Κριτική Εικαστικών

Παράδοση ή πρωτοπορία; Η γυναικεία άποψη

Λένε πολλά και για την τέχνη και για τον γυναικείο τρόπο της και για τις εξελίξεις στον τόπο μας οι δύο αναδρομικές εκθέσεις που αντικρύζουμε αυτές τις ημέρες, της Ναταλίας Μελά στο Μουσείο Μπενάκη- Πειραιώς και της Σελέστ Πολυχρονιάδη στις «Νέες Μορφές». Ευρύτερα γνωστές και οι δύο, η Μελά βέβαια εν ζωή (γ. 1923) και συνεχίζοντας ακμαία το έργο της, ενώ η Πολυχρονιάδη (1904-1985) μισοξεχασμένη για τους νεώτερους, οπότε η δική της αναδρομική έχει ιδιαίτερη βαρύτητα ως προς την υπεύθυνη παρουσίαση και έκδοση που έγινε σε γκαλερί μεν, αλλά με αξιώσεις μουσείου.

Με διαφορά μιας γενεάς, οι δύο γυναίκες καλλιτέχνιδες μαρτυρούν εμπράκτως ότι στη νεοελληνική τέχνη είχαμε υψηλό βαθμό συμμετοχής γυναικών δημιουργών, σε πανευρωπαϊκή μάλιστα αναλογική κλίμακα. Δεν είναι ώρα να επεκταθεί κανείς, αλλά θυμίζω πρόχειρα την Αλταμούρα-Μπούκουρα στα μισά του 19ου αιώνα και την ατρόμητη Φλωρά-Καραβία, η οποία διετέλεσε μάλιστα και πολεμική ανταποκρίτρια-σκιτσογράφος στην πρώτη γραμμή του μετώπου!

Η Σελέστ Πολυχρονιάδη είχε ευρύτατες καλλιτεχνικές ανησυχίες και βιώματα, ασχολήθηκε και με τη μουσική και με πολλές εφαρμοσμένες εικαστικές τέχνες, λειτούργησε δική της γκαλερί προπολεμικά και είχε παρουσία δυναμική. Ως ζωγράφο τώρα, με έκπληξη ευχάριστη μπορώ να πω ότι αντικρύζουμε την αφαιρετική της περίοδο, την ωρίμαση δηλαδή των ερευνών της στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, με έναν ιδιότυπο αφαιρετικό σουρεαλισμό υψηλής πνοής. Απροσδιόριστα ονειρικά σχήματα «κολυμπάνε» σ΄ ένα περιβάλλον που θυμίζει βυθό ή Διάστημα, μεταδίδοντας μια αίσθηση ποιητικού ταξιδι

ΙΝFΟ

● Σελέστ Πολυχρονιάδη (1904-1985) Αναδρομή ζωγραφικής, Νέες Μορφές, Βαλαωρίτου 9, τηλ. 210-
3616.165, έως 12 Απριλίου
● Ναταλία Μελά, Αναδρομική γλυπτική, Μουσείο Μπενάκη- Πειραιώς, Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου τηλ.
210-3453.111, μέχρι 4 Μαΐου

ού σε σταματημένο χρόνο. Ένα εικαστικό κλίμα γνώριμο και από τον Γ. Βακαλό, τον Γ. Γουναρόπουλο ή και τον πρώιμο Πόλοκ, αλλά με την Πολυχρονιάδη να συνεισφέρει ισότιμα και χρήσιμα. Τα έργα με θέμα την Κατοχή, γνωστά έως τώρα ως κυρίως έργα της, έχουν μια υπέρμετρη ένταση που σήμερα δεν είναι τόσο ευχάριστο θέαμα, ωστόσο η ικανότητά της στη μετάβαση από το συγκεκριμένο στο γενικευτικό- αφαιρετικό είναι πάλι σπουδαία.

Η αναδρομική τής Νάτας Μελά είναι μία από τις πιο καλοσχεδιασμένες, καλοπαρουσιασμένες και ιδεολογικά φρέσκες εκθέσεις που είδαμε τελευταίως- σπανίως φεύγει ο επισκέπτης από σύγχρονη έκθεση απορροφώντας τόσο ευχάριστη εμπειρία από τις μορφολογικές και ψυχικές περιπέτειες ενός καλλιτέχνη. Γνωστή και κοινωνικά η γλύπτρια, ζωγραφισμένη από άλλους καλλιτέχνες, απόγονος του Μακεδονομάχου και σύντροφος του κορυφαίου αρχιτέκτονα Α. Κωνσταντινίδη, κάθε άλλο παρά περιορίστηκε στην έτοιμη ρουτίνα, αντίθετα δούλεψε πολύ και στη διακοσμητική και στη γλυπτική και στην πλαστική.

Κορύφωση της έκθεσης αποτελούν βέβαια αυτές οι συνθέσεις των τελευταίων δεκαετιών, όπου ολοκληρώνει φόρμες παραδοσιακές (ζώα κ.ά.) με υλικά από τη βιομηχανία (σύρματα μπετόν, αλυσίδες) ή την καθημερινότητα (σκούπες, φαράσια!..) που συναρμολογεί με μια φρεσκάδα στις επινοήσεις και τις πλαστικές λύσεις που θαρρείς ότι πρόκειται για μια κοπέλα που τώρα ξεκινά. Βρίσκω γοητευτικό αυτόν τον θρασύτατο συνδυασμό πλαστικών λύσεων που έχουν ρίζα στον Πικάσο, με πρακτική ασεμπλάζ που βασίζεται στον νέο ρεαλισμό ή τους νταντά, και όλα αυτά σε μια ατμόσφαιρα παιχνιδιού και όχι βαρύγδουπης θεωρητικολογίας, είναι μια τέχνη εύφορη, εύγλωττη, νόστιμη, δροσερή. Η Μελά συνεισφέρει έτσι σε μια υψηλών προδιαγραφών λαϊκότητα, διατηρώντας την έφεση προς συλλογικής αντιλήψεως θέματα και τη δημιουργική φρεσκάδα του παλιού μάστορα.