ΠΡΟΣΩΠΑ Η ιστορία που δεν ακούστηκε

O εθνικισμός είναι «η ιδεολογία του ηλιθίου», έγραψε το 1995 η Ντουμπράβκα Ουγκρέσιτς και οι Κροάτες συμπατριώτες της την κατήγγειλαν ως «πόρνη, μάγισσα και προδότρια». Η ίδια περιγράφει τον εαυτό της ως θύμα «μιας συλλογικής παράνοιας: άνθρωποι έσπευδαν να γίνουν πρόθυμοι εκτελεστές. Ουδείς τους εξανάγκαζε να σκοτώνουν, να φτύνουν και να ταπεινώνουν άλλους- όμως το έκαναν… Ήταν σαν να σε σημαδεύουν μ΄ ένα κίτρινο αστέρι».

Σε κείμενά της που εκδόθηκαν το 1995 με τίτλο «Η κουλτούρα των ψεμάτων: Αντιπολεμικά δοκίμια», η Ουγκρέσιτς καταδίκαζε τον σερβικό σωβινισμό, αλλά και το «φρεσκομαγειρεμένο ευρωπαϊκό κράτος της Κροατίας» και τον υπερεθνικιστή πρόεδρό του Φράνιο Τούτζμαν. «Αυτό που εξουδετερώνεται με όπλα, οβίδες, φόνους, βιασμούς, εκτοπισμούς, με ΄΄εθνική αποκάθαρση΄΄, με τη νέα ιδεολογία που υποστηρίζεται από τα μέσα ενημέρωσης, είναι η μνήμη», έγραψε. Είχε ήδη εκδιωχθεί, το 1993, από την Κροατία και το βιβλίο κυκλοφόρησε πρώτα σε ολλανδική μετάφραση. Η συγγραφέας περιπλανήθηκε στη Γερμανία, την Ολλανδία και τις ΗΠΑ πριν εγκατασταθεί, το 1999, στο Άμστερνταμ. Μυθιστοριογράφος, κριτικός, σεναριογράφος και συγγραφέας παιδικών βιβλίων, λέει στη Μάγια Τζάγκι της βρετανικής «Γκάρντιαν» πως απεχθάνεται να τη χαρακτηρίζουν Κροάτισσα συγγραφέα, εκπρόσωπο «μιας χώρας από την οποία διέφυγα στην εξορία». Η Ουγκρέσιτς γεννήθηκε το 1949 στην Κουστίνα, μια μικρή βιομηχανική πόλη κοντά στο Ζάγκρεμπ. Ο πατέρας της ήταν Κροάτης, η μητέρα της Βουλγάρα. Σπούδασε συγκριτική λογοτεχνία στο πανεπιστήμιο του Ζάγκρεμπ και δίδασκε εκεί το 1991, όταν ξέσπασε ο πόλεμος. Για τον Τούτζμαν, που πέθανε το 1999, λέει πως «ήθελε να σβήσει το παρελθόν, να κόψει 50 χρόνια γιουγκοσλαβικής ιστορίας και να κολλήσει το 1991, ΄΄το έτος της κροατικής ανεξαρτησίας΄΄, με το 1941, όταν η Κροατία ήταν κράτος-μαριονέτα των ναζί». Συνεργάτες των ναζί αναστήθηκαν ως Κροάτες ήρωες, αντιφασιστικά μνημεία κατεδαφίστηκαν, η εθνική αποκάθαρση έφτασε ώς τις βιβλιοθήκες. Η Ουγκρέσιτς πιστεύει πως η πλειοψηφία των συμπατριωτών της ήθελαν να αισθανθούν θύματα του κομμουνισμού, επειδή «τα θύματα δεν έχουν καμιά ευθύνη. Ομότεχνοί μου, συγγραφείς, έφτυσαν την ίδια τους την ιστορία. Όμως γιατί θα πρέπει να σβήσεις τη μισή ζωή σου επειδή μια ομάδα εγκληματιών κάνει πόλεμο για να διαμελίσει τη χώρα;».

Εξαιτίας της κληρονομιάς του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν Κροάτες και Σέρβοι αλληλοσκοτώνονταν, «ο κόσμος αποδέχθηκε τη Γιουγκοσλαβία με ανακούφιση, ιδιαίτερα στη Βοσνία. Δεν ήθελαν να ακούν ποιος είναι τι», εξηγεί η Ουγκρέσιτς· και κατηγορεί εν μέρει την πολιτική της Ε.Ε. για το ότι υποχρεώθηκαν τελικά να επιλέξουν: «Όταν η Γιουγκοσλαβία διαλύθηκε, αυτοί που δήλωναν Γιουγκοσλάβοι ήταν περισσότεροι απ΄ αυτούς που δήλωναν Σλοβένοι, αλλά η Ε.Ε. δεν τους δεχόταν. Έχασαν έδαφος και ουδέποτε αναγνωρίστηκαν. Ακούς μόνο για τη μάχη ανάμεσα σε Κροάτες και Σέρβους. Και ποτέ δεν ακούστηκε η ιστορία εκείνων που δεν ήθελαν να είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο».