Φαινόμενα

Κολασμένα συνεπαρμένοι

Μεταλλάχθηκαν τα ανθρώπινα συστατικά μας, καθώς επιτρέψαμε να γίνουν υλικό της τεχνολογίας, που προσφέρει «θέα» στο προσωπικό
Αίφνης σαν να έχει εξαπλωθεί ένας περίεργος μολυσματικός ιός στους μιντιακούς χώρους, με συμπτώματα άγρια, που για να τα περιγράψουμε δανειζόμαστε τον Μποντριγιάρ: «Δεν είσαι πια ούτε υποκείμενο, ούτε αντικείμενο, ούτε ελεύθερος, ούτε αλλοτριωμένος, ούτε ο ένας, ούτε ο άλλος, όλοι ένα, το ίδιο, μέσα στη συναρπαστικότητα των μεταβολών του».

Ένα ενιαίο εντέλει σύνολο από αλλεπάλληλες τηλεοπτικές, επικές φαντασμαγορίες, κάθε μία με διαφορετικούς πρωταγωνιστές, που αναδείχθηκαν όλοι με την ίδια μέθοδο της πολτοποίησης θεσμών, κανόνων και κριτηρίων.

Σε κάθε περίπτωση όμως είχαμε μια κολασμένα συναρπαστική τηλεόραση. Αποτέλεσμα της σταδιακής ανοσίας απέναντι στο ισχυρό αντιβιοτικό των κανόνων της δημοκρατίας (με κορυφαίο τον σεβασμό στην ανθρώπινη προσωπικότητα), ανοσία που την οφείλουμε στην εισβολή και την καθιέρωση της τηλεόρασης ριάλιτι. Μεταλλαχθήκαμε ως πολίτες και κατ΄ επέκταση ως δημοκρατία. Άλλαξαν τα ανθρώπινα συστατικά μας. Απόρροια του εθισμού στη στρεβλή διαφάνεια, τη δήθεν διαφάνεια που προσφέρει η ανεξέλεγκτη χρήση της τεχνολογίας. Απόρροια της εκχώρησης στην κάμερα και το μαγνητόφωνο κάθε κανόνα δεοντολογίας, κάθε κανόνα δημοκρατίας που επιβάλλει τον σεβασμό στην ανθρώπινη προσωπικότητα.

Έχει ξεκινήσει καιρό, έχει αποκτήσει ρίζες βαθιές στις συνειδήσεις όσων έρχονται σε επαφή με την τεχνολογία που προεκτείνει όραση και ακοή και όσων καταναλώνουν φυσικά τα προϊόντα τους, των φιλοθεαμόνων.

Αποτέλεσμα όλων αυτών και η τρομακτική δίνη προσώπων, γεγονότων, προσωπικών δεδομένων, φιλικών συνομιλιών, συναδελφικών σχέσεων, ηθών και κανόνων, που παγιδεύει τη δημόσια σφαίρα τις ημέρες αυτές. Εκτονώνεται με παγωμένα αστεία, όπως «μη μιλάς στο τηλέφωνο ούτε σε φίλους» ή «δεν πρόκειται να πάω επίσκεψη σε γνωστό, γιατί πού ξέρω αν έχει στήσει κάμερες και δεν έχει κρύψει μαγνητόφωνα».

Είναι η κρίσιμη στιγμή της αποκάλυψης του μεγάλου κοινωνικού και πολιτικού έργου της «ιδεολογίας» του ριάλιτι, μιας τηλεόρασης που αποθέωσε την αδιάκριτη θέα στο προσωπικό, που νομιμοποίησε την κατάργηση της ιδιωτικότητας, κατ΄ αρχήν για λόγους ψυχαγωγικούς.

Μα είναι πασιφανές το απόλυτα ψυχαγωγικό σκέλος αυτής της μορφής ανενδοίαστης κατάργησης κάθε ηθικού και δημοκρατικού κανόνα, που αποτελούσε τις παλιές εποχές π.ρ. (προ ριάλιτι) την προστασία όχι μόνον της ανθρώπινης προσωπικότητας, αλλά και της κοινωνικής ειρήνης και ακόμη περισσότερο της αισθητικής. Πρόκειται για ένα θέαμα ηδονικά υπνωτικό.

Και έχουμε εθιστεί οι φιλοθεάμονες χάρη σε πλείστα όσα ξεκατινιάσματα διασήμων διαζευγμένων, ασήμων, καθημερινών ανθρώπων σε απόγνωση από τη φτώχεια και την άγνοια, πρώην ερωτευμένων, πρώην συνεργατών. Έχουν φιλοξενηθεί σε σαλονάκια ιστορίες απίθανες αλληλοκαρφωμάτων πρώην συζύγων, μανάδων και πατεράδων από τα παιδιά τους και τούμπαλιν.

Έχουν αποθεωθεί η κλειδαρότρυπα και το άηθες «κάρφωμα» του διπλανού, του όμοιου, στα μπιγκμπραδερικά τηλεπαιχνίδια και σε αντίστοιχες δήθεν δημοσιογραφικές εκπομπές, όπου η «κρυφή κάμερα» και το «κρυφό μαγνητόφωνο» με άλλοθι την «αποκάλυψη της «αλήθειας» πρόσφεραν υλικό ηδονικού τρόμου και μαζικής αποστροφής.

Πριν από μερικούς μήνες τρεις πολιτικοί, εκ των οποίων οι δύο υπουργοί, παρακολούθησαν καλεσμένοι εκπομπής υλικό κρυφής κάμερας που προβλήθηκε ως «παιδικό πορνό» από σχολική αυλή και όχι μόνον δεν σηκώθηκαν να φύγουν καταγγέλλοντας το είδος αυτό της δημοσιογραφίας-της-τσόντας, αλλά έδωσαν συγχαρητήρια για την «αποκάλυψη». Το υλικό δεν είχε καμία πιστοποίηση προέλευσης. Απλώς προβλήθηκε.

Ανεξάντλητα τα παραδείγματα και μεταξύ αυτών ορισμένα που προκάλεσαν κορυφαίες κρίσεις.


«Ποδοσφαιροποίηση», ο απόλυτος συντηρητισμός

Ο σκληρός και ανεξέλεγκτος από θεσμούς τηλεοπτικός ανταγωνισμός δεν άφησε περιθώρια για την παραμικρή υποχώρηση από το είδος αυτό της μολυσματικής «διαφάνειας», της ριαλιτζίδικης προσέγγισης της πραγματικότητας, που διαχέεται σε ολόκληρο το τηλεοπτικό πρόγραμμα και που έχει πολιτικό και μόνον αποτέλεσμα: τη μετακίνηση κάθε φορά του «βλέμματος» από την ουσία στο θέαμα της στιγμής, άρα και τους πρωταγωνιστές του.

Ο πολτός που παράγεται από την αλληλουχία επικών τηλεθεαμάτων κρίσης δεν αφήνει περιθώρια για κριτήρια με τα οποία ασκείται ο κοινωνικός και ηθικός έλεγχος. Η παρουσία στο γυαλί, η δημοσιότητα το μοναδικό. Άρα όλοι ένα. Το ίδιο. Ενιαίο και το θέαμα (το βλέπουμε πλέον με την ενοποίηση όλων των εκπομπών ανεξαρτήτως είδους και καναλιού). Η δημόσια σφαίρα απλώς… ποδοσφαιροποιείται. Αυτός είναι ο απόλυτος συντηρητισμός. Αυτό και το πολιτικό πρόβλημα. Η ακινητοποίηση, η οποία διασκεδάζεται με ξεσπάσματα, όχι μόνο τηλεοπτικά, αλλά- αλίμονο- και βίας σε ορισμένα περιβάλλοντα, που έχουν κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου.