η ίδια αίσθηση που αργότερα αποδείχτηκε ψευδαίσθηση, κυκλοφορούσε ανάμεσα σε εκατομμύρια δυστυχισμένων ψυχών. Έτσι, η αφρόκρεμα της νέας γενιάς σεναριογράφων, σκηνοθετών και αρκετών ηθοποιών βρέθηκε μέσα, άντε λίγο έξω από το Κομμουνιστικό Κόμμα ΗΠΑ (ΚΚΗΠΑ). Ακόμα και ο Ρόναλντ Ρίγκαν. «Τελικά, δεν έγινε δεκτός στο κόμμα λόγω μειωμένου Ι.Q.» (αργότερα αυτός ο «χαζός» θα αποδειχτεί η πιο αποτελεσματική μπουλντόζα κατεδάφισης του υπαρκτού σοσιαλισμού). Όταν στην Αθήνα του ΄90 ρωτούσες τον Τζούλι τι έφταιξε (μήπως ο Στάλιν;), εκείνος έβγαζε τρία απανωτά «no, nο, no» και κατέληγε περίπου ως εξής:

«Οι μεγάλες ιδέες του σοσιαλισμού υπονομεύτηκαν από τα μέσα. Επομένως δεν φταίνε οι ιδέες, αλλά ο τρόπος που εφαρμόστηκαν. Ο Στάλιν ήταν ένας απ΄ αυτούς που τις σκότωσε». Φανταστείτε προσήλωση που το 1956- πάνω ακριβώς στην εποχή της αποσταλινοποίησηςμε το γαλλικό νουάρ (μαύρο, γκανγκστερικό) «Ριφιφί» βρέθηκε και αποθεώθηκε στις ανατολικές χώρες. Ο Τζούλι, όπως ολόκληρος ο κόσμος, έδωσε μια δεύτερη ευκαιρία στη δική του ιδεολογία. Πολλές οι ευκαιρίες. Μία απ΄ αυτές ήταν το «Νew Deal» του Ρούζβελτ. Τότε, γύρω στα μέσα του ΄30, έπειτα από σπουδές υποκριτικής στην Ευρώπη, καταλήγει νεοσσός ηθοποιός στο Υiddish Τheater της Νέας Υόρκης. Το μίσος για τον αντισημιτισμό- και κάθε είδους αποκλεισμό- ταίριαζαν γάντι με το όνειρο το σοσιαλιστικό. Αμ πού αλλού θα βρουν άσυλο της Γης οι κολασμένοι; «Ποτέ δεν ήμουν φανατικός Εβραίος, ούτε έδινα μεγάλη σημασία σ΄ αυτά. Όμως ο αντισημιτισμός με εξαγριώνει». Οι Δέκα του Χόλιγουντ
Όσο πλησιάζει το ΄40, ο πόλεμος, ο Χίτλερ και η ναζιστική κτηνωδία, τόσο πιο κοντά βρίσκεται ο Τζούλι στο Χόλιγουντ και τόσο πιο αφοσιωμένος είναι στην ιδεολογία. Οι Εβραίοι, διπλά μαχόμενοι και προσηλωμένοι. Και για το Νταχάου και για τον σοσιαλισμό. Και ήταν πολλοί, μα πάρα πολλοί, Εβραίοι. Και είναι εντελώς παραπληροφορημένοι όσοι πιστεύουν πως κάθε Εβραίος είναι το συνώνυμο της επίσημης γραμμής του Ισραήλ. Φανταστείτε πως όλα σχεδόν τα ονόματα της διάσημης και ηρωικής λί στας του Ηollywood Τen (Δέκα του Χόλιγουντ), αυτοί δηλαδή που έθεσαν εαυτό στην πρώτη γραμμή και επικαλούμενοι το πέμπτο άρθρο του Συντάγματος αρνήθηκαν στις 25 Νοεμβρίου του 1947 να δώσουν έστω και μισό όνομα στα τσογλάνια των «στρατοδικείων» του Μακάρθι, ήταν Εβραίοι. Ο Τζούλι μού τους είχε ονομάσει: Άλβα Μπέισι, Χέρμπερτ Μπίμπερμαν, Λέστερ Κόουλ, Έντουαρντ Ντμίτρικ (πέντε χρόνια αργότερα στο δεύτερο κύμα υπέκυψε και ανάμεσα στους άλλους τον Ντασσέν έδωσε), Ρινγκ Λάρντνερ τζούνιορ, Τζον Χάουαρντ Λόουσον, Άλμπερτ Μολτζ, Σάμιουελ Όρμιτζ, Όντριαν Σκοτ, Ντάλτον Τράμπο. Όλοι τους- πλην του Ντμίτρικ- ήταν σεναριογράφοι. Έχει σημασία αυτό.

«Το αμερικανικό σινεμά είναι πρώτα story και μετά σκηνοθεσία. Χωρίς σενάριο δεν υπάρχει ταινία. Νo story no film». Πάει τελείωσε. Αν ρίξει κάποιος μια ματιά στα παρασκήνια του Χόλιγουντ εκείνης της εποχής, θα πέσει σε στίφη συγγραφέων (Writers). Άπαντες εκεί. Από τον πιο διάσημο, τον Ουίλιαμ Φόκνερ, μέχρι τον τελευταίο και άσημο. Το κάθε σενάριο περνούσε από πέντε, δέκα χέρια. Άλλος την ιδέα, άλλος τους διαλόγους, άλλος τη δράση, άλλος το… χτένισμα. Με έναν λόγο, ο σεναριογράφος στο Χόλιγουντ του ΄40 ήταν προλετάριος. Έτσι και παράλληλα με την αντιπολεμική και φιλοσοβιετική, από κοντά και η συνδικαλιστική δράση. Μετά τον πόλεμο η αφρόκρεμα του Χόλιγουντ αποτελείτο από στελέχη, μέλη, οπαδούς και επιρροές του Κομμουνιστικού Κόμματος των ΗΠΑ. Απίστευτο.

«Μάστορας» του νουάρ
Το αποτέλεσμα αποτυπωμένο σε ταινίες. Σ΄ ένα είδος που αργότερα οι Γάλλοι θεωρητικοί το ονόμασαν Film Νoir (σκοτεινό). Και ήταν σκοτεινό γιατί σε μια εποχή που η μεταπολεμική μηχανή κάλπαζε ασυγκράτητη προς την οικονομική απληστία, μερικοί ανάποδοι σεναριογράφοι και σκηνοθέτες γύριζαν ταινίες που μύριζαν αδιέξοδα και αστική παρακμή. Εκεί ακριβώς, το 1947, μέσα σ΄ αυτό το ρεύμα και καθώς τα χνώτα του Μακάρθι ξεφυσούσαν απειλητικά στον σβέρκο τού Τζούλι, αυτός γυρίζει δύο ταινιάρες: «Ο δήμιος των κολασμένων» με Μπαρτ Λάνκαστερ και «Γυμνή πόλη» με Μπάρι Φιτζέραλντ. Την ίδια χρονιά, ο Έιμπραχαμ Πολόνσκι στον «Νόμο των γκάνγκστερ», αλλά και ο Ρόμπερτ Ρόσεν στις «Δάφνες στα ρινγκ» έχουν πρωταγωνιστή τον Τζον Γκάρφιλντ, τη μεγαλύτερη ταλεντάρα της εποχής, μέλος του κόμματος κι αυτός που αργότερα μέσα στην τρέλα των διώξεων, των καταδιώξεων, των προδοσιών και από το ατελείωτο κυνήγι των μαγισσών που- φανταστείτε- κορυφώθηκε το 1956, βρέθηκε νεκρός.