Υπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Βιαστικές σημειώσεις από ένα ταξίδι

Δεν ξέρω πώς γίνεται και οι λαοί εχθρεύονται αλλήλους. Ίσως να ισχύει ο ίδιος μηχανισμός που ισχύει για τα άτομα. Νομίζω όμως πως στα Βαλκάνια ισχύει αυτό που ο Φρόυντ αποκάλεσε «ναρκισσισμό των μικρών διαφορών». Λαοί που πάντα ζούσαν μαζί και δίπλα, δεμένοι με χίλιους δεσμούς, την εποχή της ανάδυσης του έθνους-κράτους «κλήθηκαν» να φτιάξουν μια δική τους ξεχωριστή εθνοκρατική ταυτότητα. Να αποδείξουν ότι διαφέρουν εντελώς από τον διπλανό τους. (Γι΄ αυτό ακόμη και σήμερα διεκδικούν τους ίδιους ήρωες και τα ίδια σύμβολα. Πριν από λίγα χρόνια Σλαβομακεδόνες και Αλβανοί πάλεψαν με λύσσα για να «κερδίσουν» τη Μητέρα Τερέζα, λίγες μέρες αφού είχε πεθάνει. Η διαμάχη δεν έχει λήξει ακόμη…). Χωρίς ισχυρή αστική τάξη ή χωρίς καθόλου αστική τάξη, οι λαοί των Βαλκανίων έπρεπε να φτιάξουν το κατ΄ εξοχήν οικοδόμημα της αστικής τάξης, του ορθολογισμού και της βιομηχανικής επανάστασης: το έθνος-κράτος. Γι΄ αυτό τα κράτη που έφτιαξαν πάντα «κούτσαιναν» και είχαν μια προβληματική σχέση με τη νεωτερικότητα… Αυτές τις μέρες στο Κόσοβο διαπίστωσα, άλλη μία φορά, πόσο απέχουν οι αφηγήσεις των Αλβανών και των Σέρβων. Ακούς και τις δύο πλευρές να σου λένε ότι διαφέρουν εντελώς μεταξύ τους.

Πως δεν έχουν τίποτα το κοινό.

Και όμως, η Ιστορία λέει ότι η μητέρα του Σκεντέρμπεη, του εθνικού ήρωα των Αλβανών, είναι Σέρβα. Τη λένε Βοϊσάβα.

Ένα τέτοιο στοιχείο δεν θα το μάθουν ποτέ οι Σέρβοι και οι Αλβανοί στα σχολεία. Τα βιβλία της Ιστορίας εξαφανίζουν τέτοιες ενοχλητικές λεπτομέρειες. Άλλο κοινό στοιχείο μεταξύ Αλβανών και Σέρβων είναι ο δικέφαλος αετός. Κληρονομιά του Βυζαντίου. Ο αετός των Σέρβων είναι λευκός. Εκείνος των Αλβανών είναι μαύρος. Οι αφηγήσεις που φτιάχνουν και οι δύο πλευρές είναι πάντα ασπρόμαυρες…

Ο εθνικισμός στα Βαλκάνια είναι προπαντός μπίζνα. Το βλέπεις καθαρά στο Κόσοβο, στη Μιτρόβιτσα. Μία πόλη που ευημερούσε κάποτε, με αρμονική συνύπαρξη Σέρβων και Αλβανών. Σήμερα μαραζώνει από το εθνοτικό μίσος. Χωρισμένη, με 70% ανεργία, και βρώμικη. Η Μιτρόβιτσα είναι το βασίλειο του λαθρεμπορίου. Ο μοναδικός θεσμός όπου συνυπάρχουν αρμονικά Σέρβοι και Αλβανοί είναι το λαθρεμπόριο. Το μαύρο χρήμα δεν νοιάζεται για σύνορα και εθνότητες. Ή μάλλον λάθος. Το μαύρο χρήμα χρειάζεται τα σύνορα του μίσους και τις εθνοτικές συγκρούσεις για να τα κονομήσει. Σέρβοι και Αλβανοί που συνάντησα στη Μιτρόβιτσα μου έλεγαν πως όσο πιο πολύ μίσος υπάρχει ανάμεσα στους Σέρβους και στους Αλβανούς τόσο πιο πολύ τα κονομάνε οι λαθρέμποροι, Αλβανοί και Σέρβοι μαζί. Όσο πιο πολύ βυθίζονται οι έντιμοι άνθρωποι στη μιζέρια και στο μίσος, όσο πιο βρώμικοι είναι οι δρόμοι, όσο πιο υψηλή είναι η ανεργία τόσο πιο πολύ ευημερούν οι λαθρέμποροι. Ο εθνικισμός είναι μπίζνα και τα χρήματα που κινούνται είναι πολλά, πάρα πολλά…

●●● Αυτές τις μέρες στο Κόσοβο διαπίστωσα το αδιέξοδο της νέας γενιάς. Είναι μια γενιά που μεγαλώνει με ασπρόμαυρες μυθολογίες. Μια γενιά που μεγαλώνει ταυτόχρονα με τα κινητά, το ΥouΤube, το Ίντερνετ. Σε πολλά σημεία στην Πρίστινα διαβάζεις: Wireless Ιnternet. Στην πιο χαμένη κωμόπολη της Βοσνίας θα βρεις Ιnternet cafe και νέους που σερφάρουν. Είναι μια γενιά που δεν ονειρεύεται να πεθάνει στον πόλεμο, αλλά να ζήσει όπως ζουν οι συνομήλικοί τους στο Λονδίνο, στην Αθήνα, στο Μιλάνο, στο Άμστερνταμ. Είναι η γενιά που ονειρεύεται την Ευρώπη για να κάνει την ιστορική υπέρβαση. Γιατί από μόνοι τους δεν μπορούν να τα καταφέρουν να ξεπεράσουν τις μυθολογίες, τις προκαταλήψεις, τις μνησικακίες που κληρονόμησαν από το παρελθόν…

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com