Φαινόμενα

Συστατικά ανθρώπινης «ζύμης»

Με νοσταλγική τρυφερότητα η τηλεοπτική μεταφορά των χαρακτήρων του καραγάτσειου «10», σαν παλιό σινεμά
«Το άξαφνο χτύπημα της κάψας τούς συγκλόνισε, τους έριξε σε ατονία και χαύνωμα». Αν ήταν καλοκαίρι, σαν να μην πέρασε μια μέρα από τη φράση του Καραγάτση, στον πρόλογο του «10». Πέρασαν πολλές. Η χώρα άλλαξε, όπως και η πόλη και το λιμάνι της, όπου διαδραματίζεται το μυθιστόρημα. Οι άνθρωποι; Επίσης. Η κάμερα πιο υπεύθυνη και από την οικονομία, την πολιτική, άλλαξε τα ανθρώπινα συστατικά. Τα αφυδάτωσε με τα ριάλιτι για να τα ανασυνθέσει με τη φτηνή εμπορική τους μορφή.

Η ίδια κάμερα, σε άλλα χέρια, δημιουργικά, επιχειρεί να ανασυνθέσει ανθρώπινους χαρακτήρες με νοσταλγία και αγάπη για τις ξεχασμένες αποχρώσεις των παθών τους. Είναι η κάμερα της Πηγής Δημητρακοπούλου, που «βλέπει» στο μυθιστόρημα του Καραγάτση τους ανθρώπινους χαρακτήρες του, που «ζύμωναν» τη νέα εποχή των μικροαστών με αγάπη για τα υλικά της δύσκολης ζωής τους. Ήταν η ζωή που άφηνε τις αυλές για να συγκεντρωθεί στις πρώτες πολυκατοικίες μαζί με όνειρα, ελπίδες για το καλύτερο και την ανεπεξέργαστη, καταπιεσμένη «γενετήσια» – όπως τη γράφει ο συγγραφέας- δύναμη να ορίζει και να βασανίζει τις μικρές ζωές τους.

Είναι η διαφορά της τηλεοπτικής σειράς «10» (Αlpha) από το μυθιστόρημα. Η εικόνα γίνεται πιο τρυφερή, πιο νοσταλγική, όπως η αίσθηση που αποπνέει για τον τηλεθεατή το παλιό ασπρόμαυρο σινεμά. Η ματιά του Καραγάτση στον Καλογερά, τη Δέσποινα Νταηγιώργη, τη Ρηνούλα, τον Φουντούκο, τη Μάρθα Μετζελή και πλήθος ακόμη χαρακτήρων είναι η διεισδυτική, αδέκαστη ματιά ενός ρεαλιστή που συνθέτει χωρίς ψευδαισθήσεις την κοινωνία των ημερών του.

Η ματιά της Πηγής Δημητρακοπούλου που μεταφέρει το έργο του στο γυαλί είναι τρυφερή, ιδίως με ορισμένους χαρακτήρες, που τους αποδίδουν με την ίδια τρυφερότητα ηθοποιοί επιλεγμένοι για να υπηρετήσουν τη ματιά της σκηνοθέτιδος. Ο Φουντούκης του Βασίλη Χαραλαμπόπουλου είναι ο συμπαθητικός, ονειροπόλος, αν και τετραπέρατος έμπορος, ανθρώπινος στον έρωτά του για την ωραία, αιθέρια Μάρθα Μετζελή της Μαρίας Ναυπλιώτου. Ο Φουντούκης του Καραγάτση είναι μάλλον ψώνιο, με τη γελοία εμμονή- έτσι αναδύεται από την πένα του συγγραφέα- ότι θα γίνει ο «άρχοντας του κόσμου» και γι΄ αυτό πρέπει να παντρευτεί κόρη αριστοκρατικής καταγωγής.

Έτσι κι αλλιώς χαρακτήρες αυτόνομοι από την πένα που τους δημιούργησε, όλοι μαζί αποτελούν μια τοιχογραφία της εποχής του ΄50, όταν συγκροτείτο η ευρεία μεσαία τάξη βγαλμένη από τα λαϊκά στρώματα. Αυτή τη λαϊκή ρίζα αναδεικνύει ο Καραγάτσης και μαζί τις κοινωνικές ζυμώσεις, που επιτελέστηκαν για ορισμένους, με υλικά το όνειρο οικονομικής αποκατάστασης και όχημα τον έρωτα ή τον γάμο από όφελος. Η σκηνοθετική ευφυΐα της Πηγής Δημητρακοπούλου, που κάνει το «10» μια από τις καλύτερες τηλεοπτικές σειρές που έχουμε δει, είναι ότι βλέπει την εποχή και τους χαρακτήρες μέσα από το φίλτρο της νοσταλγίας, στο οποίο έχει εθιστεί ο Έλληνας τηλεθεατής από το ασπρόμαυρο σινεμά. Τη νοσταλγία την οποία έχει πάντα η ωριμότητα για τις πρώτες εμπειρίες από τον κόσμο, ακόμη και τις άσχημες.

Ένα σκηνοθετικό εύρημα, τα ασπρόμαυρα πλάνα από γωνιές της Αθήνας, που σιγά- σιγά καθώς ζουμάρει ο φακός σε μια σκηνή με τους πρωταγωνιστές γίνεται η εικόνα έγχρωμη, ξυπνάει ακριβώς αυτή τη «νοσταλγική μνήμη» του τηλεθεατή, αναπόσπαστο στοιχείο της κουλτούρας του και επομένως, αιτία για να δει τη σειρά.


Ερμηνεία βγαλμένη από τον χρόνο

Ένα ακόμη στοιχείο χαρακτηριστικό της Πηγής Δημητρακοπούλου- το θυμόμαστε από την επίσης θαυμάσια τηλεοπτική μεταφορά της «Αίθουσας του θρόνου»- είναι οι μικρές πρόσθετες πινελιές στο σενάριο, που συμπληρώνουν ή διορθώνουν το ιστορικό φόντο της εποχής.

Κουβέντες πολιτικές στο ταβερνάκι, παράσταση στο Ηρώδειο με το νέο αστέρι της εποχής τη Μαρία Κάλλας, όπου πηγαίνουν ο Καλογεράς με τη Δέσποινα Νταηγιώργη. Στην ιστορία των δυο τους στέκεται περισσότερο από το μυθιστόρημα του Καραγάτση η σειρά. Με τηλεοπτικό ζευγάρι τον Δημήτρη Καταλειφό και τη Μαρία Πρωτόπαπα να ζουν έναν ρομαντικό έρωτα. Οι σκηνές μεταξύ τους από τις καλύτερες. Στον ρόλο της Ελενάρας, η Ρένη Πιττακή με μια ερμηνεία βγαλμένη και αυτή από τον χρόνο.

Το ντεκόρ, ένα έξοχο κτίριο, σαν να βγαίνει από τις περιγραφές του Καραγάτση, γίνεται το νούμερο «10» της τηλεοπτικής οδού Παρασάγγη. Η διανομή έξοχη, φέρνει στη μικρή οθόνη μερικούς από τους καλύτερους νέους και παλαιότερους ηθοποιούς: Στέργιογλου, Λογοθέτης, Ήμελλος, Φωτοπούλου, Καραθάνος, Κιτσοπούλου, Ματίκα. Μακρύς ο κατάλογος, αφού πολλοί είναι και οι χαρακτήρες ενός μυθιστορήματος που έμεινε ατελείωτο από τον συγγραφέα, του οποίου λένε πως οι τελευταίες λέξεις που έγραψε πριν κλείσει τα μάτια του ήταν «ας γελάσω».