Γιαπωνέζικη πορσελάνη

ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΜΦΙΒΟΛΙΑ ΟΤΙ ΟΙ ΦΑΝΑΤΙΚΟΙ
ΤΟΥ ΜΟΥΡΑΚΑΜΙ ΕΧΟΥΝ ΗΔΗ
ΚΑΤΑΒΡΟΧΘΙΣΕΙ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ, ΕΝΙΣΧΥΟΝΤΑΣ
ΜΙΑ ΤΑΣΗ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ ΑΠΟ
ΤΟ ΠΟΥΘΕΝΑ. ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΥΨΗΛΗΣ
ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΥΓΚΙΝΗΣΕΙΣ
Αυτά για τις σνομπαρίες που υποτιμούν κάθε τι που φέρει την ετικέτα Μade in Japan. Κακά τα ψέματα. Η πατέντα αυτή είναι σοφή και ικανοποιεί τη σύγχρονη απαίτηση για φτηνό και καλό (λογοτεχνικό) προϊόν. Το «φτηνό» διαβάστε το παρακαλώ σαν απλό και λειτουργικό. Ποια λογοτεχνία έχει αυτήν τη χάρη; Όχι πως ο Μουρακάμι κάνει εθνική λογοτεχνία. Τα βιβλία του έχουν τόση σχέση με ό,τι θεωρείται παραδοσιακά γιαπωνέζικο όσο η τέχνη του τσαγιού με τα γκατζετάκια της Μitsubishi. Ανάμεσα σ΄ αυτό το κενό βρίσκει χώρο να μαστορέψει τις ιστορίες του αποκαθιστώντας το γιαπωνέζικο ανεξήγητο, δηλαδή τη συνύπαρξη του απέριττου με το περιττό.

Στις περισσότερες ιστορίες της συλλογής ο αφηγητής είναι η μονοκοντυλιά του σύγχρονου loser. Νεαρός άνδρας της μεσαίας τάξης, με μεσαία εκπαίδευση στο μάρκετινγκ, μεσαίο στέλεχος διαφημιστικών εταιρειών με οριακή σεξουαλική διάθεση που ψάχνει στα πολιτισμικά σκουπίδια του Τόκιο μια στιγμούλα πραγματικής ψυχικής δράσης. Έτσι, στο διήγημα που δίνει τίτλο στη συλλογή, ο ήρωας είναι ο μοναδικός αυτόπτης μάρτυς της δραπέτευσης ενός ελέφαντα από την κλειδαρότρυπα του κλουβιού του. Όπου το «μικρό» και το «μεγάλο», από ποσοτικό γίνεται ψυχικό ζήτημα αποκτώντας ξανά την αυθεντικότητά του. Παρόμοια προβλήματα αναλογίας και στο διήγημα με τον μακροσκελή τίτλο «Όταν είδα το 100% τέλειο κορίτσι ένα όμορφο πρωινό του Απρίλη». Εδώ ο αφηγητής χρησιμοποιεί τη μικρότερη δυνατή ποσότητα λέξεων για να περιγράψει τη στρατηγική του κεραυνοβόλου έρωτα: «λυπητερή ιστορία, δεν νομίζεις;»…

Δύσκολο να διαλέξει κανείς το «δικό του έργο» ανάμεσα στις δεκαεπτά φευγάτες μινιατούρες του βιβλίου. Προσωπικά θα έδινα το Όσκαρ σε δύο από αυτές. Στη σκορσεζική «Η δεύτερη επίθεση σε φούρνο» και στην μπεργκμανική «Ύπνος». Στην πρώτη δυο νιόπαντροι, μια νύχτα δεν μπορούν να κλείσουν μάτι από την πείνα. Το αδειανό ψυγείο, τα κλειστά εστιατόρια και η ανάγκη για μια από κοινού ψυχική εμπειρία οδηγεί το ζευγάρι σε μια πρωτοφανή ληστεία συνοικιακού φούρνου. Τη δεύτερη ιστορία, την αφηγείται μια γυναίκα τριάντα ετών μητέρα και σύζυγος που πάσχει από χρόνια αϋπνία. «Σήμερα κλείνω δεκαεπτά συνεχόμενες μέρες χωρίς ύπνο», δηλώνει στην αρχή του διηγήματος για να διαπιστώσει λίγο παρακάτω: «Αισθάνομαι ζωντανή. Εγκαταλείποντας τον ύπνο δεν αναλωνόμουν πια». Γυναίκες είμαστε και καταλαβαίνουμε την ανάγκη για marriage free ψυχική ζωή την οποία η αφηγήτρια βρίσκει σε νυχτερινές λογοτεχνικές αναζητήσεις με αφετηρία- ποια άλλη- την Άννα Καρένινα του Τολστόι. Να, από κάτι τέτοια πιάνονται οι επικριτές του Χαρούκι Μουρακάμι και τον πετάνε στον κάδο με τις αμπελοφιλοσοφίες, εκεί που τον μισό χώρο τον καταλαμβάνει δικαιωματικά ο Πάουλο Κοέλιο. Υπερβολές. Όχι πως ο Μουρακάμι δεν παίζει και μ΄ αυτήν τη φωτιά, ιδίως όταν το μέγεθος του μυθιστορήματος τον παγιδεύει. Στην παρούσα έκδοση τέτοιος κίνδυνος δεν υπάρχει, αφού η μικρή φόρμα προστατεύει τον συγγραφέα και αναδεικνύει την ικανότητά του να συμπυκνώνει και να παραμένει αιχμηρός. Το ψιλοκοσκίνισμα του Μουρακάμι θα συνεχιστεί για καιρό μιας και δεν είναι λίγοι εκείνοι που στο έργο του διαβλέπουν ένα ακόμη απωανατολίτικο Νόμπελ. Μέχρι να έλθουν όμως τα μεγάλα, ας περιοριστούμε στα μικρά. Όσο με αφορά, θα υποστηρίζω με μανία ότι η προφορικότητα, η φαντασία και οι λοιπές χάρες που έχει το κείμενο του Μουρακάμι μπορούν άνετα να βάλουν στο τριπ της καλής λογοτεχνίας το νεανικό κοινό. Δεν είναι και λίγο.

Ηaruki Μurakami

Ο ΕΛΕΦΑΝΤΑΣ ΕΞΑΦΑΝΙΖΕΤΑΙ

ΜΤΦ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΟΥΔΙΚΛΑΡΗΣ, ΘΑΝΑΣΗΣ ΔΟΥΒΡΗΣ, ΕΚΔ. ΚΟΑΝ, 2007, ΣΕΛΙΔΕΣ 402, ΤΙΜΗ:
17,50 ΕΥΡΩ