SOS για το νερό

Υπόγεια έρημος με τοξικά

«Η ρύπανση έχει επεκταθεί στους περισσότερους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες σε βαθμό από μέτριο έως μεγάλο, ενώ υπάρχουν μεγάλες δυσκολίες στην εξυγίανση των υδάτων», επισημαίνει ο πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Υδρογεωλόγων Γεώργιος Στουρνάρας.

Βιομηχανικά απόβλητα, φυτοφάρμακα και η εισβολή της θάλασσας στους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες λόγω της υπεράντλησης από τις γεωτρήσεις έχουν καταστρέψει τα υπόγεια νερά της Ελλάδας. Μπροστά στον εφιάλτη της λειψυδρίας που βρίσκεται προ των πυλών, σε αντίθεση με ό,τι έγινε κατά τη μεγάλη ξηρασία στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, αυτή τη φορά τα υπόγεια νερά δεν θα δώσουν τη λύση στο πρόβλημα.

Από το 1990 έως το 1993, χιλιάδες γεωτρήσεις άνοιξαν απ΄ άκρου

Η ΥΠΕΡΑΝΤΛΗΣΗ

και η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων έχουν καταστήσει τα λιγοστά αποθέματα επικίνδυνα για την υγεία

εις άκρον της Ελλάδας και το νερό από τα έγκατα της γης αναπλήρωσε σε μεγάλο βαθμό την έλλειψη των βροχοπτώσεων. Η ρύπανση στους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες καθιστά σχεδόν απαγορευτική τη χρήση αυτού του νερού σήμερα. Σε ορισμένες περιοχές, αυτό έχει γίνει συνείδηση για τους κατοίκους.

Στην περιοχή του Έβρου, πρόσφατα ανιχνεύθηκαν αυξημένες συγκεντρώσεις νιτρικών ουσιών από την αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων. «Αρχίσαμε επιδημιολογική μελέτη για να δούμε τις επιπτώσεις στη δημόσια υγεία καθώς πολλές περιοχές υδροδοτούνται από γεωτρήσεις. Μία από τις ασθένειες που ψάχνουμε είναι και ο καρκίνος του παχέος εντέρου», λέει ο Απόστολος Βανταράκης, επίκουρος καθηγητής Υγιεινής στην Ιατρική Σχολή του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης.

Στην Αττική η ποιότητα των υπόγειων υδάτων χειροτερεύει δραματικά. Στο Θριάσιο Πεδίο, σύμφωνα με τον επικεφαλής του Εργαστηρίου Τεχνικής Γεωλογίας και Υδρογεωλογίας του ΕΜΠ Γιάννη Κουμαντάκη, οι υδροφορείς είναι ιδιαίτερα επιβαρημένοι από τοξικές ουσίες. «Αυτό συμβαίνει λόγω των υπαίθριων αποθέσεων τοξικών αποβλήτων, που με το νερό της βροχής καταλήγουν στον υδροφόρο ορίζοντα», λέει ο κ. Κουμαντάκης. Στην παράκτια ζώνη της Αττικής, από το Θριάσιο έως και την Ανάβυσσο το θαλασσινό νερό έχει εισβάλει στα υπόγεια ύδατα σε βάθος 500- 2.000 μέτρων από την παραλία. Ιδιαίτερα έντονη ρύπανση από νιτρικά κατάλοιπα φυτοφαρμάκων εμφανίζει η περιοχή του Μαραθώνα, ενώ τα υπόγεια ύδατα έως το Πόρτο Ράφτη εμφανίζονται υφαλμυρωμένα. Στο Κορωπί, εκτός από το συγκεκριμένο πρόβλημα, έχουν εντοπιστεί σε υδροφορέα καρκινογόνο εξασθενές χρώμιο και άλλα βαρέα μέταλλα, τα οποία σύμφωνα με τις τελευταίες μετρήσεις έχουν αρχίσει να υποχωρούν. Ωστόσο, για να εξυγιανθεί πλήρως η περιοχή χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση θα χρειαστεί να περάσουν δεκαετίες, σύμφωνα με τους ειδικούς. Στα Οινόφυτα για παράδειγμα, οι συγκεντρώσεις εξασθενούς χρωμίου έφταναν τα 51 μικρογραμμάρια ανά λίτρο νερού στη γεώτρηση Μουρίκι τον Αύγουστο του 2007. Σήμερα, παρά τα μέτρα και τα πρόστιμα του ΥΠΕΧΩΔΕ και μετά τις βροχοπτώσεις του χειμώνα, οι συγκεντρώσεις εξασθενούς χρωμίου στην ίδια θέση φτάνουν τα 47 μικρογραμμάρια.

Μεγάλες συγκεντρώσεις νιτρικών εντοπίζονται και στην παράκτια ζώνη των Μεγάρων, όπου η υφαλμύρωση έχει προχωρήσει βαθιά στην ξηρά. Ακριβώς τα ίδια ισχύουν και για την περιοχή ανάμεσα στην Κόρινθο και το Κιάτο. «Πριν από δέκα χρόνια είχαμε κάνει μελέτες για τον εμπλουτισμό των υπόγειων υδάτων και την αποκατάστασή τους, αλλά δεν έχει γίνει απολύτως τίποτα», λέει ο κ. Κουμαντάκης.

Στην Πελοπόννησο, σε ολόκληρο το Αργολικό πεδίο, από το Κουτσοπόδι στις παρυφές των Μυκηνών έως και το Ναύπλιο έχουν εντοπιστεί αυξημένες συγκεντρώσεις νιτρικών και τα νερά είναι υφάλμυρα. «Η κατάσταση δεν διαφέρει στην Αχαΐα και την Ηλεία, όπου η νιτρορρύπανση είναι εμφανής λόγω των εντατικών καλλιεργειών», λέει ο κ. Γεώργιος Στουρνάρας.

Τα πράγματα δεν καλυτερεύουν προς τον Βορρά. Ολόκληρο το νοτιοανατολικό τμήμα του Θεσσαλικού κάμπου παρουσιάζει αυξημένες συγκεντρώσεις σε νιτρικά και η υπεράντληση των γεωτρήσεων έχει φέρει τη θάλασσα στο υπέδαφος. «Στη Θεσσαλία οι γεωτρήσεις ξεπερνούν σε βάθος τα 300 μέτρα, ενώ στα νησιά του Αιγαίου οι μικροί υπόγειοι υδροφορείς έχουν γεμίσει με θαλασσινό νερό», λέει ο Δημήτρης Κουτσογιάννης, αναπληρωτής καθηγητής Υδατικών Πόρων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.

Πρόβλημα προκαλούν και τα ρυπαντικά φορτία των ποταμών Αξιού, Αλιάκμονα και Λουδία, στα νερά των οποίων έχουν εντοπιστεί αυξημένες συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων όπως μόλυβδος, ψευδάργυρος, κάδμιο, και αρσενικό. «Όπου τα νερά των ποταμών αυτών συναντούν ασβεστολιθικά πετρώματα, τα βαρέα μέταλλα διεισδύουν στους υπόγειους υδροφορείς αφιλτράριστα και τους ρυπαίνουν», επισημαίνει ο κ. Κουμαντάκης. Νιτρορρύπανση εμφανίζεται και στον κάμπο Κομοτηνής- Ξάνθης, επισημαίνουν οι ειδικοί. Όσο για τη Δυτική Μακεδονία, όπου σύμφωνα με το ΥΠΕΧΩΔΕ δεν υπάρχει πρόβλημα με τα υδατικά αποθέματα, η υπεράντληση από τους υπόγειους υδροφορείς για την ψύξη των θερμοηλεκτρικών σταθμών της περιοχής κάνει τους ειδικούς να ανησυχούν.

Ακόμα και στη Δυτική Ελλάδα, όπου οι βροχοπτώσεις κρίνονται ικανοποιητικές και τα υπόγεια ύδατα εμπλουτίζονται σε μεγάλο βαθμό, εντοπίζονται συγκεντρώσεις νιτρικών και υφαλμύρωσης των υδάτων.


«Μας είπαν ότι πίνουμε καρκίνο»

«ΕΧΑΣΑ τον πατέρα μου πριν από δυόμισι χρόνια από καρκίνο και μια φίλη μου, σχεδόν συνομήλικη, πριν από δύο μήνες. Άνθρωποι που μεγαλώσαμε μαζί στην ίδια γειτονιά, έχουν αρχίσει τις χημειοθεραπείες. Μας το είπαν επίσημα: πίνετε καρκίνο, δεν κάνει ούτε να το αγγίζετε.

Είναι βέβαιο ότι δεν μπορώ πλέον να εμπιστευθώ νερό από το υπέδαφος».

Τον τελευταίο καιρό η 35χρονη Ντίνα Φούκη πίνει μόνο εμφιαλωμένο, όπως και οι περισσότεροι κάτοικοι Οινοφύτων από τότε που βρέθηκε η καρκινογόνος ουσία εξασθενές χρώμιο σε νερά γεωτρήσεων από όπου υδρεύεται η περιοχή. Σύμφωνα με πρόχειρες έρευνες του ιερέα Γιάννη Οικονομίδη στα αρχεία ταφής των Οινοφύτων, τα ποσοστά θνησιμότητας από καρκίνο στην περιοχή έχουν αυξηθεί κατά 23% από το 1990 έως το 2005. «Δεν πρόκειται για επιστημονική έρευνα, τα συμπεράσματα αυτά προκύπτουν από τα μόνα διαθέσιμα στοιχεία που υπάρχουν. Ωστόσο, παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε στα Οινόφυτα, ακόμα και σήμερα δεν έχει ενδιαφερθεί κανείς να κάνει επιδημιολογική μελέτη», λέει ο παπα-Γιάννης.


Ξανά στην επιφάνεια το βυθισμένο χωριό

«Τα νερά έχουν τραβηχτεί και το παλιό Κάλλιο που καταποντίστηκε, βγήκε σήμερα στην επιφάνεια.
Όμως, πιο ανησυχητικό για μας είναι το γεγονός ότι τα λύματα όλης της ορεινής Δωρίδας χύνονται κατευθείαν στη λίμνη του Μόρνου», λέει στα «ΝΕΑ» ο κ. Ανδρέας Καραμπέτσος κάτοικος Λιδορικίου.
Η τεχνητή λίμνη του Μόρνου, χωρητικότητας 780 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού, σήμερα διαθέτει μόλις 300 εκατομμύρια. «Πέραν του Μόρνου έχουμε τον ταμιευτήρα του Εύηνου και της Υλίκης που διαθέτουν σήμερα ικανοποιητικά αποθέματα. Συνεχίζουμε, λοιπόν, να παίρνουμε σε καθημερινή βάση

300 ΕΚΑΤ.ΚΥΒΙΚΑ νερού έχουν απομείνει στη λίμνη που έχει χωρητικότητα 780 εκατ.

από τη λίμνη του Μόρνου 9,5 κυβικά μέτρα νερό το δευτερόλεπτο», λέει ο προϊστάμενος της Διεύθυνσης Υδροληψίας της ΕΥΔΑΠ κ. Λεωνίδας Καΐρης.

«Εντυπωσιακή είναι η έλλειψη νερού στο πρόφραγμα, όπου χάσκουν οι σωλήνες που άλλοτε γέμιζαν με νερό», υποστηρίζει ο κ. Γιάννης Μέρης εργαζόμενος στην ΕΥΔΑΠ και πρόεδρος του τοπικού συμβουλίου του Δήμου Λιδορικίου.

Η ΕΥΔΑΠ υδρεύει συνολικά 4.300.000 πολίτες, ενώ η κατανάλωση νερού αυξάνει με ρυθμό περίπου 3,5% τον χρόνο και σήμερα βρίσκεται στο επίπεδο των 450 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού.

«Τα υδραγωγεία του Μόρνου και της Υλίκης επικοινωνούν μεταξύ τους με ενωτικά υδραγωγεία και αυτό επιτρέπει τον έλεγχο, τη συντήρηση και την επισκευή τους με τη δυνατότητα παύσης της λειτουργίας τού ενός από τα δύο» τονίζει ο κ. Κώστας Ρίπης, γεωλόγοςμηχανικός «Δεν είναι ευοίωνες οι προοπτικές», λέει στα «ΝΕΑ» ο υδρογεωλόγος και υπεύθυνος του ΙΓΜΕ για τα έργα στην Ανατολική Στερεά Ελλάδα και την Εύβοια, κ. Ηλίας Δάνδολος. «Τα χιόνια έπεσαν αργά, έλειωσαν γρήγορα λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και η υγρή περίοδος που λήγει πια δείχνει ότι θα αντιμετωπίσουμε λειψυδρία που θα είναι πιο έντονη από το καλοκαίρι».