Περιοδικά

Ο Εμμ. Κριαράς, στα 102 χρόνια του, γράφει για τον Θεοτοκά

Ακάματος και ανεξάντλητος, στα 102 χρόνια της ζωής του, ο Δάσκαλος Εμμανουήλ Κριαράς (γεν. το 1906 στον Πειραιά) εξακολουθεί να μας προσφέρει κριτικά μελετήματα με τις γνωστές αρετές: καθαρότητα σκέψης και πλήθος στοιχείων (βιβλιογραφίες κ.λπ.), που δεν αφήνουν τίποτα μετέωρο. Τελευταία- δημοσιευμένη- δουλειά του, στη «Νέα Εστία»: O Γιώργος Θεοτοκάς κρίνει λογοτέχνες και κινήματα της εποχής του- Δυνάμει γραμματολόγος». Ο λόγος του Εμμ. Κριαρά για τις απόψεις του Θεοτοκά κινείται γύρω από τον Παλαμά, τον Καζαντζάκη, τον Σικελιανό, τον Καβάφη, τον Δραγούμη, τον Μυριβήλη, τον Σεφέρη και τον Ελύτη. «Για όλους υπαινικτικός μάλλον και ακροθιγώς», όπως σημειώνει. Από αυτό το μελέτημα (41 σελίδες) να αντιγράψω το σημείο εκείνο όπου ο Εμμ. Κριαράς αναλύει, συνοπτικά, την άποψη του Γιώργου Θεοτοκά για τον υπερρεαλισμό:

«Σε κείμενό του του 1943, που δημοσιεύτηκε μετά το θάνατό του, ο Θεοτοκάς θεωρεί “ξεχασμένες στα περασμένα λογοτεχνικές τάσεις όπως κλασικισμός, ρομαντισμός, κ.λπ.”, ανάμεσα στις οποίες τοποθετεί και τον υπερρεαλισμό. “Οραματιζόμαστε”, γράφει, “καλλιτεχνικές συνθέσεις καινούργιες που θ΄ αφομοιώσουνε όλην αυτήν την παράδοση”. Προβλέπει έναν αγέννητο κόσμο.

Ο Θεοτοκάς ανάμεσα στα συγκεχυμένα πνευματικά κινήματα που διαπιστώνει πως υπάρχουν μεταπολεμικά (1945 κ.ε.) στο Παρίσι, τον υπερρεαλισμό τον χαρακτηρίζει ως “το επαναστατικότερο πνευματικό ρεύμα του μεσοπολέμου. Ως οργανωμένο κίνημα δεν υπάρχει πια, η επιρροή του όμως είναι σημαντική”. “Υπάρχουν”, προσθέτει, “και οι προσωπικότητες που έχει αναδείξει”. Κατονομάζει Μπρετόν, Ελυάρ, Αραγκόν, διαιρεμένους σε φιλοσοβιετικούς και αντισοβιετικούς. Αναφέρει βέβαια και τα άλλα πνευματικά ρεύματα που συναντά στη Γαλλία της εποχής εκείνης: τον μαρξισμό, τον καθολικισμό, τον περσοναλισμό και τον υπαρξισμό.

Σχετικά με το σουρεαλιστικό κίνημα παρατηρεί ο Θεοτοκάς ότι έπεσε σε καλά χέρια. Και ρητά μνημονεύει Ανδρέα Εμπειρίκο και Καλαμάρη». ΜΟΥΣΙΚΗ. Στον σπουδαίο συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλο είναι αφιερωμένο το νέο τεύχος του κερκυραϊκού «Πόρφυρα». Όσοι γνωρίζουν το έργο του συνθέτη μόνον από τους θαυμάσιους κύκλους τραγουδιών «Χρονικό», «Ιθαγένεια», «Στρατής Θαλασσινός», «Θητεία», «Θεσσαλικός κύκλος», «Μετανάστες» και «Οροπέδιο», θα εκπλαγούν διαβάζοντας την εργογραφία του (επιμέλεια Αλέξανδρος Στουπάκης) που εκτείνεται σε σύνθετα έργα, μουσικά έργα με σκηνική δράση, συμφωνικά έργα και έργα για ορχήστρα δωματίου. Κοντά σ΄ αυτά προσθέστε μουσική σε 37 κινηματογραφικές ταινίες και 34 θεατρικές παραστάσεις!

Από τα δεκαέξι κείμενα συνεργατών να σημειώσω- για να μην ξεχνάμε- μνήμες του Μάνου Ελευθερίου:

«Θυμάμαι τις συναυλίες του Γιάννη Μαρκόπουλου στην μπουάτ “Λήδρα”, της Πλάκας, μεσούσης της δικτατορίας. Ήταν η εποχή που, ενώ το βασικό μουσικό υλικό των τραγουδιών του ήταν έτοιμο από πολύ καιρό, ο ίδιος όλο και κάτι έβρισκε να διορθώσει, να προσθέσει ή να αφαιρέσει, όπως ένας γλύπτης “στρογγυλεύει” μιαν ελάχιστη γωνία σε κάποια πτυχή ενός υφάσματος, γωνία που σχεδόν είναι αόρατη για κείνον που θαυμάζει το άγαλμα.

Στη “Λήδρα”, λοιπόν, η προσωπικότητα του συνθέτη ήταν αρκετή για να μαζέψει ως καθημερινούς σχεδόν ακροατές σπουδαίες προσωπικότητες της ελληνικής κοινωνίας και ήταν επόμενο να δημιουργηθεί κάποια “αναταραχή”.

Τότε ακριβώς είχε στείλει στη λογοκρισία να εγκριθούν οι στίχοι μου από τη Θητεία, η οποία λογοκρισία πάντοτε έβρισκε λέξεις και στίχους που δεν έπρεπε να ακουστούν. Ύστερα από πολλές αλλαγές και πολύ καιρό κυκλοφόρησε επιτέλους, που χάρη στην ιδιοφυΐα του συνθέτη να θεωρείται ένα από τα καλύτερα μουσικά “κείμενα” της ελληνικής μουσικής…».

Διαβάστε επίσης το κείμενο του Μαρκόπουλου για τη σύνθεση της συγκλονιστικής «Ιθαγένειας» σε ποίηση Κ.Χ. Μύρη.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ: Ευριπίδου 84, Αθήνα- 105 53, τηλ.
210-3213.030

ΠΟΡΦΥΡΑΣ: Τ.Θ. 206, Κέρκυρα- 491 00, τηλ. 26610-31.923